અન્તરા દ્યાં ચ પૃથિવીં ચ યદ્વ્યચસ્તેન શાલાં પ્રતિ ગૃહ્ણામિ ત ઇમામ્ । યદન્તરિક્ષં રજસો વિમાનં તત્કૃણ્વેઽહમુદરં શેવધિભ્યઃ । તેન શાલાં પ્રતિ ગૃહ્ણામિ તસ્મૈ
આકાશ અને ધરતી વચ્ચે જે ફેલાયેલું છે, એથી હું આ આશ્રયને પકડી રહ્યો છું. જે મધ્યાકાશ છે, ધૂળથી ભરેલું છે, એને હું શુભ માટે ગર્ભરૂપે રાખું છું. એથી હું આ આશ્રયને પકડી રહ્યો છું.
ઊર્જસ્વતી પયસ્વતી પૃથિવ્યાં નિમિતા મિતા । વિશ્વાન્નં બિભ્રતી શાલે મા હિંસીઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
પોષક, દુધાળું, ધરતી પર સ્થિર, માપેલું અને સીમિત, સર્વ અન્ન ધરાવતું — હે આશ્રય, જે તને ગ્રહણ કરે છે, તેને તું કદી દુઃખ ન આપ.
તૃણૈરાવૃતા પલદાન્ વસાના રાત્રીવ શાલા જગતો નિવેશની । મિતા પૃથિવ્યાં તિષ્ઠસિ હસ્તિનીવ પદ્વતી
ઘાસથી ઢંકાયેલું, ફળોથી ભરેલું, વસ્ત્ર પહેરેલું, રાત્રિ જેવી, આશ્રય જગતનું નિવાસસ્થાન છે. માપેલું, તું ધરતી પર હાથી જેવી પગલીઓ સાથે ઊભું છે.
ઇટસ્ય તે વિ ચૃતામ્યપિનદ્ધમપોર્ણુવન્ । વરુણેન સમુબ્જિતાં મિત્રઃ પ્રાતર્વ્યુબ્જતુ
હે ઇટ, તારા બંધાયેલા ભાગને હું ખોલું છું અને તેને ભરું છું. જે વરુણે બાંધ્યું છે, તે મીત્ર સવારે મુક્ત કરે.
બ્રહ્મણા શાલાં નિમિતાં કવિભિર્નિમિતાં મિતામ્ । ઇન્દ્રાગ્ની રક્ષતાં શાલામમૃતૌ સોમ્યં સદઃ
બ્રહ્માએ આ આશ્રયને સ્થાપ્યું છે, કવિઓએ તેને માપ્યું છે. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ આ અમર અને સોમના સ્થાનરૂપ આશ્રયની રક્ષા કરે.
કુલાયેઽધિ કુલાયં કોશે કોશઃ સમુબ્જિતઃ । તત્ર મર્તો વિ જાયતે યસ્માદ્વિશ્વં પ્રજાયતે
મોડામાં મોડું, પાત્રમાં પાત્ર રાખેલું છે. ત્યાં માનવ જન્મે છે, જેથી આખું જગત ઉત્પન્ન થાય છે.
{૭} યા દ્વિપક્ષા ચતુષ્પક્ષા ષટ્પક્ષા યા નિમીયતે । અષ્ટાપક્ષાં દશપક્ષાં શાલાં માનસ્ય પત્નીમગ્નિર્ગર્ભ ઇવા શયે
જે બે પાંખવાળી, ચાર પાંખવાળી, છ પાંખવાળી, માપેલી, આઠ પાંખવાળી, દસ પાંખવાળી છે — હે આશ્રય, મનની પત્ની, તું અગ્નિના ગર્ભની જેમ શયન કરે છે.
પ્રતીચીં ત્વા પ્રતીચીનઃ શાલે પ્રૈમ્યહિંસતીમ્ । અગ્નિર્હ્યન્તરાપશ્ચ ઋતસ્ય પ્રથમા દ્વાઃ
પશ્ચિમ તરફ મોઢું કરીને, હે આશ્રય, હું તારી પાસે નિર્ભય જઈ રહ્યો છું. અગ્નિ અને આંતરિક જળ, એ જ સત્યના પ્રથમ દ્વાર છે.
ઇમા આપઃ પ્ર ભરામ્યયક્ષ્મા યક્ષ્મનાશનીઃ । ગૃહાન્ ઉપ પ્ર સીદામ્યમૃતેન સહાગ્નિના
હું આ જળોને લાવું છું, જે રોગરહિત છે, રોગનો નાશ કરે છે. હું અમરત્વ અને અગ્નિ સાથે ઘરોમાં પ્રવેશું છું.
