{૧૮} ઉજ્જિહીધ્વે સ્તનયત્યભિક્રન્દત્યોષધીઃ । યદા વઃ પૃશ્નિમાતરઃ પર્જન્યો રેતસાવતિ
ઔષધિઓ, તમે ગર્જના કરો અને ઉંચી અવાજે બોલો, જ્યારે વાદળ, તમારી રંગબેરંગી માતા, વરસાદ રૂપે બીજ વરસાવે છે.
તસ્યામૃતસ્યેમં બલં પુરુષં પયયામસિ । અથો કૃણોમિ ભેષજં યથાસચ્છતહાયનઃ
એ અમૃતમાંથી, આપણે આ શક્તિ માણસને આપીએ; અને હું એવી દવા તૈયાર કરું છું કે તે શત વર્ષ જીવશે.
વરાહો વેદ વીરુધં નકુલો વેદ ભેષજીમ્ । સર્પા ગન્ધર્વા યા વિદુસ્તા અસ્મા અવસે હુવે
જંગલી ડુક્કર વનસ્પતિઓ જાણે છે, નકુલ દવાઓ જાણે છે; સાપ અને ગંધર્વો પણ જાણે છે, એ બધાને હું મદદ માટે બોલાવું છું.
યાઃ સુપર્ણા આઙ્ગિરસીર્દિવ્યા યા રઘટો વિદુઃ । વયાંસિ હંસા યા વિદુર્યાસ્ચ સર્વે પતત્રિણઃ । મૃગા યા વિદુરોષધીસ્તા અસ્મા અવસે હુવે
પંખીવાળા, અંગિરસ વનસ્પતિઓ, રઘટા જાણે છે, પક્ષીઓ, હંસો અને બધા ઉડતાં પ્રાણી, અને જંગલી પ્રાણી જે ઔષધિઓ જાણે છે, એ બધાને હું મદદ માટે બોલાવું છું.
યાવતીનામોષધીનાં ગાવઃ પ્રાશ્નન્ત્યઘ્ન્યા યવતીનામજાવયઃ । તાવતીસ્તુભ્યમોષધીઃ શર્મ યચ્છન્ત્વાભૃતાઃ
જેટલી ઔષધિઓ ગાયો અને બકરાઓ ખાય છે, એટલી જ એકઠી થયેલી ઔષધિઓ તને રક્ષા આપે.
યાવતીષુ મનુષ્યા ભેષજં ભિષજો વિદુઃ । તાવતીર્વિશ્વભેષજીરા ભરામિ ત્વામભિ
માણસોમાં જે દવાઓ વૈદ્યો જાણે છે, એટલી જ સર્વદવા હું તને લાવું છું.
પુષ્પવતીઃ પ્રસૂમતીઃ ફલિનીરફલા ઉત । સંમાતર ઇવ દુહ્રામસ્મા અરિષ્ટતાતયે
ફૂલોવાળી, કળીઓથી ભરેલી, ફળ આપતી અને ફળ વિના રહેલી વનસ્પતિઓ, જેમ માતાઓ દૂધ આપે છે, તેમ અમને સર્વ દુઃખથી બચાવે.
ઉત્ત્વાહાર્ષં પઞ્ચશલાદથો દશશલાદુત । અથો યમસ્ય પડ્વીશાદ્વિશ્વસ્માદ્દેવકિલ્બિષાત્
હું તારી પાસેથી પાંચ પ્રકારની બંધન અને દસ પ્રકારની બંધન દૂર કરી છે; યમના ફાંસ અને સર્વ દેવદોષો પણ દૂર કર્યા છે.
ઇન્દ્રો મન્થતુ મન્થિતા શક્રઃ શૂરઃ પુરંદરઃ । યથા હનામ સેના અમિત્રાણાં સહસ્રશઃ
શક્તિશાળી, વિજયી અને દુર્ગ ભેંધી નાખનાર ઇન્દ્ર દુશ્મનને એમ જ નાશ કરે જેમ અમે આપણા શત્રુઓની સેના હજારો વાર હરાવીએ છીએ.
પૂતિરજ્જુરુપધ્માની પૂતિં સેનાં કૃણોત્વમૂમ્ । ધૂમમગ્નિં પરાદૃશ્યાઽમિત્રા હૃત્સ્વા દધતાં ભયમ્
ગંદી દોરી અને ફુલાવટ એ દુશ્મન સેના ને ગંદી બનાવી દે; ધૂમ્રપાનથી અગ્નિ દેખાય—દુશ્મનોના હૃદયમાં ભય છવાઈ જાય.
અમૂન્ અશ્વત્થ નિઃ શૃણીહિ ખાદામૂન્ ખદિરાજિરમ્ । તાજદ્ભઙ્ગ ઇવ ભજ્યન્તાં હન્ત્વેનાન્ વધકો વધૈઃ
અશ્વત્થ, તું તેમને કાપી નાખ; ખડિર અને અર્જુન, તમે તેમને ભક્ષી જાઓ; તેઓ તૂટેલી વાંસની જેમ ભાંગી જાય; સંહારક તેમને શસ્ત્રોથી નાશ કરે.
