અયં યો ભૂરિમૂલઃ સમુદ્રમવતિષ્ઠતિ । દર્ભઃ પૃથિવ્યા ઉત્થિતો મન્યુશમન ઉચ્યતે
આ દર્ભા, જેની ઘણી મૂળ છે, સમુદ્રમાં ઊભી છે; ધરતીમાંથી ઉગેલી દર્ભા ક્રોધ શમાવનારી કહેવાય છે.
વિ તે હનવ્યાં શરણિં વિ તે મુખ્યાં નયામસિ । યથાવશો ન વાદિષો મમ ચિત્તમુપાયસિ
અમે તારા વિનાશક શસ્ત્રને દૂર કરીએ છીએ, તારા મુખ્ય શસ્ત્રને પણ દૂર લઈ જઈએ છીએ, જેથી તું મારા વિરુદ્ધ કશું બોલી ન શકે અને મારું મન તારા વશમાં રહે.
અસ્થાદ્દ્યૌરસ્થાત્પૃથિવ્યસ્થાદ્વિશ્વમિદં જગત્। અસ્થુર્વૃક્ષા ઊર્ધ્વસ્વપ્નાસ્તિષ્ઠાદ્રોગો અયં તવ
આ આકાશમાંથી, ધરતીમાંથી અને આખા જગતમાંથી, વૃક્ષો ઊભાં ઊભાં સ્વપ્નમાં રહે છે; એ રીતે તારો રોગ તને છોડીને દૂર જતો રહે.
શતં યા ભેષજાનિ તે સહસ્રં સંગતાનિ ચ । શ્રેષ્ઠમાસ્રાવભેષજં વસિષ્ઠં રોગનાશનમ્
તારે સો ઔષધિઓ છે, હજારો એકઠી થયેલી છે; એમાંની શ્રેષ્ઠ ઔષધિ વહેતી થાય અને તે ઉત્તમ રોગનાશક બને.
રુદ્રસ્ય મૂત્રમસ્યમૃતસ્ય નાભિઃ । વિષાણકા નામ વા અસિ પિતૄણાં મૂલાદુત્થિતા વાતીકૃતનાશની
તુ રુદ્રનું મૂત્ર છે, અમૃતનું નાભિ છે; તું 'વિષાણકા' નામે ઓળખાય છે, પિતૃઓના મૂળમાંથી ઊભી થયેલી છે, વાયુથી થતા રોગને નાશ કરતી છે.
પરોઽપેહિ મનસ્પાપ કિમશસ્તાનિ શંસસિ । પરેહિ ન ત્વા કામયે વૃક્ષાં વનાનિ સં ચર ગૃહેષુ ગોષુ મે મનઃ
દુષ્ટ મન, તું દૂર જા! તું કેમ અશુભ વાતો બોલે છે? તું જા, હું તને ઇચ્છતો નથી. તું વૃક્ષો અને જંગલોમાં ફર, મારું મન તો ઘરમાં અને ગાયોમાં જ રહે.
અવશસા નિઃશસા યત્પરાશસોપારિમ જાગ્રતો યત્સ્વપન્તઃ । અગ્નિર્વિશ્વાન્યપ દુષ્કૃતાન્યજુષ્ટાન્યારે અસ્મદ્દધાતુ
જે દુશ્મન છે, જે ઉપર છે, જાગતા કે સૂતા, બધું દૂર કરી નાખ; અગ્નિ, અમારા બધા દુષ્કર્મો, જે અમને ન ગમે, તે બધું અમથી દૂર કરી દે.
યદિન્દ્ર બ્રહ્મણસ્પતેઽપિ મૃષા ચરામસિ । પ્રચેતા ન આઙ્ગિરસો દુરિતાત્પાત્વંહસઃ
હે ઇન્દ્ર, હે વાણીના સ્વામી, જો અમે ભૂલથી પણ ખોટું વર્તીએ, તો જ્ઞાની આંગિરસો અમને દુઃખ અને પાપમાંથી બચાવે.