મા નઃ પાશં પ્રતિ મુચો ગુરુર્ભારો લઘુર્ભવ । વધૂમિવ ત્વા શાલે યત્રકામં ભરામસિ
અમારા પર ભારે બાંધો નહીં, એ હલકું રહે. હે આશ્રય, જેમ વધૂને જ્યાં ઇચ્છીએ ત્યાં લઈ જઈએ, એમ તને લઈ જઈએ છીએ.
પ્રાચ્યા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની પૂર્વ દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
દક્ષિણાયા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની દક્ષિણ દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
પ્રતીચ્યા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની પશ્ચિમ દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
ઉદીચ્યા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની ઉત્તર દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
ધ્રુવાયા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની સ્થિર દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
ઊર્ધ્વાયા દિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની ઊર્ધ્વ દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
દિશોદિશઃ શાલાયા નમો મહિમ્ને સ્વાહા દેવેભ્યઃ સ્વાહ્યેભ્યઃ
આશ્રયની દરેક દિશાને વંદન, તેની મહિમાને નમન, દેવોને સ્વાહા, દૈવી શક્તિઓને સ્વાહા.
સાહસ્રસ્ત્વેષ ઋષભઃ પયસ્વાન્ વિશ્વા રૂપાણિ વક્ષણાસુ બિભ્રત્। ભદ્રં દાત્રે યજમાનાય શીક્ષન્ બાર્હસ્પત્ય ઉસ્રિયસ્તન્તુમાતાન્
હજારો ગુણથી ભરેલો, શક્તિશાળી, દુધાળો વાછરડો, પોતાના સ્તનમાં સર્વ રૂપો ધરાવે છે. દાતા માટે કલ્યાણ કરે છે, યજમાનને શીખવે છે, બૃહસ્પતિનો સંતાન તાંતુ વણતો જાય છે.
અપાં યો અગ્રે પ્રતિમા બભૂવ પ્રભૂઃ સર્વસ્મૈ પૃથિવીવ દેવી । પિતા વત્સાનાં પતિરઘ્ન્યાનાં સાહસ્રે પોષે અપિ નઃ કૃણોતુ
જે જળોમાં સર્વપ્રથમ પ્રભુરૂપે પ્રગટ થયા, જેમ પવિત્ર પૃથ્વી સર્વને આશ્રય આપે છે, એવાં વાછરાંઓના પિતા અને ગાયોના સ્વામી એવા દેવ, અમને હજારો ગણો સમૃદ્ધિ આપે.
પુમાન્ અન્તર્વાન્ત્સ્થવિરઃ પયસ્વાન્ વસોઃ કબન્ધમૃષભો બિભર્તિ । તમિન્દ્રાય પથિભિર્દેવયાનૈર્હુતમગ્નિર્વહતુ જાતવેદાઃ
પૌરાણિક અને દુધાળો એ વાછરિયો, ધનના ખજાનાનું ભાર વહેંચે છે; એ વાછરિયાને અગ્નિદેવ, જે સર્વ જન્મો જાણે છે, દેવમાર્ગે ઈન્દ્ર સુધી પહોંચાડે.
પિતા વત્સાનાં પતિરઘ્ન્યાનામથો પિતા મહતાં ગર્ગરાણામ્ । વત્સો જરાયુ પ્રતિધુક્પીયૂષ આમિક્ષા ઘૃતં તદ્વસ્ય રેતઃ
વાછરાંઓના પિતા, ગાયોના સ્વામી અને મહાન ગર્જનાવાળાઓના પિતા પણ એજ છે; જરાયુમાં રહેલો વાછરિયો પોષક દૂધ આપે છે—એ જ ઘી છે, એ જ ધનનો બીજ છે.
દેવાનાં ભાગ ઉપનાહ એષોઽપાં રસ ઓષધીનાં ઘૃતસ્ય । સોમસ્ય ભક્ષમવૃણીત શક્રો બૃહન્ન્ અદ્રિરભવદ્યચ્છરીરમ્
આ દેવતાઓનો ભાગ લાવે છે, એ જળ, ઔષધિ અને ઘીનો રસ છે; શક્રએ સોમનો ભોજન પસંદ કર્યો અને મહાન પર્વત તેનું શરીર બન્યું.
