યા બભ્રવો યાશ્ચ શુક્રા રોહિણીરુત પૃશ્નયઃ । અસિક્નીઃ કૃષ્ણા ઓષધીઃ સર્વા અચ્છાવદામસિ
જે ઔષધિઓ કથ્થાઈ, ચમકતી, લાલ, ચિતરેલી, કાળી અને ઘેરી છે, એ બધાને હું બોલાવું છું.
ત્રાયન્તામિમં પુરુષં યક્ષ્માદ્દેવેષિતાદધિ । યાસાં દ્યૌઃ પિતા પૃથિવી માતા સમુદ્રો મૂલં વીરુધાં બભૂવ
આ ઔષધિઓ, જેમના પિતા આકાશ છે, માતા ધરતી છે અને મૂળ સમુદ્ર છે, એ દેવો દ્વારા મોકલાયેલી બીમારીથી આ મનુષ્યની રક્ષા કરે.
આપો અગ્રં દિવ્યા ઓષધયઃ । તાસ્તે યક્ષ્મમેનસ્યમઙ્ગાદઙ્ગાદનીનશન્
પાણી, શ્રેષ્ઠ અને દિવ્ય ઔષધિઓ, એ તારા શરીરના દરેક અંગમાંથી રોગ દૂર કરે.
પ્રસ્તૃણતી સ્તમ્બિનીરેકશુઙ્ગાઃ પ્રતન્વતીરોષધીરા વદામિ । અંશુમતીઃ કણ્ડિનીર્યા વિશાખા હ્વયામિ તે વીરુધો વૈશ્વદેવીરુગ્રાઃ પુરુષજીવનીઃ
ફેલાતી, રોકતી, એક શિખાવાળી, વિસ્તરતી ઔષધિઓને હું બોલાવું છું; તેજસ્વી, કાંટાવાળી, અનેક શાખાવાળી, વિશ્વદાયિ અને પુરુષને જીવતી રાખે એવી ઔષધિઓને હું પોકારું છું.
યદ્વઃ સહઃ સહમાના વીર્યં૧ યચ્ચ વો બલમ્ । તેનેમમસ્માદ્યક્ષ્માત્પુરુષં મુઞ્ચતૌષધીરથો કૃણોમિ ભેષજમ્
તમારી શક્તિ, સહનશક્તિ અને બળથી, હે ઔષધિઓ, તમે આ મનુષ્યને રોગમાંથી મુક્ત કરો; હવે હું દવા તૈયાર કરું છું.
જીવલાં નઘારિષાં જીવન્તીમોષધીમહમ્ । અરુન્ધતીમુન્નયન્તીં પુષ્પાં મધુમતીમિહ હુવેઽસ્મા અરિષ્ટતાતયે
હું જીવંત, નિષ્ફળ ન થતી, જીવન આપતી, સતત ઊભી રહેતી, ફૂલોવાળી અને મધુર ઔષધિઓને બોલાવું છું, કે આ મનુષ્યને સુરક્ષા મળે.
ઇહા યન્તુ પ્રચેતસો મેદિનીર્વચસો મમ । યથેમં પારયામસિ પુરુષં દુરિતાદધિ
મારી વાણી સાંભળી, બુદ્ધિશાળી ધરતીજન્ય ઔષધિઓ અહીં આવે, જેથી અમે આ મનુષ્યને દુઃખમાંથી છુટકારો આપી શકીએ.
અગ્નેર્ઘાસો અપાં ગર્ભો યા રોહન્તિ પુનર્ણવાઃ । ધ્રુવાઃ સહસ્રનામ્નીર્ભેષજીઃ સન્ત્વાભૃતાઃ
અગ્નિ માટેનું અન્ન, પાણીમાંથી જન્મેલી, વારંવાર ઉગતી ઔષધિઓ, એ મજબૂત અને હજારો નામવાળી દવાઓ અહીં લાવવામાં આવે.
અવકોલ્બા ઉદકાત્માન ઓષધયઃ । વ્યૃષન્તુ દુરિતં તીક્ષ્ણશૃઙ્ગ્યઃ
જ્યાં પાણીનું સાર છે એવી ઔષધિઓ, નીચે વળેલા ડાંઠ અને તીક્ષ્ણ શિખાવાળી, એ બધું દુઃખ દૂર કરે.
ઉન્મુઞ્ચન્તીર્વિવરુણા ઉગ્રા યા વિષદૂષણીઃ । અથો બલાસનાશનીઃ કૃત્યાદૂષણીશ્ચ યાસ્તા ઇહા યન્ત્વોષધીઃ
જે ઉગ્ર ઔષધિઓ ઝેર દૂર કરે છે, શક્તિ અને ખોરાક નાશ કરે છે અને કૂટિલતા દૂર કરે છે, એ અહીં મુક્ત થાઓ.
