ઉદ્ધર્ષિણં મુનિકેશં જમ્ભયન્તં મરીમૃશમ્ । ઉપેષન્તમુદુમ્બલં તુણ્ડેલમુત શાલુડમ્ । પદા પ્ર વિધ્ય પાર્ષ્ણ્યા સ્થાલીં ગૌરિવ સ્પન્દના
જે ઊભા થાય છે, વણજોયા વાળાવાળા મુનિ, જમ્હાઈ લેનારા, અશુદ્ધ વસ્તુઓને સ્પર્શનારા, ઉદુંબરના ઝાડ પાસે જનાર, ટુંડેલ પક્ષી કે શાળુડ પક્ષી હોય, એ બધાને પગથી, પગરખાંથી, એ રીતે માર કે જેમ ગાય દૂધની વાસણને લાત મારી દે છે.
યસ્તે ગર્ભં પ્રતિમૃશાજ્જાતં વા મારયાતિ તે । પિઙ્ગસ્તમુગ્રધન્વા કૃણોતુ હૃદયાવિધમ્
જે તારો ગર્ભ, જન્મેલો હોય કે માત્ર રચાયો હોય, તેને નુકસાન પહોંચાડે છે, એના હૃદયમાં પીળા અને ભયાનક ધનુષધારી દેવ તીવ્ર ઘા કરે.
યે અમ્નો જતાન્ મારયન્તિ સૂતિકા અનુશેરતે । સ્ત્રીભાગાન્ પિઙ્ગો ગન્ધર્વાન્ વાતો અભ્રમિવાજતુ
જે અજાયાંઓને મારી નાખે છે, પ્રસૂતિવાળી સ્ત્રી પાસે છુપાઈને બેઠા હોય છે, સ્ત્રીઓના ભાગ હડપ કરે છે, એ પીળા ગંધર્વો, તેમને પવન વાદળને હાંકે એમ દૂર લઈ જાય.
પરિસૃષ્ટં ધરયતુ યદ્ધિતં માવ પાદિ તત્। ગર્ભં ત ઉગ્રૌ રક્ષતાં ભેષજૌ નીવિભાર્યૌ
જે છૂટું પડી ગયું છે તે ફરી જોડાઈ જાય, જે સારું છે તે કદી છૂટે નહીં; ઉગ્ર સ્વરૂપે રહેલા બે ઔષધદેવો તારો ગર્ભ સુરક્ષિત રાખે.
{૧૫} પવીનસાત્તઙ્ગલ્વાચ્છાયકાદુત નગ્નકાત્। પ્રજાયૈ પત્યે ત્વા પિઙ્ગઃ પરિ પાતુ કિમીદિનઃ
જેનો અંગ તૂટી ગયો છે, માથું કાપી નાખ્યું છે, કે નગ્ન છે, એવા બધાથી પીળો કિમીદિન તને સંતાન અને પતિ માટે રક્ષા કરે.
દ્વ્યાસ્યાચ્ચતુરક્ષાત્પઞ્ચપદાદનઙ્ગુરેઃ । વૃન્તાદભિ પ્રસર્પતઃ પરિ પાહિ વરીવૃતાત્
બે મોઢાવાળા, ચાર આંખવાળા, પાંચ પગવાળા, અંગુઠાવાળા વગરના, કે ડાળમાંથી રેંગી આવનારા, એવા બધાથી અને ઘેરી લેતા દુષ્ટથી તારી રક્ષા થાઓ.
ય આમં માંસમદન્તિ પૌરુષેયં ચ યે ક્રવિઃ । ગર્ભાન્ ખાદન્તિ કેશવાસ્તાન્ ઇતો નાશયામસિ
જે કાચું માંસ ખાય છે, કે માનવ માંસ ભક્ષે છે, કે વાળાવાળા અને ગર્ભને ખાય છે, એવા બધાને અમે અહીંથી દૂર હાંકી કાઢીએ છીએ.
યે સૂર્યાત્પરિસર્પન્તિ સ્નુષેવ શ્વશુરાદધિ । બજશ્ચ તેષાં પિઙ્ગશ્ચ હૃદયેઽધિ નિ વિધ્યતામ્
જે સૂર્યમાંથી બહાર આવે છે, જેમ વહુ સસરાના ઘરમાંથી નીકળે છે, એવા બધા પર ફાંસ અને પીળો દેવ તેમના હૃદયમાં ઘા કરે.
પિઙ્ગ રક્ષ જાયમાનં મા પુમાંસં સ્ત્રિયં ક્રન્ । આણ્ડાદો ગર્ભાન્ મા દભન્ બાધસ્વેતઃ કિમીદિનઃ
પીળા દેવ, જન્મતી સ્ત્રીની રક્ષા કર, સ્ત્રીને પુરુષ ન બનાવી દે, ડિમ્બમાંથી ગર્ભને ન નષ્ટ કર, આવા કિમીદિન દુષ્ટોને દૂર હાંકી દે.