સોમેન પૂર્ણં કલશં બિભર્ષિ ત્વષ્ટા રૂપાણાં જનિતા પશૂનામ્ । શિવાસ્તે સન્તુ પ્રજન્વ ઇહ યા ઇમા ન્યસ્મભ્યં સ્વધિતે યચ્છ યા અમૂઃ
તમે સોમથી ભરેલો પાત્ર વહેંચો છો; ત્વષ્ટા રૂપો અને પશુઓનો સર્જક છે; અહીં જે પ્રજાવાળાં છે, તેઓ તમારે માટે શુભ થાય—અમે અહીં અને ત્યાં જે છે, તે અમને આપો.
આજ્યં બિભર્તિ ઘૃતમસ્ય રેતઃ સાહસ્રઃ પોષસ્તમુ યજ્ઞમાહુઃ । ઇન્દ્રસ્ય રૂપમૃષભો વસાનઃ સો અસ્માન્ દેવાઃ શિવ ઐતુ દત્તઃ
એ ઘી વહેંચે છે, તેનું બીજ ઘી છે, તેની સમૃદ્ધિ હજારો ગણ છે—એને યજ્ઞ કહે છે; ચરબીથી ઢંકાયેલો વાછરિયો એ ઈન્દ્રનું રૂપ છે—દેવતાઓ કૃપાળુ બની, એ અમને આપે.
ઇન્દ્રસ્યૌજો વરુણસ્ય બાહૂ અશ્વિનોરંસૌ મરુતામિયં કકુત્। બૃહસ્પતિં સંભૃતમેતમાહુર્યે ધીરાસઃ કવયો યે મનીષિણઃ
એની તાકાત ઈન્દ્રની છે, હાથો વરુણના છે, ખભા અશ્વિનીકુમારોના છે, કૂંપળો મરુતોના છે; વિદ્વાનો, કવિઓ અને વિચારશીલો કહે છે કે એ બધું બૃહસ્પતિનું સંકલિત રૂપ છે.
દૈવીર્વિશઃ પયસ્વાન્ આ તનોષિ ત્વામિન્દ્રં ત્વાં સરસ્વન્તમાહુઃ । સહસ્રં સ એકમુખા દદાતિ યો બ્રાહ્મણ ઋષભમાજુહોતિ
તમે દેવતાઓના દુધાળાં રસથી પોતાને વિસ્તારો છો; તમને ઈન્દ્ર અને સરસ્વતી કહે છે; જે બ્રાહ્મણને વાછરિયો અર્પણ કરે છે, એ એક જ મોઢાથી હજાર આપતો થાય છે.
બૃહસ્પતિઃ સવિતા તે વયો દધૌ ત્વષ્ટુર્વાયોઃ પર્યાત્મા ત આભૃતઃ । અન્તરિક્ષે મનસા ત્વા જુહોમિ બર્હિષ્ટે દ્યાવાપૃથિવી ઉભે સ્તામ્
બૃહસ્પતિ અને સવિતા એ તમને પાંખો આપ્યા છે; ત્વષ્ટાનો પ્રાણવાયુ તમને ઘેરી લે છે; હું મનથી તમને અંતરિક્ષમાં અર્પણ કરું છું—દિવસ અને પૃથ્વી બંને યજ્ઞકુશ પર સ્થિર રહે.
{૯} ય ઇન્દ્ર ઇવ દેવેષુ ગોષ્વેતિ વિવાવદત્। તસ્ય ઋષભસ્યાઙ્ગાનિ બ્રહ્મા સં સ્તૌતુ ભદ્રયા
જે દેવોમાં અને ગાયોમાં ઈન્દ્રની જેમ બોલે છે—એ વાછરિયાના અંગોને બ્રાહ્મણ શુભાશિષ સાથે સ્તુતિ કરે.
પાર્શ્વે આસ્તામનુમત્યા ભગસ્યાસ્તામનૂવૃજૌ । અષ્ઠીવન્તાવબ્રવીન્ મિત્રો મમૈતૌ કેવલાવિતિ
પાશ્વ ભાગ અનુમતીના થાય, જાંઘો ભાગ્યના થાય; મિત્રએ કહ્યું: 'આ બે હાડકાવાળા મારા જ છે.'
ભસદાસીદાદિત્યાનાં શ્રોણી આસ્તાં બૃહસ્પતેઃ । પુચ્છં વાતસ્ય દેવસ્ય તેન ધૂનોત્યોષધીઃ
પીઠનો ભાગ આદિત્યોનો થાય, નિતંબો બૃહસ્પતિના થાય; પૂંછડો વાયુદેવનો છે—એથી જ ઔષધિઓને હલાવે છે.