{૧૭} અપક્રીતાઃ સહીયસીર્વીરુધો યા અભિષ્ટુતાઃ । ત્રાયન્તામસ્મિન્ ગ્રામે ગામશ્વં પુરુષં પશુમ્
જે讚વાયેલી અને શક્તિશાળી વનસ્પતિઓ બોલાવવામાં આવી છે, એ આ ગામના ગાય, ઘોડા, માણસ અને પશુઓની રક્ષા કરે.
મધુમન્ મૂલં મધુમદગ્રમાસાં મધુમન્ મધ્યં વીરુધાં બભૂવ । મધુમત્પર્ણં મધુમત્પુષ્પમાસાં મધોઃ સમ્ભક્તા અમૃતસ્ય ભક્ષો ઘૃતમન્નં દુહ્રતાં ગોપુરોગવમ્
આ વનસ્પતિઓનું મૂળ મીઠું છે, ટોચ મીઠી છે, મધ્ય પણ મીઠું છે; પાંદડા અને ફૂલો પણ મીઠાં છે. મધમાંથી જન્મેલી, અમૃતનું આહાર છે, એ ઘી અને ખોરાક ગાય અને વાછરડાને આપે છે.
યાવતીઃ કિયતીશ્ચેમાઃ પૃથિવ્યામધ્યોષધીઃ । તા મા સહસ્રપર્ણ્યો મૃત્યોર્મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ
પૃથ્વી પર જેટલી અને જેટલી મોટી ઔષધિઓ છે, એ હજાર પાંદડાવાળી ઔષધિઓ મને મૃત્યુ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે.
વૈયાઘ્રો મણિર્વીરુધાં ત્રાયમાનોઽભિશસ્તિપાઃ । અમીવાઃ સર્વા રક્ષાંસ્યપ હન્ત્વધિ દૂરમસ્મત્
વનસ્પતિઓમાં વાઘની જેમ તેજસ્વી મણિ છે, જે શાપથી બચાવે છે; એ બધાં રોગ અને દુઃખ દૂર કરે અને આપણી પાસે આવવા ન દે.
સિંહસ્યેવ સ્તનથોઃ સં વિજન્તેઽગ્નેરિવ વિજન્તે આભૃતાભ્યઃ । ગવાં યક્ષ્મઃ પુરુષાણાં વીરુદ્ભિરતિનુત્તો નાવ્યા એતુ સ્રોત્યાઃ
જેમ સિંહના ગર્જનાથી કે અગ્નિના તડાકાથી બધું વિખેરાઈ જાય છે, તેમ ગાય અને માણસના રોગ વનસ્પતિઓથી દૂર થાય અને રોગનો પ્રવાહ નદી તરફ વહી જાય.
મુમુચાના ઓષધયોઽગ્નેર્વૈશ્વાનરાદધિ । ભૂમિં સંતન્વતીરિત યાસાં રાજા વનસ્પતિઃ
જે ઔષધિઓ વૈશ્વાનર અગ્નિમાંથી મુક્ત થઈ, ધરતી પર ફેલાઈ છે અને જેમનો રાજા વનસ્પતિ છે, એ ઊગી છે.
યા રોહન્ત્યાઙ્ગિરસીઃ પર્વતેષુ સમેષુ ચ । તા નઃ પયસ્વતીઃ શિવા ઓષધીઃ સન્તુ શં હૃદે
જે ઔષધિઓ પર્વતો અને સમતલ જમીન પર ઊગે છે, એ અંગિરસ વનસ્પતિઓ દુધાળ, શુભ અને આપણા હૃદયને સુખ આપનારી થાય.
યાશ્ચાહં વેદ વીરુધો યાશ્ચ પશ્યામિ ચક્ષુષા । અજ્ઞાતા જાનીમશ્ચ યા યાસુ વિદ્મ ચ સંભૃતમ્
જે ઔષધિઓ હું જાણું છું, જેને આંખે જોઈ છું, અને જે અજાણી છે પણ આપણે જાણીએ છીએ, એ બધું—
સર્વાઃ સમગ્રા ઓષધીર્બોધન્તુ વચસો મમ । યથેમં પારયામસિ પુરુષં દુરિતાદધિ
બધી ઔષધિઓ, પૂરી રીતે, મારા વચન સાંભળે, જેમ આપણે આ માણસને દુઃખમાંથી પાર પાડીએ છીએ.
