યાવતી દ્યાવાપૃથિવી વરિમ્ણા યાવદાપઃ સિષ્યદુર્યાવદગ્નિઃ । તતસ્ત્વમસિ જ્યાયાન્ વિશ્વહા મહાંસ્તસ્મૈ તે કામ નમ ઇત્કૃણોમિ
જેટલું આકાશ અને પૃથ્વી વિસ્તૃત છે, જેટલું પાણી ફેલાયું છે, જેટલું અગ્નિ પહોંચે છે, તેથી તું સર્વને જીતનાર અને મહાન છે; એ કામ, હું તને વંદન કરું છું.
{૪} યાવતીર્દિશઃ પ્રદિશો વિષૂચીર્યાવતીરાશા અભિચક્ષણા દિવઃ । તતસ્ત્વમસિ જ્યાયાન્ વિશ્વહા મહાંસ્તસ્મૈ તે કામ નમ ઇત્કૃણોમિ
જેટલી દિશાઓ, ઉપદિશાઓ અને વિધિદિશાઓ છે, જેટલી તેજસ્વી જગાઓ આકાશમાં દેખાય છે, તેથી તું સર્વને જીતનાર અને મહાન છે; એ કામ, હું તને વંદન કરું છું.
યાવતીર્ભૃઙ્ગા જત્વઃ કુરૂરવો યાવતીર્વઘા વૃક્ષસર્પ્યો બભૂવુઃ । તતસ્ત્વમસિ જ્યાયાન્ વિશ્વહા મહાંસ્તસ્મૈ તે કામ નમ ઇત્કૃણોમિ
જેટલા ભમરા, જીવજંતુઓ, કુરૂરા અને વૃક્ષોમાં રહેતા સાપો છે, એ બધાથી પણ, હે કામ, તું મોટો છે, સર્વનાશક અને મહાન છે; એ કામ, તને હું નમસ્કાર કરું છું.
જ્યાયાન્ નિમિષતોઽસિ તિષ્ઠતો જ્યાયાન્ત્સમુદ્રાદસિ કામ મન્યો । તતસ્ત્વમસિ જ્યાયાન્ વિશ્વહા મહાંસ્તસ્મૈ તે કામ નમ ઇત્કૃણોમિ
તુ પળક ઝપકાવનારા કરતાં પણ મોટો છે, સ્થિર ઊભેલા કરતાં પણ મોટો છે, દરિયા કરતાં પણ મોટો છે, હે કામ, તું સર્વનાશક અને મહાન છે; એ કામ, તને હું નમસ્કાર કરું છું.
ન વૈ વાતશ્ચન કામમાપ્નોતિ નાગ્નિઃ સૂર્યો નોત ચન્દ્રમાઃ । તતસ્ત્વમસિ જ્યાયાન્ વિશ્વહા મહાંસ્તસ્મૈ તે કામ નમ ઇત્કૃણોમિ
પવન પણ કામ સુધી પહોંચી શકતો નથી, અગ્નિ, સૂર્ય કે ચંદ્ર પણ નહીં; એ બધાથી પણ, હે કામ, તું મોટો છે, સર્વનાશક અને મહાન છે; એ કામ, તને હું નમસ્કાર કરું છું.
યાસ્તે શિવાસ્તન્વઃ કામ ભદ્રા યાભિઃ સત્યં ભવતિ યદ્વૃણિષે । તાભિષ્ટ્વમસ્મામભિસંવિશસ્વાન્યત્ર પાપીરપ વેશયા ધિયઃ
હે કામ, તારી જે શુભ અને કલ્યાણકારી રૂપો છે, જેના દ્વારા તું સાચું પસંદ કરે છે, એ રૂપોથી તું અમારામાં પ્રવેશ કર; અને દુષ્ટ વિચારોને તું દૂર કરી દે.
ઉપમિતાં પ્રતિમિતામથો પરિમિતામુત । શાલાયા વિશ્વવારાયા નદ્ધાનિ વિ ચૃતામસિ
માપેલી, તોલેલી અને મર્યાદિત એવી જે કંઈ પણ આ વિશાળ શાળામાં બાંધેલું છે, એ બધું અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
યત્તે નદ્ધં વિશ્વવારે પાશો ગ્રન્થિશ્ચ યઃ કૃતઃ । બૃહસ્પતિરિવાહં બલં વાચા વિ સ્રંસયામિ તત્
હે વિશાળ શાળા, તારા ઉપર જે બંધન, ફાંસ કે ગાંઠ બાંધવામાં આવી છે, એ બધું હું બૃહસ્પતિની જેમ બોલીથી ખોલી નાખું છું.
