માતાદિત્યાનાં દુહિતા વસૂનાં પ્રાણઃ પ્રજાનામમૃતસ્ય નાભિઃ । હિરણ્યવર્ણા મધુકશા ઘૃતાચી મહાન્ ભર્ગશ્ચરતિ મર્ત્યેષુ
આદિત્યોની માતા, વસુઓની દીકરી, સર્વ જીવાત્માનો શ્વાસ, અમૃતનું કેન્દ્ર, સુવર્ણવર્ણી મધુકશા, ઘીથી આછાદિત, મહાન તેજ ધરાવતી, મનુષ્યોમાં વિહરે છે.
મધોઃ કશામજનયન્ત દેવાસ્તસ્યા ગર્ભો અભવદ્વિશ્વરૂપઃ । તં જાતં તરુણં પિપર્તિ માતા સ જાતો વિશ્વા ભુવના વિ ચષ્ટે
દેવતાઓએ મધમાંથી મધુકશાનો જન્મ કર્યો; તેનું ગર્ભ સર્વરૂપ બન્યું. માતા જન્મેલા બાળકને પોષે છે અને તે જન્મીને બધા લોકોએ જુએ છે.
કસ્તં પ્ર વેદ ક ઉ તં ચિકેત યો અસ્યા હૃદઃ કલશઃ સોમધાનો અક્ષિતઃ । બ્રહ્મા સુમેધાઃ સો અસ્મિન્ મદેત
કોણ તેને સાચે ઓળખે છે, કોણ તેને સમજેછે, જેના હૃદયનું પાત્ર સોમથી ભરેલું અને અખંડ છે? જે બુદ્ધિશાળી બ્રાહ્મણ છે, તે તેમાં આનંદ માણે.
સ તૌ પ્ર વેદ સ ઉ તૌ ચિકેત યાવસ્યાઃ સ્તનૌ સહસ્રધારાવક્ષિતૌ । ઊર્જં દુહાતે અનપસ્ફુરન્તૌ
જેને તેના બંને સ્તન, હજાર ધારોવાળા અને અખંડ છે, તે તેમને સાચે ઓળખે છે, તે તેમને સમજેછે. એ સ્તનો કદી ન સુકાય, સતત પોષણ આપે છે.
હિઙ્કરિક્રતી બૃહતી વયોધા ઉચ્ચૈર્ઘોષાભ્યેતિ યા વ્રતમ્ । ત્રીન્ ઘર્માન્ અભિ વાવશાના મિમાતિ માયું પયતે પયોભિઃ
તે ઊંચા અવાજે ગૂંજતી, મહાન, બળ આપતી અને પ્રતિજ્ઞાબદ્ધ છે. ત્રણ ઘર્મો ભરીને, તે આયુષ્ય વધારે છે અને પોતાના દૂધથી પોષે છે.
યામાપીનામુપસીદન્ત્યાપઃ શાક્વરા વૃષભા યે સ્વરાજઃ । તે વર્ષન્તિ તે વર્ષયન્તિ તદ્વિદે કામમૂર્જમાપઃ
જ્યારે પાણી તેની પૂર્તિ માટે આવે છે, શાક્વરીઓ, તેજસ્વી વૃષભો, તેઓ વરસાદ કરે છે અને વરસાદ વરસાવે છે; જે આ જાણે છે, તેને પાણી ઇચ્છા અને પોષણ આપે છે.
સ્તનયિત્નુસ્તે વાક્પ્રજાપતે વૃષા શુષ્મં ક્ષિપસિ ભૂમ્યામધિ । અગ્નેર્વાતાન્ મધુકશા હિ જજ્ઞે મરુતામુગ્રા નપ્તિઃ
પશુઓના સ્વામી, તમારી ગર્જના એ તમારી વાણી છે; તમે વાછરડા જેવો તમારો બળ ધરતી પર વરસાવો છો. અગ્નિ અને પવનમાંથી મધુર બોલનાર જન્મ્યો, જે મારુતોના ભયાનક સંતાન છે.