અશ્વત્થો દર્ભો વીરુધાં સોમો રાજામૃતં હવિઃ । વ્રીહિર્યવશ્ચ ભેષજૌ દિવસ્પુત્રાવમર્ત્યૌ
અશ્વથ, દર્ભ, વનસ્પતિઓ, સોમરાજા, અમૃત હવન, ધાન અને જૌ, એ બધું દવા છે, સ્વર્ગના સંતાન, અમર—
{૧૮} ઉજ્જિહીધ્વે સ્તનયત્યભિક્રન્દત્યોષધીઃ । યદા વઃ પૃશ્નિમાતરઃ પર્જન્યો રેતસાવતિ
ઔષધિઓ, તમે ગર્જના કરો અને ઉંચી અવાજે બોલો, જ્યારે વાદળ, તમારી રંગબેરંગી માતા, વરસાદ રૂપે બીજ વરસાવે છે.
તસ્યામૃતસ્યેમં બલં પુરુષં પયયામસિ । અથો કૃણોમિ ભેષજં યથાસચ્છતહાયનઃ
એ અમૃતમાંથી, આપણે આ શક્તિ માણસને આપીએ; અને હું એવી દવા તૈયાર કરું છું કે તે શત વર્ષ જીવશે.
વરાહો વેદ વીરુધં નકુલો વેદ ભેષજીમ્ । સર્પા ગન્ધર્વા યા વિદુસ્તા અસ્મા અવસે હુવે
જંગલી ડુક્કર વનસ્પતિઓ જાણે છે, નકુલ દવાઓ જાણે છે; સાપ અને ગંધર્વો પણ જાણે છે, એ બધાને હું મદદ માટે બોલાવું છું.
યાઃ સુપર્ણા આઙ્ગિરસીર્દિવ્યા યા રઘટો વિદુઃ । વયાંસિ હંસા યા વિદુર્યાસ્ચ સર્વે પતત્રિણઃ । મૃગા યા વિદુરોષધીસ્તા અસ્મા અવસે હુવે
પંખીવાળા, અંગિરસ વનસ્પતિઓ, રઘટા જાણે છે, પક્ષીઓ, હંસો અને બધા ઉડતાં પ્રાણી, અને જંગલી પ્રાણી જે ઔષધિઓ જાણે છે, એ બધાને હું મદદ માટે બોલાવું છું.
યાવતીનામોષધીનાં ગાવઃ પ્રાશ્નન્ત્યઘ્ન્યા યવતીનામજાવયઃ । તાવતીસ્તુભ્યમોષધીઃ શર્મ યચ્છન્ત્વાભૃતાઃ
જેટલી ઔષધિઓ ગાયો અને બકરાઓ ખાય છે, એટલી જ એકઠી થયેલી ઔષધિઓ તને રક્ષા આપે.
યાવતીષુ મનુષ્યા ભેષજં ભિષજો વિદુઃ । તાવતીર્વિશ્વભેષજીરા ભરામિ ત્વામભિ
માણસોમાં જે દવાઓ વૈદ્યો જાણે છે, એટલી જ સર્વદવા હું તને લાવું છું.
પુષ્પવતીઃ પ્રસૂમતીઃ ફલિનીરફલા ઉત । સંમાતર ઇવ દુહ્રામસ્મા અરિષ્ટતાતયે
ફૂલોવાળી, કળીઓથી ભરેલી, ફળ આપતી અને ફળ વિના રહેલી વનસ્પતિઓ, જેમ માતાઓ દૂધ આપે છે, તેમ અમને સર્વ દુઃખથી બચાવે.
ઉત્ત્વાહાર્ષં પઞ્ચશલાદથો દશશલાદુત । અથો યમસ્ય પડ્વીશાદ્વિશ્વસ્માદ્દેવકિલ્બિષાત્
હું તારી પાસેથી પાંચ પ્રકારની બંધન અને દસ પ્રકારની બંધન દૂર કરી છે; યમના ફાંસ અને સર્વ દેવદોષો પણ દૂર કર્યા છે.
ઇન્દ્રો મન્થતુ મન્થિતા શક્રઃ શૂરઃ પુરંદરઃ । યથા હનામ સેના અમિત્રાણાં સહસ્રશઃ
શક્તિશાળી, વિજયી અને દુર્ગ ભેંધી નાખનાર ઇન્દ્ર દુશ્મનને એમ જ નાશ કરે જેમ અમે આપણા શત્રુઓની સેના હજારો વાર હરાવીએ છીએ.
પૂતિરજ્જુરુપધ્માની પૂતિં સેનાં કૃણોત્વમૂમ્ । ધૂમમગ્નિં પરાદૃશ્યાઽમિત્રા હૃત્સ્વા દધતાં ભયમ્
ગંદી દોરી અને ફુલાવટ એ દુશ્મન સેના ને ગંદી બનાવી દે; ધૂમ્રપાનથી અગ્નિ દેખાય—દુશ્મનોના હૃદયમાં ભય છવાઈ જાય.