સર્વદા વા એષ યુક્તગ્રાવાર્દ્રપવિત્રો વિતતાધ્વર આહૃતયજ્ઞક્રતુર્ય ઉપહરતિ
જે હંમેશા યોગ્ય પથ્થર, ભીનું છણનારું અને વિસ્તૃત યજ્ઞ સાથે યજ્ઞકર્મ કરે છે, એ હમેશા આહુતિ અર્પણ કરે છે.
પ્રાજાપત્યો વા એતસ્ય યજ્ઞો વિતતો ય ઉપહરતિ
જે આહુતિ અર્પણ કરે છે, એ માટે પ્રજાપતિનો યજ્ઞ વિસ્તૃત થાય છે.
પ્રજાપતેર્વા એષ વિક્રમાન્ અનુવિક્રમતે ય ઉપહરતિ
જે આહુતિ અર્પણ કરે છે, એ પ્રજાપતિના પગલાંઓનું અનુસરણ કરે છે.
યોઽતિથીનાં સ આહવનીયો યો વેશ્મનિ સ ગાર્હપત્યો યસ્મિન્ પચન્તિ સ દક્ષિણાગ્નિઃ
મહેમાનોમાં જે હોય, એ આહવનિય અગ્નિ છે; ઘરમાટે જે હોય, એ ગારહપત્ય અગ્નિ છે; અને જેમાં રસોઈ થાય, એ દક્ષિણાગ્નિ છે.
ઇષ્ટં ચ વા એષ પૂર્તં ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ ઇચ્છિત અને પૂર્ણ થયેલું બંને ફળ મેળવે છે.
પયશ્ચ વા એષ રસં ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ દૂધ અને સાર પણ મેળવે છે.
ઊર્જાં ચ વા એષ સ્ફાતિં ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ શક્તિ અને વૃદ્ધિ મેળવે છે.
પ્રજાં વા એષ પશૂંશ્ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ સંતાન અને પશુ પણ મેળવે છે.
કીર્તિં વા એષ યશશ્ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ કીર્તિ અને યશ મેળવે છે.
શ્રિયં વા એષ સંવિદં ચ ગૃહાણામશ્નાતિ યઃ પૂર્વોઽતિથેરશ્નાતિ
જે મહેમાનના ખાવા પહેલાં ખાય છે, એ સંપત્તિ અને સમજણ મેળવે છે.
એષ વા અતિથિર્યચ્છ્રોત્રિયસ્તસ્માત્પૂર્વો નાશ્નીયાત્
મહેમાન, જ્યારે તે શાસ્ત્રજ્ઞ હોય, ત્યારે એના પહેલાં ખાવું નહીં.
અશિતાવત્યતિથાવશ્નીયાદ્યજ્ઞસ્ય સાત્મત્વાય યજ્ઞસ્યાવિચ્છેદાય તદ્વ્રતમ્
મહેમાન ખાઈ જાય પછી જ ખાવું, યજ્ઞની પવિત્રતા અને યજ્ઞના સતત ચાલવા માટે; એ જ વ્રત છે.
એતદ્વા ઉ સ્વાદીયો યદધિગવં ક્ષીરં વા માંસં વા તદેવ નાશ્નીયાત્
જે વસ્તુ ખાસ સ્વાદિષ્ટ હોય, એ દહીં, દુધ કે માંસ હોય, તો એ ખાવું નહીં.
સ ય એવં વિદ્વાન્ ક્ષીરમુપસિચ્યોપહરતિ । યાવદગ્નિષ્ટોમેનેષ્ટ્વા સુસમૃદ્ધેનાવરુન્દ્ધે તાવદેનેનાવ રુન્દ્ધે
જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને દુધ ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એને અગ્નિષ્ઠોમ યજ્ઞ જેટલી મોટી સમૃદ્ધિ મળે છે, એટલી જ સમૃદ્ધિ આથી મળે છે.
