ગુદા આસન્ત્સિનીવાલ્યાઃ સૂર્યાયાસ્ત્વચમબ્રુવન્ । ઉત્થાતુરબ્રુવન્ પદ ઋષભં યદકલ્પયન્
આંતરડાં સીનીવાલીના છે, ચામડી સૂર્યાની કહેવાય છે; જેમણે વાછરિયાને ઊભો કર્યો, તેમણે કહ્યું: 'એને પગ મળે.'
ક્રોડ આસીજ્જામિશંસસ્ય સોમસ્ય ક્લશો ધૃતઃ । દેવાઃ સંગત્ય યત્સર્વ ઋષભં વ્યકલ્પયન્
કમર જામિશંસાની છે, મૂત્રાશય સોમનો છે; જ્યારે દેવતાઓ ભેગા થયા, ત્યારે તેમણે આખો વાછરિયો રચ્યો.
તે કુષ્ઠિકાઃ સરમાયૈ કૂર્મેભ્યો અદધુઃ શફાન્ । ઊબધ્યમસ્ય કીટેભ્યઃ શ્વવર્તેભ્યો અધારયન્
એના ખુરો સરમાને આપ્યા, નખ કાચબાઓને આપ્યા; વાળ કીટકો અને ભૂગર્ભ જીવજંતુઓને આપ્યા.
શૃઙ્ગાભ્યાં રક્ષ ઋષત્યવર્તિં હન્તિ ચક્ષુષા । શૃણોતિ ભદ્રં કર્ણાભ્યાં ગવાં યઃ પતિરઘ્ન્યઃ
એ શિંગથી રક્ષા કરે છે, પૂંછડીથી દુશ્મન દૂર હાંકે છે, આંખોથી ઘા કરે છે; કાનથી શુભ સાંભળે છે—એ ગાય અને અજોડ ગાયનો સ્વામી છે.
શતયાજં સ યજતે નૈનં દુન્વન્ત્યગ્નયઃ । જિન્વન્તિ વિશ્વે તં દેવા યો બ્રાહ્મણ ઋષભમાજુહોતિ
જે શત યજ્ઞ કરે છે, તેને અગ્નિ હાનિ પહોંચાડતો નથી; જે બ્રાહ્મણને વાછરિયો અર્પણ કરે છે, તેને સર્વ દેવતાઓ પ્રસન્ન થાય છે.
બ્રાહ્મણેભ્ય ઋષભં દત્ત્વા વરીયઃ કૃણુતે મનઃ । પુષ્ટિં સો અઘ્ન્યાનાં સ્વે ગોષ્ઠેઽવ પશ્યતે
બ્રાહ્મણોને વાછરિયો આપ્યા પછી, તેનું મન વધુ ઉત્તમ બને છે; પોતાનાં ગૌશાળામાં ગાયોની સમૃદ્ધિ જોઈ શકે છે.
ગાવઃ સન્તુ પ્રજાઃ સન્ત્વથો અસ્તુ તનૂબલમ્ । તત્સર્વમનુ મન્યન્તાં દેવા ઋષભદાયિને
ગાયો રહે, સંતાન રહે અને શરીરની તાકાત પણ રહે. આ બધું, ઋષભ આપનાર માટે, બધા દેવતાઓ સ્વીકારે.
અયં પિપાન ઇન્દ્ર ઇદ્રયિં દધાતુ ચેતનીમ્ । અયં ધેનું સુદુઘાં નિત્યવત્સાં વશં દુહાં વિપશ્ચિતં પરો દિવઃ
હે ઇન્દ્ર, આ પીવનારો, પશુઓને સમજણ આપે. આ ગાય, સારા દૂધ આપતી, હંમેશા વાછરડા સાથે, મનગમતું દૂધ આપતી, બુદ્ધિશાળી, આકાશથી પણ ઊંચી થાય.