આ યયામ સં બબર્હ ગ્રન્થીંશ્ચકાર તે દૃઢાન્ । પરૂંષિ વિદ્વાં છસ્તેવેન્દ્રેણ વિ ચૃતામસિ
અમે અહીં આવ્યા, અમે તને મજબૂત બનાવ્યા, તારી ગાંઠો કસી; અને ઈન્દ્રે શસ્ત્રથી જેમ અવરોધ દૂર કર્યા, તેમ અમે તારા બંધન ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
વંશાનાં તે નહનાનાં પ્રાણાહસ્ય તૃણસ્ય ચ । પક્ષાણાં વિશ્વવારે તે નદ્ધાનિ વિ ચૃતામસિ
હે વિશાળ શાળા, તારા બાંસ, બંધાણ, જીવના શ્વાસ અને ઘાસ, પાંખો—આ બધું જે બાંધેલું છે, અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
સંદંશાનાં પલદાનાં પરિષ્વઞ્જલ્યસ્ય ચ । ઇદં માનસ્ય પત્ન્યા નદ્ધાનિ વિ ચૃતામસિ
ચિમટા, થાળી અને આલિંગનના બંધાણ—મનની પત્નીના જે બંધન છે, એ બધું અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
યાનિ તેઽન્તઃ શિક્યાન્યાબેધૂ રણ્યાય કમ્ । પ્ર તે તાનિ ચૃતામસિ શિવા માનસ્ય પત્ની ન ઉદ્ધિતા તન્વે ભવ
તારા ટોપલાંમાં જે કંઈ છે, આનંદ માટે જે કાંઈ છિદ્રિત છે, એ બધું અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ; મનની પત્ની પોતાના સ્વરૂપ સામે ઊભી ન થાય એવી શુભ કામના.
હવિર્ધાનમગ્નિશાલં પત્નીનાં સદનં સદઃ । સદો દેવાનામસિ દેવિ શાલે
હવનનું સ્થાન, અગ્નિનું ઘર, પત્નીઓનું બેઠકસ્થાન અને સભા—હે દિવ્ય શાળા, તું દેવતાઓનું બેઠકસ્થાન છે.
અક્ષુમોપશં વિતતં સહસ્રાક્ષં વિષૂવતિ । અવનદ્ધમભિહિતં બ્રહ્મણા વિ ચૃતામસિ
આક્સલ, જૂઆ, હજારો આંખોવાળું, પાટલું—જે કંઈ બાંધેલું છે, બ્રાહ્મણે જે કહ્યું છે, એ બધું અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
યસ્ત્વા શાલે પ્રતિગૃહ્ણાતિ યેન ચાસિ મિતા ત્વમ્ । ઉભૌ માનસ્ય પત્નિ તૌ જીવતાં જરદષ્ટી
જે તને, હે શાળા, સ્વીકારે છે અને જે તને માપે છે—મનની પત્ની બંને દીર્ઘાયુ થાય, વૃદ્ધાવસ્થામાં પણ સાથે જીવે.
અમુત્રૈનમા ગચ્છતાદ્દૃઢા નદ્ધા પરિષ્કૃતા । યસ્યાસ્તે વિચૃતામસ્યઙ્ગમઙ્ગં પરુષ્પરુઃ
એ વ્યક્તિ પરલોકમાં ન જાય; જે કસોટીથી બાંધેલું અને શોભાયમાન છે, એના દરેક અંગ અને સાંધા અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
{૬} યસ્ત્વા શાલે નિમિમાય સંજભાર વનસ્પતીન્ । પ્રજાયૈ ચક્રે ત્વા શાલે પરમેષ્ઠી પ્રજાપતિઃ
જેને તને, હે શાળા, માપી અને વૃક્ષો જોડ્યા, એ પરમેશ્વર પ્રજાપતિએ તને સંતાન માટે રચી.
નમસ્તસ્મૈ નમો દાત્રે શાલાપતયે ચ કૃણ્મઃ । નમોઽગ્નયે પ્રચરતે પુરુષાય ચ તે નમઃ
એને નમસ્કાર, દાતા અને શાળાના સ્વામી ને નમસ્કાર કરીએ છીએ; ચાલતા અગ્નિને અને તને, હે પુરુષ, અમારી વંદના.
ગોભ્યો અશ્વેભ્યો નમો યચ્છાલાયાં વિજાયતે । વિજાવતિ પ્રજાવતિ વિ તે પાશાંશ્ચૃતામસિ
ગાયોને, ઘોડાઓને અને જે કંઈ શાળામાં જન્મે છે, તેને નમસ્કાર; સંતાનથી સમૃદ્ધ શાળામાં, તારા બંધન અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
અગ્નિમન્તશ્છાદયસિ પુરુષાન્ પશુભિઃ સહ । વિજાવતિ પ્રજાવતિ વિ તે પાશાંશ્ચૃતામસિ
તુ અગ્નિ ધરાવતા પુરુષોને પશુઓ સાથે આવરી લે છે; સંતાનથી સમૃદ્ધ શાળામાં, તારા બંધન અમે ખોલી મુક્ત કરીએ છીએ.