યો ન જીવોઽસિ ન મૃતો દેવાનામમૃતગર્ભોઽસિ સ્વપ્ન । વરુણાની તે માતા યમઃ પિતારરુર્નામાસિ
તુ જીવતો પણ નથી, મરેલો પણ નથી; દેવોમાં અમર બીજ છે, હે સ્વપ્ન! વરુણાની તારી માતા છે, યમ તારો પિતા છે અને તને 'અરરુ' કહે છે.
વિદ્મ તે સ્વપ્ન જનિત્રં દેવજામીનાં પુત્રોઽસિ યમસ્ય કરણઃ । અન્તકોઽસિ મૃત્યુરસિ તં ત્વા સ્વપ્ન તથા સં વિદ્મ સ નઃ સ્વપ્ન દુષ્વપ્ન્યાત્પાહિ
હે સ્વપ્ન, અમે તારો ઉદ્ભવ જાણીએ છીએ; તું દેવમાતાઓનો પુત્ર છે, યમનો દૂત છે; તું અંતક છે, તું મૃત્યુ છે. અમે તને આવું ઓળખીએ છીએ, હે સ્વપ્ન, અમને ખરાબ સ્વપ્નોથી બચાવ.
યથા કલાં યથા શફં યથર્ણં સંનયન્તિ । એવા દુષ્વપ્ન્યં સર્વં દ્વિષતે સં નયામસિ
જેમ કોઈ ભાગ, ખુર અથવા સ્નાયુ જોડે છે, તેમ બધા ખરાબ સ્વપ્નો એકઠા કરી દુશ્મન તરફ લઈ જઈએ છીએ.
અગ્નિઃ પ્રાતઃસવને પાત્વસ્માન્ વૈશ્વાનરો વિશ્વકૃદ્વિશ્વશંભૂઃ । સ નઃ પાવકો દ્રવિણે દધાત્વાયુષ્મન્તઃ સહભક્ષાઃ સ્યામ
અગ્નિ, જે સર્વત્ર છે, સર્વનું સર્જન કરનાર અને સુખ આપનાર છે, તે સવારે અમને રક્ષા કરે; એ પવિત્ર કરનાર અમને ધન આપે અને અમે દીર્ઘાયુ અને સાથે ભોજન કરનારા બનીએ.
વિશ્વે દેવા મરુત ઇન્દ્રો અસ્માન્ અસ્મિન્ દ્વિતીયે સવને ન જહ્યુઃ । આયુષ્મન્તઃ પ્રિયમેષાં વદન્તો વયં દેવાનાં સુમતૌ સ્યામ
બધા દેવતાઓ, મારુત અને ઇન્દ્ર, આ બીજાં પ્રસંગે અમને ન છોડે; અમે તેમને પ્રિય લાગતું બોલીએ અને દેવોની કૃપામાં દીર્ઘાયુ રહીએ.
ઇદં તૃતીયં સવનં કવીનામૃતેન યે ચમસમૈરયન્ત । તે સૌધન્વનાઃ સ્વરાનશાનાઃ સ્વિષ્ટિં નો અભિ વસ્યો નયન્તુ
આ તૃતીય પ્રસંગ છે, જ્યાં જ્ઞાની લોકોએ અમૃતથી પાત્ર ભરી દીધું છે; એ સૌધન્વનાના તેજસ્વી અને કદી ન વૃદ્ધ થનારા, અમને શ્રેષ્ઠ હવન ફળ આપે.
શ્યેનોઽસિ ગાયત્રચ્છન્દા અનુ ત્વા રભે । સ્વસ્તિ મા સં વહાસ્ય યજ્ઞસ્યોદૃચિ સ્વાહા
તુ શ્યેન છે, ગાયત્રી છંદ ધરાવતો; હું તને પકડી રહ્યો છું. તું મને યજ્ઞના ઉત્તમ માર્ગે સુખ આપજે. સ્વાહા!
ઋભુરસિ જગચ્છન્દા અનુ ત્વા રભે । સ્વસ્તિ મા સં વહાસ્ય યજ્ઞસ્યોદૃચિ સ્વાહા
તુ ઋભુ છે, જગતી છંદ ધરાવતો; હું તને પકડી રહ્યો છું. તું મને યજ્ઞના ઉત્તમ માર્ગે સુખ આપજે. સ્વાહા!