પરુષાન્ અમૂન્ પરુષાહ્વઃ કૃણોતુ હન્ત્વેનાન્ વધકો વધૈઃ । ક્ષિપ્રં શર ઇવ ભજ્યન્તાં બૃહજ્જાલેન સંદિતાઃ
કઠોરને કઠોર બનાવનાર તેમ જ કરે; સંહારક તેમને શસ્ત્રોથી નાશ કરે; તેઓ તીરની જેમ ઝડપથી તૂટી જાય, મોટા જાળમાં બંધાઈ જાય.
અન્તરિક્ષં જાલમાસીજ્જાલદણ્ડા દિશો મહીઃ । તેનાભિધાય દસ્યૂનાં શક્રઃ સેનામપાવપત્
આકાશમાં જાળ પથરાયું, દિશાઓ અને ધરતી સુધી જાળના ડંડા હતા; એ જાળથી શક્રે દસ્યુઓની સેના ને નાશ કરી.
બૃહદ્ધિ જાલં બૃહતઃ શક્રસ્ય વાજિનીવતઃ । તેન શત્રૂન્ અભિ સર્વાન્ ન્યુબ્જ યથા ન મુચ્યાતૈ કતમશ્ચનૈષામ્
મહાન શક્તિશાળી શક્રનું જાળ ખૂબ મોટું છે; એ જાળથી બધા દુશ્મનોને દબાવી દો, જેથી તેમાથી એકપણ બચી ન શકે.
બૃહત્તે જાલં બૃહત ઇન્દ્ર શૂર સહસ્રાર્ઘસ્ય શતવીર્યસ્ય । તેન શતં સહસ્રમયુતં ન્યર્બુદં જઘાન શક્રો દસ્યૂનામભિધાય સેનયા
હે મહાન ઇન્દ્ર, તારો જાળ અત્યંત વિશાળ છે, તું હજારો વિજયો અને સો શક્તિઓ ધરાવતો છે; એ જાળથી તું સેના સાથે દસ્યુઓના સો, હજાર, દસ હજાર અને લાખોનો નાશ કર્યો.
અયં લોકો જાલમાસીચ્છક્રસ્ય મહતો મહાન્ । તેનાહમિન્દ્રજાલેનામૂંસ્તમસાભિ દધામિ સર્વાન્
આ જગત મહાન શક્રના જાળથી ઘેરાઈ ગયું; એ ઇન્દ્રના જાળથી હું બધા દુશ્મનોને અંધકારમાં ડૂબાડી દઉં છું.
સેદિરુગ્રા વ્યૃદ્ધિરાર્તિશ્ચાનપવાચના । શ્રમસ્તન્દ્રીશ્ચ મોહશ્ચ તૈરમૂન્ અભિ દધામિ સર્વાન્
તાવ, ભયાનક વૃદ્ધિ, પીડા અને દૂર કરી દેવું; થાક, આળસ અને મોહ—આ બધાથી હું બધા દુશ્મનોને ઘેરી દઉં છું.
મૃત્યવેઽમૂન્ પ્ર યછામિ મૃત્યુપાશૈરમી સિતાઃ । મૃત્યોર્યે અઘલા દૂતાસ્તેભ્ય એનાન્ પ્રતિ નયામિ બદ્ધ્વા
હું આ દુશ્મનોને મૃત્યુને સોંપું છું, મૃત્યુના ફાંસથી બાંધીને; મૃત્યુના દૂત, વિનાશક, તેમને બાંધીને હું આ દુશ્મનોને સોંપી દઉં છું.
{૨૦} નયતામૂન્ મૃત્યુદૂતા યમદૂતા અપોમ્ભત । પરઃસહસ્રા હન્યન્તાં તૃણેઢ્વેનાન્ મત્યં ભવસ્ય
મૃત્યુના દૂત, યમના દૂત તેમને લઈ જાય; હજારો હજારો દુશ્મનો નાશ પામે, સંહારક, તારી શક્તિથી તેઓ ઘાસ સમાન બની જાય.
સાધ્યા એકં જાલદણ્ડમુદ્યત્ય યન્ત્યોજસા । રુદ્રા એકં વસવ એકમાદિત્યૈરેક ઉદ્યતઃ
સાધ્યદેવતાઓ એક જાળનો ડંડો ઊંચકીને શક્તિથી ચાલે છે; રુદ્રો એક, વસુઓ એક અને આદિત્યો પણ એક જાળનો ડંડો ઊંચકીને ચાલે છે.
વિશ્વે દેવાઃ ઉપરિષ્ટાદુબ્જન્તો યન્ત્વોજસા । મધ્યેન ઘ્નન્તો યન્તુ સેનામઙ્ગિરસો મહીમ્
બધા દેવતાઓ ઉપરથી જાળ પાથરે છે; અંગિરસો વચ્ચે અને પૃથ્વી પર દુશ્મન સેના પર પ્રહાર કરે.