પિશઙ્ગરૂપો નભસો વયોધા ઐન્દ્રઃ શુષ્મો વિશ્વરૂપો ન આગન્ । આયુરસ્મભ્યં દધત્પ્રજાં ચ રાયશ્ચ પોષૈરભિ નઃ સચતામ્
પિંગળ રંગવાળો, આકાશના પવનને સંભાળનાર, ઇન્દ્રની શક્તિ, સર્વરૂપે, અમારી પાસે આવી છે. એ અમને દીર્ઘાયુ, સંતાન અને ધન-સમૃદ્ધિ આપે અને હંમેશા અમારી સાથે રહે.
ઉપેહોપપર્ચનાસ્મિન્ ગોષ્ઠ ઉપ પૃઞ્ચ નઃ । ઉપ ઋષભસ્ય યદ્રેત ઉપેન્દ્ર તવ વીર્યમ્
આપ આવો, આ યજ્ઞસ્થળે આવો, અમારી નજીક આવો. ઋષભના બીજ પાસે આવો, હે ઇન્દ્ર, તમારી શક્તિ પાસે આવો.
એતં વો યુવાનં પ્રતિ દધ્મો અત્ર તેન ક્રીડન્તીશ્ચરત વશામનુ । મા નો હાસિષ્ટ જનુષા સુભાગા રાયશ્ચ પોષૈરભિ નઃ સચધ્વમ્
આ યુવાનને અમે તમને અર્પણ કરીએ છીએ; એ સાથે રમો અને મનગમતું વર્તન કરો. જન્મથી સુભાગ્યશાળી અમને છોડશો નહીં અને ધન-સમૃદ્ધિ સાથે અમારી સાથે રહો.
આ નયૈતમા રભસ્વ સુકૃતાં લોકમપિ ગચ્છતુ પ્રજાનન્ । તીર્ત્વા તમાંસિ બહુધા મહાન્ત્યજો નાકમા ક્રમતાં તૃતીયમ્
આને અહીં લાવો, પકડી લો, એ જ્ઞાની બનીને સારા લોકોના લોકમાં જાય. અનેક અંધકારો પાર કરીને, આ બકરો ત્રીજા સ્વર્ગે પહોંચે.
ઇન્દ્રાય ભાગં પરિ ત્વા નયામ્યસ્મિન્ યજ્ઞે યજમાનાય સૂરિમ્ । યે નો દ્વિષન્ત્યનુ તાન્ રભસ્વાનાગસો યજમાનસ્ય વીરાઃ
હું તમને ઇન્દ્ર માટે, આ યજ્ઞમાં, યજમાન માટે ફરાવું છું. જે અમને દુષ્મન છે, તેમને પકડી લો, હે યજમાનના નિર્દોષ વીરોએ.
પ્ર પદોઽવ નેનિગ્ધિ દુશ્ચરિતં યચ્ચચાર શુદ્ધૈઃ શફૈરા ક્રમતાં પ્રજાનન્ । તીર્ત્વા તમાંસિ બહુધા વિપશ્યન્ન્ અજો નાકમા ક્રમતાં તૃતીયમ્
તમારા પગો દુષ્કર્મથી દૂષિત ન થાય, શુદ્ધ ખુરથી આગળ વધો, જાણીને. અનેક અંધકારો પાર કરીને, સ્પષ્ટ જોઈને, આ બકરો ત્રીજા સ્વર્ગે પહોંચે.
અનુછ્ય શ્યામેન ત્વચમેતાં વિશસ્તર્યથાપર્વસિના માભિ મંસ્થાઃ । માભિ દ્રુહઃ પરુશઃ કલ્પયૈનં તૃતીયે નાકે અધિ વિ શ્રયૈનમ્
આ કાળી ચામડીને, સાંધાવાળી છરીથી ઉતારી, અમને દુઃખ ન પહોંચાડો. કઠોરતા કે દુશ્મનાવટથી એને તૈયાર ન કરો; એ ત્રીજા સ્વર્ગમાં આરામ પામે.
ઋચા કુમ્ભીમધ્યગ્નૌ શ્રયામ્યા સિઞ્ચોદકમવ ધેહ્યેનમ્ । પર્યાધત્તાગ્નિના શમિતારઃ શૃતો ગચ્છતુ સુકૃતાં યત્ર લોકઃ
મંત્રથી એને પાત્રમાં, અગ્નિ વચ્ચે મૂકો, એ પર પાણી ઢાળો. અગ્નિથી શાંત કરનારાઓ એને ઘેરી લે, રાંધાયેલો ત્યાં જાય જ્યાં સારા લોકોનો લોક છે.