વૃષાસિ ત્રિષ્ટુપ્છન્દા અનુ ત્વા રભે । સ્વસ્તિ મા સં વહાસ્ય યજ્ઞસ્યોદૃચિ સ્વાહા
તુ વૃષભ છે, તૃષ્ટુપ છંદ ધરાવતો; હું તને પકડી રહ્યો છું. તું મને યજ્ઞના ઉત્તમ માર્ગે સુખ આપજે. સ્વાહા!
નહિ તે અગ્ને તન્વઃ ક્રૂરમાનંશ મર્ત્યઃ । કપિર્બભસ્તિ તેજનં સ્વં જરાયુ ગૌરિવ
હે અગ્નિ, કોઈ મનુષ્ય તારી દેહને નુકસાન કરી શકે નહીં; તું વાંદરા જેવો છે, પોતાનું જ સંતાન ભક્ષે છે, ગાય પોતાના જ ઝીણવટ જેવું.
મેષ ઇવ વૈ સં ચ વિ ચોર્વચ્યસે યદુત્તરદ્રાવુપરશ્ચ ખાદતઃ । શીર્ષ્ણા શિરોઽપ્સસાપ્સો અર્દયન્ન્ અંશૂન્ બભસ્તિ હરિતેભિરાસભિઃ
મેષ જેવો તારો ગૌરવ છે, જ્યારે ઉપરની અને નીચેની જડબીઓ ખાય છે; તું તારા માથાથી પાણીના માથા પર પ્રહાર કરે છે, લીલા જ્વાળાથી તું તંતુઓ ભક્ષે છે.
સુપર્ણા વાચમક્રતોપ દ્યવ્યાખરે કૃષ્ણા ઇષિરા અનર્તિષુઃ । નિ યન્ નિયન્તિ ઉપરસ્ય નિષ્કૃતિં પુરૂ રેતો દધિરે સૂર્યશ્રિતઃ
પાંખવાળા અવાજ કરે છે, કાળા ખેતરોમાં ચીસ પાડે છે; તેઓ ઉપરનું ભાગ દૂર કરે છે, ઘણા બીજ સૂર્ય પર આધાર રાખીને રાખે છે.
હતં તર્દં સમઙ્કમાખુમશ્વિના છિન્તં શિરો અપિ પૃષ્ટીઃ શૃણીતમ્ । યવાન્ નેદદાન્ અપિ નહ્યતં મુખમથાભયં કૃણુતં ધાન્યાય
હે અશ્વિનીકુમારો, તર્દા, સમણ્ક, આખુમ – આ બધાને મારી નાખો, એમના માથા અને પીઠ દબાવી નાખો, મારી વાત સાંભળો. એમના મોઢાં ખૂલે નહીં, એ લોકો અમને નુકસાન ન પહોંચાડે, અને અમને સુરક્ષા અને ધાન્યની સમૃદ્ધિ આપો.
તર્દ હૈ પતઙ્ગ હૈ જભ્ય હા ઉપક્વસ । બ્રહ્મેવાસંસ્થિતં હવિરનદન્ત ઇમાન્ યવાન્ અહિંસન્તો અપોદિત
તર્દા પણ પતંગ છે, પતંગ પણ પતંગ છે, જભ્ય પણ પતંગ છે, અને ઉપક્વસ પણ પતંગ છે. જેમ યજ્ઞના હવન બ્રાહ્મણના ઘરમા સ્થિર હોય છે, એ રીતે આ જવારના દાણા એ પતંગોથી અખંડિત અને અસ્પર્શિત રહે છે.
તર્દાપતે વઘાપતે તૃષ્ટજમ્ભા આ શૃણોત મે । ય આરણ્યા વ્યદ્વરા યે કે ચ સ્થ વ્યદ્વરાસ્તાન્ત્સર્વાન્ જમ્ભયામસિ
હે તર્દાના સ્વામી, હે વઘાના સ્વામી, હે તીખા દાંતવાળા, મારી વાત સાંભળો. જંગલમાં રહેતા બધા જીવાતો અને જે-કે જીવાતો હોય, એ બધાને અમે શાંત કરીએ છીએ.