{૧} યથા સોમઃ પ્રાતઃસવને અશ્વિનોર્ભવતિ પ્રિયઃ । એવા મે અશ્વિના વર્ચ આત્મનિ ધ્રિયતામ્
જેમ સોમ રસ પ્રભાતના સમયે અશ્વિનોને પ્રિય છે, તેમ અશ્વિનો, તમે મારી અંદર તેજ સ્થાપિત કરો.
યથા સોમો દ્વિતીયે સવન ઇન્દ્રાગ્ન્યોર્ભવતિ પ્રિયઃ । એવા મ ઇન્દ્રાગ્ની વર્ચ આત્મનિ ધ્રિયતામ્
જેમ બીજાં સવને સોમ રસ ઇન્દ્ર અને અગ્નિને પ્રિય છે, તેમ ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે મારી અંદર તેજ સ્થાપિત કરો.
યથા સોમસ્તૃતીયે સવન ઋભૂણાં ભવતિ પ્રિયઃ । એવા મ ઋભવો વર્ચ આત્મનિ ધ્રિયતામ્
જેમ તૃતીય સવને સોમ રસ ઋભુઓને પ્રિય છે, તેમ ઋભુઓ, તમે મારી અંદર તેજ સ્થાપિત કરો.
મધુ જનિષીય મધુ વંસિષીય । પયસ્વાન્ અગ્ન આગમં તં મા સં સૃજ વર્ચસા
હું મધુર જન્મું, મધુર બની જાઉં; હું દૂધથી ભરપૂર બનીને અગ્નિ પાસે જાઉં—તે મને તેજથી એકરૂપ કરે.
સં માગ્ને વર્ચસા સૃજ સં પ્રજયા સમાયુષા । વિદ્યુર્મે અસ્ય દેવા ઇન્દ્રો વિદ્યાત્સહ ઋષિભિઃ
હે અગ્નિ, મને તેજ, સંતાન અને દીર્ઘ આયુષ્યથી એકરૂપ કરો. દેવતાઓ એ જાણે અને ઇન્દ્ર ઋષિઓ સાથે એ જાણે.
યથા મધુ મધુકૃતઃ સંભરન્તિ મધાવધિ । એવા મે અશ્વિના વર્ચ આત્મનિ ધ્રિયતામ્
જેમ મધુ બનાવનારાઓ ઘણું મધુ ભેગું કરે છે, તેમ અશ્વિનો, તમે મારી અંદર તેજ સ્થાપિત કરો.
યથા મક્ષાઃ ઇદં મધુ ન્યઞ્જન્તિ મધાવધિ । એવા મે અશ્વિના વર્ચસ્તેજો બલમોજશ્ચ ધ્રિયતામ્
જેમ માખીઓ ઘણું મધુ અહીં જમાવે છે, તેમ અશ્વિનો, તમે મારી અંદર તેજ, પ્રકાશ, બળ અને તાકાત સ્થાપિત કરો.
યદ્ગિરિષુ પર્વતેષુ ગોષ્વશ્વેષુ યન્ મધુ । સુરાયાં સિચ્યમાનાયાં યત્તત્ર મધુ તન્ મયિ
પર્વતોમાં, ગિરિ પર, ગાય-ઘોડામાં, વહેતી સુરા માં જે મધુ છે—એ બધું મધુ મારી અંદર રહે.
અશ્વિના સારઘેણ મા મધુનાઙ્ક્તં શુભસ્પતી । યથા વર્ચસ્વતીં વાચમાવદાનિ જનામનુ
હે અશ્વિનો, સૌંદર્યના સ્વામી, મધનું સાર મારી ઉપર લગાવો જેથી હું લોકોમાં તેજસભર વાણી બોલી શકું.
સ્તનયિત્નુસ્તે વાક્પ્રજાપતે વૃષા શુષ્મં ક્ષિપસિ ભૂમ્યાં દિવિ । તાં પશવ ઉપ જીવન્તિ સર્વે તેનો સેષમૂર્જં પિપર્તિ
પશુઓના સ્વામી, તમારી ગર્જના એ તમારી વાણી છે; તમે વાછરડા જેવો તમારો બળ ધરતી અને આકાશ પર વરસાવો છો. એથી બધા પશુઓ જીવંત રહે છે; એ બળથી તમે મને બાકી રહેલું બળ આપો.