ઉત્ક્રામાતઃ પરિ ચેદતપ્તસ્તપ્તાચ્ચરોરધિ નાકં તૃતીયમ્ । અગ્નેરગ્નિરધિ સં બભૂવિથ જ્યોતિષ્મન્તમભિ લોકં જયૈતમ્
તમે રાંધાયેલા હો કે ન હો, આગળ વધો, ત્રીજા સ્વર્ગે ચઢો. અગ્નિમાંથી અગ્નિ બન્યા છો; પ્રકાશથી ભરેલા લોકને જીતો.
અજો અગ્નિરજમુ જ્યોતિરાહુરજં જીવતા બ્રહ્મણે દેયમાહુઃ । અજસ્તમાંસ્યપ હન્તિ દૂરમસ્મિંલ્લોકે શ્રદ્દધાનેન દત્તઃ
બકરો એ અગ્નિ છે, કહે છે કે બકરો પ્રકાશ છે, જીવતો બકરો બ્રાહ્મણને આપવાનો છે. બકરો અંધકાર દૂર હાંકે છે, આ લોકમાં શ્રદ્ધાથી આપેલો.
પઞ્ચૌદનઃ પઞ્ચધા વિ ક્રમતામાક્રંસ્યમાનસ્ત્રીણિ જ્યોતીંષિ । ઈજાનાનાં સુકૃતાં પ્રેહિ મધ્યં તૃતીયે નાકે અધિ વિ શ્રયસ્વ
પાંચ પ્રકારના ભાતનું ભોજન પાંચ રીતે આગળ વધે, ત્રણ પ્રકાશ તરફ પ્રયત્ન કરે. સારા લોકોના લોકની ઇચ્છા રાખીને, વચ્ચે જઈ, ત્રીજા સ્વર્ગે આરામ મેળવે.
અજા રોહ સુકૃતાં યત્ર લોકઃ શરભો ન ચત્તોઽતિ દુર્ગાન્યેષઃ । પઞ્ચૌદનો બ્રહ્મણે દીયમાનઃ સ દાતારં તૃપ્ત્યા તર્પયાતિ
હે બકરા, જ્યાં સારા લોકોનો લોક છે ત્યાં ચઢો, જંગલી રામ જેવો, અટકાવ્યા વિના, મુશ્કેલીઓ પાર કરો. પાંચ ભાતનું ભોજન, બ્રાહ્મણને આપેલું, દાતા ને સંતોષ આપે છે.
અજસ્ત્રિનાકે ત્રિદિવે ત્રિપૃષ્ઠે નાકસ્ય પૃષ્ઠે દદિવાંસં દધાતિ । પઞ્ચૌદનો બ્રહ્મણે દીયમાનો વિશ્વરૂપા ધેનુઃ કામદુઘાસ્યેકા
બકરો ત્રણ સ્વર્ગમાં, ત્રિદિવમાં, સ્વર્ગના પીઠ પર હવન મૂકે છે. પાંચ ભાતનું ભોજન, બ્રાહ્મણને આપેલું, સર્વરૂપ ગાય છે, કામદુઘા, એકમાત્ર.
{૧૧} એતદ્વો જ્યોતિઃ પિતરસ્તૃતીયં પઞ્ચૌદનં બ્રહ્મણેઽજં દદાતિ । અજસ્તમાંસ્યપ હન્તિ દૂરમસ્મિંલ્લોકે શ્રદ્દધાનેન દત્તઃ
પિતરોએ, આ તમારું ત્રીજું પ્રકાશ છે; પાંચ ભાતનું ભોજન, બકરો, બ્રાહ્મણને અપાય છે. બકરો અંધકાર દૂર હાંકે છે, આ લોકમાં શ્રદ્ધાથી આપેલો.
