અજો વા ઇદમગ્ને વ્યક્રમત તસ્યોર ઇયમભવદ્દ્યૌઃ પૃષ્ટિહમ્ । અન્તરિક્ષં મધ્યં દિશઃ પાર્શ્વે સમુદ્રૌ કુક્ષી
હે અગ્નિ, આ બકરો આગળ વધ્યો છે; તેનું ઉપરનું ભાગ આકાશ બન્યું, મધ્ય ભાગ અંતરિક્ષ, દિશાઓ એના બાજુઓ અને સમુદ્રો એનું ગર્ભ છે.
{૧૨} સત્યં ચર્તં ચ ચક્ષુષી વિશ્વં સત્યં શ્રદ્ધા પ્રાણો વિરાટ્ શિરઃ । એષ વા અપરિમિતો યજ્ઞો યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ
સત્ય અને ઋત એ એની આંખો છે; બધું સત્ય છે; શ્રદ્ધા એનો શ્વાસ છે; તેજ એનું શિરસ છે; આ બકરો અને પાંચ ભાતવાળો યજ્ઞ ખરેખર અનંત છે.
અપરિમિતમેવ યજ્ઞમાપ્નોત્યપરિમિતં લોકમવ રુન્દ્ધે । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે, તે અનંત યજ્ઞ અને અનંત લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
નાસ્યાસ્થીનિ ભિન્દ્યાન્ ન મજ્જ્ઞો નિર્ધયેત્। સર્વમેનં સમાદાયેદમિદં પ્ર વેશયેત્
એના હાડકા તોડવા નહીં, એમાંથી મજ્જા કાઢવી નહીં; આખું જ લેવા અને સંપૂર્ણ અર્પણ કરવું.
ઇદમિદમેવાસ્ય રૂપં ભવતિ તેનૈનં સં ગમયતિ । ઇષં મહ ઊર્જમસ્મૈ દુહે યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
આ જ તેનું સ્વરૂપ બને છે; એથી તેને આગળ લઈ જાય છે; જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે, તેને એથી આહાર અને તાકાત મળે છે.
પઞ્ચ રુક્મા પઞ્ચ નવાનિ વસ્ત્રા પઞ્ચાસ્મૈ ધેનવઃ કામદુઘા ભવન્તિ । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે, તેને પાંચ સોનાના ટુકડા, પાંચ નવા વસ્ત્રો અને પાંચ ઇચ્છા પૂરી કરતી ગાય મળે છે.
પઞ્ચ રુક્મા જ્યોતિરસ્મૈ ભવન્તિ વર્મ વાસાંસિ તન્વે ભવન્તિ । સ્વર્ગં લોકમશ્નુતે યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
પાંચ સોનાના ટુકડા તેને પ્રકાશરૂપ થાય છે; કવચ અને વસ્ત્રો તેને રક્ષણ આપે છે; જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે, તે સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યા પૂર્વં પતિં વિત્ત્વાઽથાન્યં વિન્દતેઽપરમ્ । પઞ્ચૌદનં ચ તાવજં દદાતો ન વિ યોષતઃ
જે સ્ત્રી પહેલાના પતિને ગુમાવીને બીજો પતિ મેળવે છે અને જેને બકરો અને પાંચ ભાત આપવામાં આવે છે, તે પતિથી અલગ થતી નથી.
સમાનલોકો ભવતિ પુનર્ભુવાપરઃ પતિઃ । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે, તે બીજા પતિ સાથે સમાન લોકમાં પુનર્જન્મ પામે છે.
અનુપૂર્વવત્સાં ધેનુમનડ્વાહમુપબર્હણમ્ । વાસો હિરણ્યં દત્ત્વા તે યન્તિ દિવમુત્તમામ્
વાછરાવાળી ગાય, બળદ, બેઠી, વસ્ત્ર અને સોનું આપવાથી એ લોકો સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં જાય છે.
આત્માનં પિતરં પુત્રં પૌત્રં પિતામહમ્ । જાયાં જનિત્રીં માતરં યે પ્રિયાસ્તાન્ ઉપ હ્વયે
હું જે પ્રિય છે એ બધાને બોલાવું છું: પોતે, પિતા, પુત્ર, પૌત્ર, પ્રપિતા, પત્ની, માતા અને જન્મદાત્રી.
{૧૩} યો વૈ નૈદાઘં નામર્તું વેદ । એષ વૈ નૈદાઘો નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જેને ઉનાળો કે શિયાળો ખબર નથી, એ બકરો અને પાંચ ભાત જ ઉનાળો-શિયાળો છે; એ દુશ્મનના ધનને દહન કરે છે અને પોતાનું બને છે; જે બકરો અને પાંચ ભાતવાળી પ્રકાશરૂપ દક્ષિણાં આપે છે.