અપ્રજાસ્ત્વં માર્તવત્સમાદ્રોદમઘમાવયમ્ । વૃક્ષાદિવ સ્રજં કૃત્વાપ્રિયે પ્રતિ મુઞ્ચ તત્
બાંઝપણ, વસંતનું દુઃખ કે પિતૃઓનું શાપ અમને ન વળગે; જેમ વૃક્ષ પરથી હાર ઉતારી નાખે છે, તેમ અમને અપ્રિય વસ્તુઓમાંથી મુક્તિ આપ.
યા બભ્રવો યાશ્ચ શુક્રા રોહિણીરુત પૃશ્નયઃ । અસિક્નીઃ કૃષ્ણા ઓષધીઃ સર્વા અચ્છાવદામસિ
જે ઔષધિઓ કથ્થાઈ, ચમકતી, લાલ, ચિતરેલી, કાળી અને ઘેરી છે, એ બધાને હું બોલાવું છું.
ત્રાયન્તામિમં પુરુષં યક્ષ્માદ્દેવેષિતાદધિ । યાસાં દ્યૌઃ પિતા પૃથિવી માતા સમુદ્રો મૂલં વીરુધાં બભૂવ
આ ઔષધિઓ, જેમના પિતા આકાશ છે, માતા ધરતી છે અને મૂળ સમુદ્ર છે, એ દેવો દ્વારા મોકલાયેલી બીમારીથી આ મનુષ્યની રક્ષા કરે.
આપો અગ્રં દિવ્યા ઓષધયઃ । તાસ્તે યક્ષ્મમેનસ્યમઙ્ગાદઙ્ગાદનીનશન્
પાણી, શ્રેષ્ઠ અને દિવ્ય ઔષધિઓ, એ તારા શરીરના દરેક અંગમાંથી રોગ દૂર કરે.
પ્રસ્તૃણતી સ્તમ્બિનીરેકશુઙ્ગાઃ પ્રતન્વતીરોષધીરા વદામિ । અંશુમતીઃ કણ્ડિનીર્યા વિશાખા હ્વયામિ તે વીરુધો વૈશ્વદેવીરુગ્રાઃ પુરુષજીવનીઃ
ફેલાતી, રોકતી, એક શિખાવાળી, વિસ્તરતી ઔષધિઓને હું બોલાવું છું; તેજસ્વી, કાંટાવાળી, અનેક શાખાવાળી, વિશ્વદાયિ અને પુરુષને જીવતી રાખે એવી ઔષધિઓને હું પોકારું છું.
યદ્વઃ સહઃ સહમાના વીર્યં૧ યચ્ચ વો બલમ્ । તેનેમમસ્માદ્યક્ષ્માત્પુરુષં મુઞ્ચતૌષધીરથો કૃણોમિ ભેષજમ્
તમારી શક્તિ, સહનશક્તિ અને બળથી, હે ઔષધિઓ, તમે આ મનુષ્યને રોગમાંથી મુક્ત કરો; હવે હું દવા તૈયાર કરું છું.
જીવલાં નઘારિષાં જીવન્તીમોષધીમહમ્ । અરુન્ધતીમુન્નયન્તીં પુષ્પાં મધુમતીમિહ હુવેઽસ્મા અરિષ્ટતાતયે
હું જીવંત, નિષ્ફળ ન થતી, જીવન આપતી, સતત ઊભી રહેતી, ફૂલોવાળી અને મધુર ઔષધિઓને બોલાવું છું, કે આ મનુષ્યને સુરક્ષા મળે.
ઇહા યન્તુ પ્રચેતસો મેદિનીર્વચસો મમ । યથેમં પારયામસિ પુરુષં દુરિતાદધિ
મારી વાણી સાંભળી, બુદ્ધિશાળી ધરતીજન્ય ઔષધિઓ અહીં આવે, જેથી અમે આ મનુષ્યને દુઃખમાંથી છુટકારો આપી શકીએ.
અગ્નેર્ઘાસો અપાં ગર્ભો યા રોહન્તિ પુનર્ણવાઃ । ધ્રુવાઃ સહસ્રનામ્નીર્ભેષજીઃ સન્ત્વાભૃતાઃ
અગ્નિ માટેનું અન્ન, પાણીમાંથી જન્મેલી, વારંવાર ઉગતી ઔષધિઓ, એ મજબૂત અને હજારો નામવાળી દવાઓ અહીં લાવવામાં આવે.
અવકોલ્બા ઉદકાત્માન ઓષધયઃ । વ્યૃષન્તુ દુરિતં તીક્ષ્ણશૃઙ્ગ્યઃ
જ્યાં પાણીનું સાર છે એવી ઔષધિઓ, નીચે વળેલા ડાંઠ અને તીક્ષ્ણ શિખાવાળી, એ બધું દુઃખ દૂર કરે.
ઉન્મુઞ્ચન્તીર્વિવરુણા ઉગ્રા યા વિષદૂષણીઃ । અથો બલાસનાશનીઃ કૃત્યાદૂષણીશ્ચ યાસ્તા ઇહા યન્ત્વોષધીઃ
જે ઉગ્ર ઔષધિઓ ઝેર દૂર કરે છે, શક્તિ અને ખોરાક નાશ કરે છે અને કૂટિલતા દૂર કરે છે, એ અહીં મુક્ત થાઓ.