પૃથિવી દણ્ડોઽન્તરિક્ષં ગર્ભો દ્યૌઃ કશા વિદ્યુત્પ્રકશો હિરણ્યયો બિન્દુઃ
પૃથ્વી એ લાકડી છે, અંતરિક્ષ એ ગર્ભ છે, આકાશ એ કશા છે, વીજળી એ સુવર્ણ પ્રકાશ છે, અને એ બિંદુ છે.
યો વૈ કશાયાઃ સપ્ત મધૂનિ વેદ મધુમાન્ ભવતિ । બ્રાહ્મણશ્ચ રાજા ચ ધેનુશ્ચાનડ્વાંશ્ચ વ્રીહિશ્ચ યવશ્ચ મધુ સપ્તમમ્
જે કશાના સાત પ્રકારના મધુ જાણે છે, એ મધથી ભરાય છે: બ્રાહ્મણ, રાજા, ગાય, બકરો, ધાન, જવાર અને સાતમું મધુ.
મધુમાન્ ભવતિ મધુમદસ્યાહાર્યં ભવતિ । મધુમતો લોકાન્ જયતિ ય એવં વેદ
એ મધથી ભરાય છે; એની ખોરાક પણ મધથી ભરાય છે. જે આ રીતે જાણે છે, એ મધના લોકોએ વિજય મેળવે છે.
યદ્વીધ્રે સ્તનયતિ પ્રજાપતિરેવ તત્પ્રજાભ્યઃ પ્રાદુર્ભવતિ । તસ્માત્પ્રાચીનોપવીતસ્તિષ્ઠે પ્રજાપતેઽનુ મા બુધ્યસ્વેતિ । અન્વેનં પ્રજા અનુ પ્રજાપતિર્બુધ્યતે ય એવં વેદ
જ્યારે ગર્ભમાં ગર્જના થાય છે, ત્યારે પ્રજાપતિ પોતાની પ્રજામાં પ્રગટ થાય છે. તેથી, દક્ષિણ ખભા પર યજ્ઞોપવીત રાખીને ઉભા રહેવું જોઈએ અને વિચારવું: 'હું પ્રજાપતિ સાથે જાગું.' જે આ રીતે જાણે છે, એ સાથે પ્રજાપતિ પોતાની પ્રજામાં જાગે છે.
સપત્નહનમૃષભં ઘૃતેન કામં શિક્ષામિ હવિષાજ્યેન । નીચૈઃ સપત્નાન્ મમ પાદય ત્વમભિષ્ટુતો મહતા વીર્યેણ
હું દુશ્મનોને હરાવનાર વાછરડાને ઘી અને હવનથી પ્રસન્ન કરું છું. હે મહાન બળવાળા, મારી પ્રશંસા સાંભળીને મારા દુશ્મનોને નીચે દબાવી દો.
યન્ મે મનસો ન પ્રિયં ચક્ષુષો યન્ મે બભસ્તિ નાભિનન્દતિ । તદ્દુષ્વપ્ન્યં પ્રતિ મુઞ્ચામિ સપત્ને કામં સ્તુત્વોદહં ભિદેયમ્
મારા મનને જે ગમતું નથી, આંખને જે આનંદ આપતું નથી, જીભને જે સ્વાદિષ્ટ લાગતું નથી—એ ખરાબ સ્વપ્ન હું છોડું છું. મારા દુશ્મન, તારી પ્રશંસા છતાં, તું તૂટી જા અને નષ્ટ થા.