યો વૈ કુર્વન્તં નામર્તું વેદ । કુર્વતીંકુર્વતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ કુર્વન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે કર્મ કરે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો કર્મ કરે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વૈ સંયન્તં નામર્તું વેદ । સંયતીંસંયતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ સંયન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે સંયમ રાખે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો સંયમ રાખે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વૈ પિન્વન્તં નામર્તું વેદ । પિન્વતીંપિન્વતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વૈ પિન્વન્ નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે પોષણ કરે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો પોષણ કરે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વા ઉદ્યન્તં નામર્તું વેદ । ઉદ્યતીમુદ્યતીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વા ઉદ્યન્નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે ઉગે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો ઉગે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
યો વા અભિભુવં નામર્તું વેદ । અભિભવન્તીમભિભવન્તીમેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયમા દત્તે । એષ વા અભિભૂર્નામર્તુર્યદજઃ પઞ્ચૌદનઃ । નિરેવાપ્રિયસ્ય ભ્રાતૃવ્યસ્ય શ્રિયં દહતિ ભવત્યાત્મના । યોઽજં પઞ્ચૌદનં દક્ષિણાજ્યોતિષં દદાતિ
જે વ્યક્તિ એ જાણે છે કે જે જીતે છે તે અહિત ન થાય, એ સ્ત્રીને, માત્ર એ સ્ત્રીને જ, પોતાના દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન મળે છે. ખરેખર, જે અહિત ન થાય તેવો જીતે છે, તે છે – પાંચ ભાતવાળું બકરો. પોતે જ એ દુશ્મન ભાઈના દુશ્મનનું ધન બળી જાય છે. જે વ્યક્તિ દક્ષિણ દીપ તરીકે પાંચ ભાતવાળો બકરો અર્પે છે.
અજં ચ પચત પઞ્ચ ચૌદનાન્ । સર્વા દિશઃ સંમનસઃ સધ્રીચીઃ સાન્તર્દેશાઃ પ્રતિ ગૃહ્ણન્તુ ત એતમ્
બકરો અને પાંચ ભાતના વાનગીઓ પકાવો; બધા દિશાઓ, એક મનથી, એકતા સાથે અને મધ્ય દિશાઓ પણ, આ બધું તમારી તરફથી સ્વીકારી લે.
તાસ્તે રક્ષન્તુ તવ તુભ્યમેતં તાભ્ય આજ્યં હવિરિદં જુહોમિ
આ બધું તારી માટે એ દિશાઓ રક્ષા કરે; એ દિશાઓને હું ઘી અને આ હવન અર્પણ કરું છું.
યો વિદ્યાદ્બ્રહ્મ પ્રત્યક્ષં પરૂંષિ યસ્ય સંભારા ઋચો યસ્યાનૂક્યમ્
જે બ્રહ્મને સ્પષ્ટ જાણે છે, જેના અંગો ઋચાઓ છે, અને જેના પઠનનો અર્થ જાપ છે.
સામાનિ યસ્ય લોમાનિ યજુર્હૃદયમુચ્યતે પરિસ્તરણમિદ્ધવિઃ
જેનાં વાળ સામગાન છે, જેના હૃદયને યજુર કહેવાય છે, અને જેના આવરણમાં સમિધ છે.
યદ્વા અતિથિપતિરતિથીન્ પ્રતિપશ્યતિ દેવયજનં પ્રેક્ષતે
અથવા જ્યારે અતિથિનો સ્વામી અતિથિઓને જુએ છે, ત્યારે તે દેવસ્થાનને નિહાળે છે.
યદભિવદતિ દીક્ષામુપૈતિ યદુદકં યાચત્યપઃ પ્ર ણયતિ
જ્યારે તે બોલે છે, દીક્ષા ગ્રહણ કરે છે, પાણી માગે છે, અથવા પાણી આગળ લઈ જાય છે.
યા એવ યજ્ઞ આપઃ પ્રણીયન્તે તા એવ તાઃ
યજ્ઞ માટે જે પાણી લાવવામાં આવે છે, એ જ સાચું પાણી છે.
યત્તર્પણમાહરન્તિ ય એવાગ્નીષોમીયઃ પશુર્બધ્યતે સ એવ સઃ
જે તર્પણ લાવવામાં આવે છે, અને જે અગ્નિષોમિય પશુ બલિ થાય છે, એ જ છે.
યદાવસથાન્ કલ્પયન્તિ સદોહવિર્ધાનાન્યેવ તત્કલ્પયન્તિ
જ્યારે તેઓ વસવાટ માટે સ્થાન તૈયાર કરે છે, ત્યારે તેઓ હકીકતમાં બેઠકો અને હવનપાત્રો તૈયાર કરે છે.
યદુપસ્તૃણન્તિ બર્હિરેવ તત્
જે તેઓ કુશ પાથરે છે, એ જ ખરેખર છે.
યદુપરિશયનમાહરન્તિ સ્વર્ગમેવ તેન લોકમવ રુન્દ્ધે
જે તેઓ ઉપરનું આવરણ લાવે છે, એથી જ તે સ્વર્ગલોક પ્રાપ્ત કરે છે.
યત્કશિપૂપબર્હણમાહરન્તિ પરિધય એવ તે
જે તેઓ આસન માટે લાવે છે, એ જ પરિધિ કાંડા છે.
યદાઞ્જનાભ્યઞ્જનમાહરન્ત્યાજ્યમેવ તત્
જે તેઓ અંગમાં લગાડે છે, એ જ ઘી છે.