વાયોઃ પૂતઃ પવિત્રેણ પ્રત્યઙ્સોમો અતિ દ્રુતઃ । ઇન્દ્રસ્ય યુજઃ સખા
પવનથી શુદ્ધ થયેલો સોમ, શુદ્ધિકર્તા દ્વારા ઝડપથી આગળ વધે છે; એ ઇન્દ્ર સાથે જોડાયેલો મિત્ર છે.
આપો અસ્માન્ માતરઃ સૂદયન્તુ ઘૃતેન નો ઘૃતપ્વઃ પુનન્તુ । વિશ્વં હિ રિપ્રં પ્રવહન્તિ દેવીરુદિદાભ્યઃ શુચિરા પૂત એમિ
પાણી, જે અમારી માતાઓ છે, અમને ધોઈ નાખે; ઘીથી ભરપૂર એ અમને ઘીથી શુદ્ધ કરે. દેવતાસ્વરૂપે એ પવિત્ર પાણી બધું અશુદ્ધ દૂર લઈ જાય છે; હે પવિત્ર જળો, હું તમારી પાસે શુદ્ધ થઈને આવું છું.
યત્કિં ચેદં વરુણ દૈવ્યે જનેઽભિદ્રોહં મનુષ્યાશ્ચરન્તિ । અચિત્ત્યા ચેત્તવ ધર્મ યુયોપિમ મા નસ્તસ્માદેનસો દેવ રીરિષઃ
હે વરુણ, દેવમંડળમાં મનુષ્યો જાણે-અજાણે જે પણ અપકર્મ કરે છે, એમાં તું જ્ઞાનથી અમને બચાવ; હે દયાળુ દેવ, એ પાપ માટે અમને દુઃખ ન આપ.
ઉત્સૂર્યો દિવ એતિ પુરો રક્ષાંસિ નિજૂર્વન્ । આદિત્યઃ પર્વતેભ્યો વિશ્વદૃષ્ટો અદૃષ્ટહા
સૂર્ય આકાશના ગર્ભમાંથી ઉગે છે અને આગળ આગળ રાક્ષસોને દૂર હાંકે છે; સર્વેના દ્રષ્ટિગોચર એવા આદિત્ય પર્વતોમાંથી અજાણ્યા દુશ્મનોનો નાશ કરે છે.
નિ ગાવો ગોષ્ઠે અસદન્ નિ મૃગાસો અવિક્ષત । ન્યૂર્મયો નદીનાં ન્યદૃષ્ટા અલિપ્સત
ગાયો ગૌશાળામાં સ્થિર થઈ ગઈ છે, જંગલી પ્રાણીઓ પાછા ખેંચાઈ ગયા છે; નદીઓનું પાણી ઘટી ગયું છે અને અજાણ્યા જીવાતો અદૃશ્ય થઈ ગયા છે.
આયુર્દદં વિપશ્ચિતં શ્રુતાં કણ્વસ્ય વીરુધમ્ । આભારિષં વિશ્વભેષજીમસ્યાદૃષ્ટાન્ નિ શમયત્
હું આયુષ્ય, જ્ઞાન અને કણ્વની પ્રસિદ્ધ ઔષધી લાવ્યો છું; સર્વરોગહર ઔષધિઓ લાવ્યો છું – એ અજાણ્યા દુશ્મનોને શાંત કરે.
દ્યૌશ્ચ મ ઇદં પૃથિવી ચ પ્રચેતસૌ શુક્રો બૃહન્ દક્ષિણયા પિપર્તુ । અનુ સ્વધા ચિકિતાં સોમો અગ્નિર્વાયુર્નઃ પાતુ સવિતા ભગશ્ચ
આકાશ અને પૃથ્વી, બંને જ્ઞાની, એમની તેજસ્વી અને મહાન દક્ષિણ હાથે મારી રક્ષા કરે; સોમ, અગ્નિ, વાયુ, સવિતા અને ભાગ, એમના ક્રમ પ્રમાણે અમને સુરક્ષિત રાખે.