દુષ્વપ્ન્યં કામ દુરિતં ચ કમાપ્રજસ્તામસ્વગતામવર્તિમ્ । ઉગ્ર ઈશાનઃ પ્રતિ મુઞ્ચ તસ્મિન્ યો અસ્મભ્યમંહૂરણા ચિકિત્સાત્
ખરાબ સ્વપ્ન, દુઃખદ ઇચ્છા, દુર્ભાગ્ય, સંતાનહીનતા, અંધકાર અને ભટકાવું—હે પ્રભુ, જે અમને દુઃખ આપવાનું ઈચ્છે છે, એમાંથી અમને મુક્ત કરો.
નુદસ્વ કામ પ્ર ણુદસ્વ કામાવર્તિં યન્તુ મમ યે સપત્નાઃ । તેષાં નુત્તાનામધમા તમાંસ્યગ્ને વાસ્તૂનિ નિર્દહ ત્વમ્
હે કામ, મારી અંદરથી ઇચ્છા દૂર કરી દે, ફરીથી દૂર કરી દે; મારા જે દુશ્મનો છે, તેઓ મારી પાસે ન આવે. હે અગ્નિ, જે લોકો નીચે પડી ગયા છે, તેમના અંધકારમય અને નીચલા ઘર-વાસોને તું બળી નાખ.
સા તે કામ દુહિતા ધેનુરુચ્યતે યામાહુર્વાચં કવયો વિરાજમ્ । તયા સપત્નાન્ પરિ વૃઙ્ગ્ધિ યે મમ પર્યેનાન્ પ્રાણઃ પશવો જીવનં વૃણક્તુ
એ કામ, તારી જે દીકરી છે, તેને જ ગાય કહેવાય છે, અને જ્ઞાની લોકો તેને તેજસ્વી વાણી કહે છે. એ વાણીથી મારા દુશ્મનોને ઘેરી લે, જેથી શ્વાસ, ધન-પશુ અને જીવન મને પસંદ કરે, તેમને નહીં.
કામસ્યેન્દ્રસ્ય વરુણસ્ય રાજ્ઞો વિષ્ણોર્બલેન સવિતુઃ સવેન । અગ્નેર્હોત્રેણ પ્ર ણુદે સપત્નાં છમ્બીવ નાવમુદકેષુ ધીરઃ
કામ, ઇન્દ્ર, વરુણ રાજા, વિષ્ણુ અને સવિતા દેવની શક્તિથી, અગ્નિના હવનથી મારા દુશ્મનોને દૂર હંકાર, જેમ કુશળ નાવિક નાવને બંધનમાંથી છોડીને પાણીમાં ધકેલી દે છે.
અધ્યક્ષો વાજી મમ કામ ઉગ્રઃ કૃણોતુ મહ્યમસપત્નમેવ । વિશ્વે દેવા મમ નાથં ભવન્તુ સર્વે દેવા હવમા યન્તુ મ ઇમમ્
મારો કામ, જે શક્તિશાળી છે, જે સર્વેનું ધ્યાન રાખે છે, એ મને દુશ્મનવિહોણો કરી દે. બધા દેવો મારા રક્ષક બને, બધા દેવો મારા આહ્વાન પર આવે.
ઇદમાજ્યં ઘૃતવજ્જુષાણાઃ કામજ્યેષ્ઠા ઇહ માદયધ્વમ્ । કૃણ્વન્તો મહ્યમસપત્નમેવ
આ ઘી જેવી શ્રેષ્ઠ વસ્તુમાં આનંદ માણો, હે કામમાં શ્રેષ્ઠ રહેનારા; તેમાં આનંદ કરો. મને દુશ્મનવિહોણો કરી દો.
ઇન્દ્રાગ્ની કામ સરથં હિ ભૂત્વા નીચૈઃ સપત્નાન્ મમ પાદયાથઃ । તેષાં પન્નાનામધમા તમાંસ્યગ્ને વાસ્તૂન્યનુનિર્દહ ત્વમ્
હે ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, મારા માટે કામ સાથે એક થાઓ; મારા દુશ્મનોને નીચે દબાવી દો. હે અગ્નિ, જે લોકો નીચે પડી ગયા છે, તેમના અંધકારમય અને નીચલા ઘર-વાસોને તું બળી નાખ.