વનસ્પતીન્ વાનસ્પત્યાન્ ઓષધીરુત વીરુધઃ । દ્વિપાચ્ચતુષ્પાદિષ્ણામિ યથા સેનામમૂં હનન્
વનસ્પતિઓ, વનવાસી જીવ, ઔષધિઓ અને ઘાસ; બે પગવાળા અને ચાર પગવાળા—હું તેમને મોકલું છું જેથી તેઓ દુશ્મન સેના ને નાશ કરે.
ગન્ધર્વાપ્સરસઃ સર્પાન્ દેવાન્ પુણ્યજનાન્ પિતૄન્ । દૃષ્ટાન્ અદૃષ્ટાન્ ઇષ્ણામિ યથા સેનામમૂં હનન્
ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, સાપો, દેવો, પુણ્યાત્માઓ અને પિતૃઓ; દેખાતા અને અદેખાતા—હું તેમને મોકલું છું જેથી તેઓ દુશ્મન સેના ને નાશ કરે.
ઇમ ઉપ્તા મૃત્યુપાશા યાન્ આક્રમ્ય ન મુચ્યસે । અમુષ્યા હન્તુ સેનાયા ઇદં કૂટં સહસ્રશઃ
આ મૃત્યુના ફાંસ છે, જે એકવાર ફસાઈ જાય પછી છોડતા નથી; આ હજારો વખતનું કૂવો દુશ્મન સેના ને નાશ કરે.
ઘર્મઃ સમિદ્ધો અગ્નિનાયં હોમઃ સહસ્રહઃ । ભવશ્ચ પૃશ્નિબાહુશ્ચ શર્વ સેનામમૂં હતમ્
આ ઘર્મ યજ્ઞ અગ્નિથી પ્રજ્વલિત થાય છે, આ હોમ હજાર વખત અર્પણ થાય છે. ભવ, પૃશ્નિબાહુ અને શરવ, એ દુશ્મન સેના ને તૂટી પાડો.
મૃત્યોરાષમા પદ્યન્તાં ક્ષુધં સેદિં વધં ભયમ્ । ઇન્દ્રશ્ચાક્ષુજાલાભ્યાં શર્વ સેનામમૂં હતમ્
એ લોકો મૃત્યુના હાથમાં, ભૂખમાં, ક્ષયમાં, સંહાર અને ભયમાં પડી જાય. ઇન્દ્ર, તારા બે વજ્રોથી અને શરવ, એ દુશ્મન સેના ને તૂટી પાડો.
પરાજિતાઃ પ્ર ત્રસતામિત્રા નુત્તા ધાવત બ્રહ્મણા । બૃહસ્પતિપ્રનુત્તાનાં મામીષાં મોચિ કશ્ચન
દુશ્મનો પરાજિત થઈ ડરીને ભાગી જાય, બ્રહ્મશક્તિએ તેમને દૂર હાંકી નાખ્યા છે. જેમને બૃહસ્પતિએ દૂર કર્યા છે, એમાંથી કોઈપણ મને છોડે નહીં.
અવ પદ્યન્તામેષામાયુધાનિ મા શકન્ પ્રતિધામિષુમ્ । અથૈષાં બહુ બિભ્યતામિષવઃ ઘ્નન્તુ મર્મણિ
એની શસ્ત્રો નીચે પડી જાય, એ લોકો મારો બાણ પણ ઉઠાવી ન શકે. પછી, જ્યારે એ લોકો ખૂબ ડરે છે, ત્યારે એમના જ બાણ એમના જ મર્મમાં વાગે.
સં ક્રોશતામેનાન્ દ્યાવાપૃથિવી સમન્તરિક્ષં સહ દેવતાભિઃ । મા જ્ઞાતારં મા પ્રતિષ્ઠાં વિદન્ત મિથો વિઘ્નાના ઉપ યન્તુ મૃત્યુમ્
એ બધા મળીને ચીસ પાડે, આકાશ-પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ દેવતાઓ સાથે એમના વિરોધમાં ઉભા રહે. એ લોકો પોતાના જ ઓળખી શકે નહીં, પોતાનું સ્થાન પણ ભૂલી જાય, વચ્ચે અવરોધ આવે અને મૃત્યુ તરફ આગળ વધે.
દિશશ્ચતસ્રોઽશ્વતર્યો દેવરથસ્ય પુરોડાશાઃ શફા અન્તરિક્ષમુદ્ધિઃ । દ્યાવાપૃથિવી પક્ષસી ઋતવોઽભીશવોઽન્તર્દેશાઃ કિમ્કરા વાક્પરિરથ્યમ્
ચાર દિશાઓ એ દેવરથના ઘોડા છે, યજ્ઞના પિંડ એ રથના આગળના ભાગ છે, ખુરાં એ અંતરિક્ષ છે, ઉપરનું આકાશ એ યોક છે. આકાશ-પૃથ્વી એ પાંખો છે, ઋતુઓ એ લગામ છે, વચ્ચેના પ્રદેશો એ સહાયક છે અને વાણી એ રથની ફરતી પથ છે.