ઈજાનાનાં સુકૃતાં લોકમીપ્સન્ પઞ્ચૌદનં બ્રહ્મણેઽજં દદાતિ । સ વ્યાપ્તિમભિ લોકં જયૈતં શિવોઽસ્મભ્યં પ્રતિગૃહીતો અસ્તુ
સારા લોકોના લોકની ઇચ્છા રાખીને, પાંચ ભાતનું ભોજન, બકરો, બ્રાહ્મણને અપાય છે. એ સમગ્ર લોકને જીતે, સ્વીકારેલો અમારે માટે શુભ રહે.
અજો હ્યગ્નેરજનિષ્ટ શોકાદ્વિપ્રો વિપ્રસ્ય સહસો વિપશ્ચિત્। ઇષ્ટં પૂર્તમભિપૂર્તં વષટ્કૃતં તદ્દેવા ઋતુશઃ કલ્પયન્તુ
બકરો ખરેખર અગ્નિના તાપથી જન્મ્યો, પ્રેરિતમાંથી પ્રેરિત, શક્તિશાળી, બુદ્ધિશાળી. દેવતાઓ ઇચ્છિત, પૂર્ણ, સારી રીતે કરેલું અને વષટ્કાર યથાસમય ગોઠવે.
અમોતં વાસો દદ્યાદ્ધિરણ્યમપિ દક્ષિણામ્ । તથા લોકાન્ત્સમાપ્નોતિ યે દિવ્યા યે ચ પાર્થિવાઃ
કોઈએ કાપ્યા વિના વસ્ત્ર અને સોનાની દક્ષિણાં આપવી જોઈએ; આવું કરવાથી મનુષ્યે સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંને લોક પ્રાપ્ત કરે છે.
એતાસ્ત્વાજોપ યન્તુ ધારાઃ સોમ્યા દેવીર્ઘૃતપૃષ્ઠા મધુશ્ચુતઃ । સ્તભાન્ પૃથિવીમુત દ્યાં નાકસ્ય પૃષ્ઠેઽધિ સપ્તરશ્મૌ
હે સોમ, આ દિવ્ય, ઘીથી ભરપૂર અને મધથી વહેતી ધારાઓ તારી પાસે આવે. એ પૃથ્વી અને આકાશને ધારે છે અને સ્વર્ગના શિખરે, સાત કિરણો પર સ્થિર છે.
અજોઽસ્યજ સ્વર્ગોઽસિ ત્વયા લોકમઙ્ગિરસઃ પ્રાજાનન્ । તં લોકં પુણ્યં પ્ર જ્ઞેષમ્
તું અજન્મા છે, તું સ્વર્ગ છે; તારા દ્વારા અંગિરસે લોક પ્રાપ્ત કર્યો; હું એ પવિત્ર લોકને જાણું એવી ઇચ્છા છે.
યેના સહસ્રં વહસિ યેનાગ્ને સર્વવેદસમ્ । તેનેમં યજ્ઞં નો વહ સ્વર્દેવેષુ ગન્તવે
હે અગ્નિ, તું હજાર વસ્તુઓ વહે છે, તું બધા વેદોને વહે છે; એ જ તારી સાથે અમારો યજ્ઞ લઈ જા, જેથી અમે દેવલોકમાં પહોંચી શકીએ.
અજઃ પક્વઃ સ્વર્ગે લોકે દધાતિ પઞ્ચૌદનો નિર્ઋતિં બાધમાનઃ । તેન લોકાન્ત્સૂર્યવતો જયેમ
પકાવેલો બકરો સ્વર્ગલોકમાં સ્થિર થાય છે, પાંચ પ્રકારના ભાતથી નિરૃતિને દૂર કરે છે; એથી અમે સૂર્યવાળા લોકને જીતીએ.
યં બ્રાહ્મણે નિદધે યં ચ વિક્ષુ યા વિપ્રુષ ઓદનાનામજસ્ય । સર્વં તદગ્ને સુકૃતસ્ય લોકે જાનીતાન્ નઃ સંગમને પથીનામ્
જે બ્રાહ્મણમાં મુકાયું છે, જે ગામોમાં છે અને બકરાના ભાતના દ્રવ—all આ બધું, હે અગ્નિ, સારા લોકમાં, માર્ગના સંગમ પર, તું અમારે માટે જાણ.