અન્તરા દ્યાં ચ પૃથિવીં ચ યદ્વ્યચસ્તેન શાલાં પ્રતિ ગૃહ્ણામિ ત ઇમામ્ । યદન્તરિક્ષં રજસો વિમાનં તત્કૃણ્વેઽહમુદરં શેવધિભ્યઃ । તેન શાલાં પ્રતિ ગૃહ્ણામિ તસ્મૈ
આકાશ અને ધરતી વચ્ચે જે ફેલાયેલું છે, એથી હું આ આશ્રયને પકડી રહ્યો છું. જે મધ્યાકાશ છે, ધૂળથી ભરેલું છે, એને હું શુભ માટે ગર્ભરૂપે રાખું છું. એથી હું આ આશ્રયને પકડી રહ્યો છું.
ઊર્જસ્વતી પયસ્વતી પૃથિવ્યાં નિમિતા મિતા । વિશ્વાન્નં બિભ્રતી શાલે મા હિંસીઃ પ્રતિગૃહ્ણતઃ
પોષક, દુધાળું, ધરતી પર સ્થિર, માપેલું અને સીમિત, સર્વ અન્ન ધરાવતું — હે આશ્રય, જે તને ગ્રહણ કરે છે, તેને તું કદી દુઃખ ન આપ.
તૃણૈરાવૃતા પલદાન્ વસાના રાત્રીવ શાલા જગતો નિવેશની । મિતા પૃથિવ્યાં તિષ્ઠસિ હસ્તિનીવ પદ્વતી
ઘાસથી ઢંકાયેલું, ફળોથી ભરેલું, વસ્ત્ર પહેરેલું, રાત્રિ જેવી, આશ્રય જગતનું નિવાસસ્થાન છે. માપેલું, તું ધરતી પર હાથી જેવી પગલીઓ સાથે ઊભું છે.
ઇટસ્ય તે વિ ચૃતામ્યપિનદ્ધમપોર્ણુવન્ । વરુણેન સમુબ્જિતાં મિત્રઃ પ્રાતર્વ્યુબ્જતુ
હે ઇટ, તારા બંધાયેલા ભાગને હું ખોલું છું અને તેને ભરું છું. જે વરુણે બાંધ્યું છે, તે મીત્ર સવારે મુક્ત કરે.
બ્રહ્મણા શાલાં નિમિતાં કવિભિર્નિમિતાં મિતામ્ । ઇન્દ્રાગ્ની રક્ષતાં શાલામમૃતૌ સોમ્યં સદઃ
બ્રહ્માએ આ આશ્રયને સ્થાપ્યું છે, કવિઓએ તેને માપ્યું છે. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ આ અમર અને સોમના સ્થાનરૂપ આશ્રયની રક્ષા કરે.
કુલાયેઽધિ કુલાયં કોશે કોશઃ સમુબ્જિતઃ । તત્ર મર્તો વિ જાયતે યસ્માદ્વિશ્વં પ્રજાયતે
મોડામાં મોડું, પાત્રમાં પાત્ર રાખેલું છે. ત્યાં માનવ જન્મે છે, જેથી આખું જગત ઉત્પન્ન થાય છે.
{૭} યા દ્વિપક્ષા ચતુષ્પક્ષા ષટ્પક્ષા યા નિમીયતે । અષ્ટાપક્ષાં દશપક્ષાં શાલાં માનસ્ય પત્નીમગ્નિર્ગર્ભ ઇવા શયે
જે બે પાંખવાળી, ચાર પાંખવાળી, છ પાંખવાળી, માપેલી, આઠ પાંખવાળી, દસ પાંખવાળી છે — હે આશ્રય, મનની પત્ની, તું અગ્નિના ગર્ભની જેમ શયન કરે છે.
પ્રતીચીં ત્વા પ્રતીચીનઃ શાલે પ્રૈમ્યહિંસતીમ્ । અગ્નિર્હ્યન્તરાપશ્ચ ઋતસ્ય પ્રથમા દ્વાઃ
પશ્ચિમ તરફ મોઢું કરીને, હે આશ્રય, હું તારી પાસે નિર્ભય જઈ રહ્યો છું. અગ્નિ અને આંતરિક જળ, એ જ સત્યના પ્રથમ દ્વાર છે.
ઇમા આપઃ પ્ર ભરામ્યયક્ષ્મા યક્ષ્મનાશનીઃ । ગૃહાન્ ઉપ પ્ર સીદામ્યમૃતેન સહાગ્નિના
હું આ જળોને લાવું છું, જે રોગરહિત છે, રોગનો નાશ કરે છે. હું અમરત્વ અને અગ્નિ સાથે ઘરોમાં પ્રવેશું છું.
મા નઃ પાશં પ્રતિ મુચો ગુરુર્ભારો લઘુર્ભવ । વધૂમિવ ત્વા શાલે યત્રકામં ભરામસિ
અમારા પર ભારે બાંધો નહીં, એ હલકું રહે. હે આશ્રય, જેમ વધૂને જ્યાં ઇચ્છીએ ત્યાં લઈ જઈએ, એમ તને લઈ જઈએ છીએ.