સ ય એવં વિદ્વાન્ત્સર્પિરુપસિચ્યોપહરતિ । યાવદતિરાત્રેણેષ્ટ્વા સુસમૃદ્ધેનાવરુન્દ્ધે તાવદેનેનાવ રુન્દ્ધે
જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને ઘી ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એને અતિરાત્ર યજ્ઞ જેટલી મોટી સમૃદ્ધિ મળે છે, એટલી જ સમૃદ્ધિ આથી મળે છે.
સ ય એવં વિદ્વાન્ મધૂપસિચ્યોપહરતિ । યાવદ્સત્ત્રસદ્યેનેષ્ટ્વા સુસમૃદ્ધેનાવરુન્દ્ધે તાવદેનેનાવ રુન્દ્ધે
જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને મધ ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એને સત્રસત્ય યજ્ઞ જેટલી મોટી સમૃદ્ધિ મળે છે, એટલી જ સમૃદ્ધિ આથી મળે છે.
સ ય એવં વિદ્વાન્ માંસમુપસિચ્યોપહરતિ । યાવદ્દ્વાદશાહેનેષ્ટ્વા સુસમૃદ્ધેનાવરુન્દ્ધે તાવદેનેનાવ રુન્દ્ધે
જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને માંસ ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એને દ્વાદશાહ યજ્ઞ જેટલી મોટી સમૃદ્ધિ મળે છે, એટલી જ સમૃદ્ધિ આથી મળે છે.
સ ય એવં વિદ્વાન્ ઉદકમુપસિચ્યોપહરતિ । પ્રજાનાં પ્રજનનાય ગચ્છતિ પ્રતિષ્ઠાં પ્રિયઃ પ્રજાનાં ભવતિ ય એવં વિદ્વાન્ ઉપસિચ્યોપહરતિ
જે વ્યક્તિ આ રીતે જાણીને પાણી ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એ સંતાનની પ્રાપ્તિ તરફ જાય છે, મજબૂત આધાર મેળવે છે અને લોકોમાં પ્રિય બને છે; જે આ રીતે જાણીને ઢાળી ને અર્પણ કરે છે, એ માટે આવું થાય છે.
તસ્મા ઉષા હિઙ્કૃણોતિ સવિતા પ્ર સ્તૌતિ । બૃહસ્પતિરૂર્જયોદ્ગાયતિ ત્વષ્ટા પુષ્ટ્યા પ્રતિ હરતિ વિશ્વે દેવા નિધનમ્
એથી ઉષા હિઙ્ ધ્વનિ કરે છે, સવિતા સ્તુતિ કરે છે, બૃહસ્પતિ બળ માટે ગાન કરે છે, ત્વષ્ટા પોષણ માટે આપે છે અને બધા દેવતાઓ નિવાસ માટે પ્રયત્ન કરે છે.
નિધનં ભૂત્યાઃ પ્રજાયાઃ પશૂનાં ભવતિ ય એવં વેદ
જે આ રીતે જાણે છે, એના માટે નિવાસ સ્થાન સમૃદ્ધિ, સંતાન અને પશુઓનું બની જાય છે.
તસ્મા ઉદ્યન્ત્સૂર્યો હિઙ્કૃણોતિ સંગવઃ પ્ર સ્તૌતિ । મધ્યન્દિન ઉદ્ગાયત્યપરાહ્ણઃ પ્રતિ હરત્યસ્તંયન્ નિધનમ્ । નિધનં ભૂત્યાઃ પ્રજાયાઃ પશૂનાં ભવતિ ય એવં વેદ
એથી સૂર્ય ઉગે ત્યારે હિઙ્ ધ્વનિ કરે છે, સંગવ સમયે સ્તુતિ કરે છે, મધ્યાહ્ને ગાન કરે છે, બપોરે આપે છે અને સાંજે નિવાસ મળે છે; જે આ રીતે જાણે છે, એના માટે નિવાસ સ્થાન સમૃદ્ધિ, સંતાન અને પશુઓનું બની જાય છે.