{૧૭} અપક્રીતાઃ સહીયસીર્વીરુધો યા અભિષ્ટુતાઃ । ત્રાયન્તામસ્મિન્ ગ્રામે ગામશ્વં પુરુષં પશુમ્
જે讚વાયેલી અને શક્તિશાળી વનસ્પતિઓ બોલાવવામાં આવી છે, એ આ ગામના ગાય, ઘોડા, માણસ અને પશુઓની રક્ષા કરે.
મધુમન્ મૂલં મધુમદગ્રમાસાં મધુમન્ મધ્યં વીરુધાં બભૂવ । મધુમત્પર્ણં મધુમત્પુષ્પમાસાં મધોઃ સમ્ભક્તા અમૃતસ્ય ભક્ષો ઘૃતમન્નં દુહ્રતાં ગોપુરોગવમ્
આ વનસ્પતિઓનું મૂળ મીઠું છે, ટોચ મીઠી છે, મધ્ય પણ મીઠું છે; પાંદડા અને ફૂલો પણ મીઠાં છે. મધમાંથી જન્મેલી, અમૃતનું આહાર છે, એ ઘી અને ખોરાક ગાય અને વાછરડાને આપે છે.
યાવતીઃ કિયતીશ્ચેમાઃ પૃથિવ્યામધ્યોષધીઃ । તા મા સહસ્રપર્ણ્યો મૃત્યોર્મુઞ્ચન્ત્વંહસઃ
પૃથ્વી પર જેટલી અને જેટલી મોટી ઔષધિઓ છે, એ હજાર પાંદડાવાળી ઔષધિઓ મને મૃત્યુ અને દુઃખમાંથી મુક્ત કરે.
વૈયાઘ્રો મણિર્વીરુધાં ત્રાયમાનોઽભિશસ્તિપાઃ । અમીવાઃ સર્વા રક્ષાંસ્યપ હન્ત્વધિ દૂરમસ્મત્
વનસ્પતિઓમાં વાઘની જેમ તેજસ્વી મણિ છે, જે શાપથી બચાવે છે; એ બધાં રોગ અને દુઃખ દૂર કરે અને આપણી પાસે આવવા ન દે.
સિંહસ્યેવ સ્તનથોઃ સં વિજન્તેઽગ્નેરિવ વિજન્તે આભૃતાભ્યઃ । ગવાં યક્ષ્મઃ પુરુષાણાં વીરુદ્ભિરતિનુત્તો નાવ્યા એતુ સ્રોત્યાઃ
જેમ સિંહના ગર્જનાથી કે અગ્નિના તડાકાથી બધું વિખેરાઈ જાય છે, તેમ ગાય અને માણસના રોગ વનસ્પતિઓથી દૂર થાય અને રોગનો પ્રવાહ નદી તરફ વહી જાય.
મુમુચાના ઓષધયોઽગ્નેર્વૈશ્વાનરાદધિ । ભૂમિં સંતન્વતીરિત યાસાં રાજા વનસ્પતિઃ
જે ઔષધિઓ વૈશ્વાનર અગ્નિમાંથી મુક્ત થઈ, ધરતી પર ફેલાઈ છે અને જેમનો રાજા વનસ્પતિ છે, એ ઊગી છે.
યા રોહન્ત્યાઙ્ગિરસીઃ પર્વતેષુ સમેષુ ચ । તા નઃ પયસ્વતીઃ શિવા ઓષધીઃ સન્તુ શં હૃદે
જે ઔષધિઓ પર્વતો અને સમતલ જમીન પર ઊગે છે, એ અંગિરસ વનસ્પતિઓ દુધાળ, શુભ અને આપણા હૃદયને સુખ આપનારી થાય.
યાશ્ચાહં વેદ વીરુધો યાશ્ચ પશ્યામિ ચક્ષુષા । અજ્ઞાતા જાનીમશ્ચ યા યાસુ વિદ્મ ચ સંભૃતમ્
જે ઔષધિઓ હું જાણું છું, જેને આંખે જોઈ છું, અને જે અજાણી છે પણ આપણે જાણીએ છીએ, એ બધું—
સર્વાઃ સમગ્રા ઓષધીર્બોધન્તુ વચસો મમ । યથેમં પારયામસિ પુરુષં દુરિતાદધિ
બધી ઔષધિઓ, પૂરી રીતે, મારા વચન સાંભળે, જેમ આપણે આ માણસને દુઃખમાંથી પાર પાડીએ છીએ.
અશ્વત્થો દર્ભો વીરુધાં સોમો રાજામૃતં હવિઃ । વ્રીહિર્યવશ્ચ ભેષજૌ દિવસ્પુત્રાવમર્ત્યૌ
અશ્વથ, દર્ભ, વનસ્પતિઓ, સોમરાજા, અમૃત હવન, ધાન અને જૌ, એ બધું દવા છે, સ્વર્ગના સંતાન, અમર—