તસ્મા અભ્રો ભવન્ હિઙ્કૃણોતિ સ્તનયન્ પ્ર સ્તૌતિ । વિદ્યોતમાનઃ પ્રતિ હરતિ વર્ષન્ન્ ઉદ્ગાયત્યુદ્ગૃહ્ણન્ નિધનમ્ । નિધનં ભૂત્યાઃ પ્રજાયાઃ પશૂનાં ભવતિ ય એવં વેદ
એથી વાદળ હિઙ્ ધ્વનિ કરે છે, ગર્જના કરે છે, વીજવે ત્યારે આપે છે, વરસાદ પડે ત્યારે ગાન કરે છે અને વરસી ને નિવાસ મેળવે છે; જે આ રીતે જાણે છે, એના માટે નિવાસ સ્થાન સમૃદ્ધિ, સંતાન અને પશુઓનું બની જાય છે.
અતિથીન્ પ્રતિ પશ્યતિ હિઙ્કૃણોત્યભિ વદતિ પ્ર સ્તૌત્યુદકં યાચત્યુદ્ગાયતિ । ઉપ હરતિ પ્રતિ હરત્યુચ્છિષ્ટં નિધનમ્ । નિધનં ભૂત્યાઃ પ્રજાયાઃ પશૂનાં ભવતિ ય એવં વેદ
એ મહેમાનો તરફ જુએ છે, હિઙ્ ધ્વનિ કરે છે, અભિવાદન કરે છે, સ્તુતિ કરે છે, પાણી માંગે છે, ગાન કરે છે, અર્પણ કરે છે, આપે છે અને બચેલું નિવાસ બને છે; જે આ રીતે જાણે છે, એના માટે નિવાસ સ્થાન સમૃદ્ધિ, સંતાન અને પશુઓનું બની જાય છે.
9.7 પ્રજાપતિશ્ચ પરમેષ્ઠી ચ શૃઙ્ગે ઇન્દ્રઃ શિરો અગ્નિર્લલાટં યમઃ કૃકાટમ્
પ્રજાપતિ અને પરમેષ્ઠી એ શીંગ છે, ઇન્દ્ર માથું છે, અગ્નિ કપાળ છે અને યમ પછાળું છે.
સોમો રાજા મસ્તિષ્કો દ્યૌરુત્તરહનુઃ પૃથિવ્યધરહનુઃ
સોમ રાજા મગજ છે, આકાશ ઉપરનો જડબો છે અને પૃથ્વી નીચેનો જડબો છે.
વિદ્યુજ્જિહ્વા મરુતો દન્તા રેવતીર્ગ્રીવાઃ કૃત્તિકા સ્કન્ધા ઘર્મો વહઃ
વીજળી જીભ છે, મારુત દાંત છે, રેવતી તારાઓ ગળા છે, કૃત્તિકા ખભા છે અને ઉષ્ણતા પીઠ છે.
વિશ્વં વાયુઃ સ્વર્ગો લોકઃ કૃષ્ણદ્રં વિધરણી નિવેષ્યઃ
સર્વવ્યાપી વાયુ શરીર છે, સ્વર્ગ લોક છે, કાળો ચિહ્ન આધાર છે અને પાયો છે.
શ્યેનઃ ક્રોડોઽન્તરિક્ષં પાજસ્યં બૃહસ્પતિઃ કકુદ્બૃહતીઃ કીકસાઃ
શ્યેન કૂહાડો છે, અંતરિક્ષ મજ્જા છે, બૃહસ્પતિ કાંધ છે, બૃહતી અને કીકસા લટક છે.
દેવાનાં પત્નીઃ પૃષ્ટય ઉપસદઃ પર્શવઃ
દેવીઓની પત્નીઓ પીઠ છે, ઉપસદ બાજુ છે અને પાંજર છે.
મિત્રશ્ચ વરુણશ્ચાંસૌ ત્વષ્ટા ચાર્યમા ચ દોષણી મહાદેવો બાહૂ
મિત્ર અને વરુણ ખભા છે, ત્વષ્ટા અને આર્યમા પણ, દોષણી હાથ છે અને મહાદેવ પણ હાથ છે.