હિરણ્યવર્ણાઃ શુચયઃ પાવકા યાસુ જાતઃ સવિતા યાસ્વગ્નિઃ । યા અગ્નિં ગર્ભં દધિરે સુવર્ણાસ્તા ન આપઃ શં સ્યોના ભવન્તુ
સુવર્ણવર્ણ, શુદ્ધ અને તેજસ્વી એ જળ છે, જેમાં સવિતા જન્મ્યા, જેમાં અગ્નિ જન્મ્યો; જે જળોએ અગ્નિને ગર્ભરૂપે ધારણ કર્યો છે, એ જળ અમારે માટે શુભ અને શાંતદાયક થાય.
યાસાં રાજા વરુણો યાતિ મધ્યે સત્યાનૃતે અવપશ્યન્ જનાનામ્ । યા અગ્નિં ગર્ભં દધિરે સુવર્ણાસ્તા ન આપઃ શં સ્યોના ભવન્તુ
જેમાં રાજા વરુણા ચાલે છે અને લોકોમાં સાચું-ખોટું જુએ છે; જે જળોએ અગ્નિને ગર્ભરૂપે ધારણ કર્યો છે, એ જળ અમારે માટે શુભ અને શાંતદાયક થાય.
યાસાં દેવા દિવિ કૃણ્વન્તિ ભક્ષં યા અન્તરિક્ષે બહુધા ભવન્તિ । યા અગ્નિં ગર્ભં દધિરે સુવર્ણાસ્તા ન આપઃ શં સ્યોના ભવન્તુ
જે જળોમાં દેવતાઓ સ્વર્ગમાં પોતાનું ભોજન બનાવે છે, અને જે આકાશમાં અનેક રૂપે છે; જે જળોએ અગ્નિને ગર્ભરૂપે ધારણ કર્યો છે, એ જળ અમારે માટે શુભ અને શાંતદાયક થાય.
શિવેન મા ચક્ષુષા પશ્યતાપઃ શિવયા તન્વોપ સ્પૃશત ત્વચં મે । ઘૃતશ્ચુતઃ શુચયો યાઃ પાવકાસ્તા ન આપઃ શં સ્યોના ભવન્તુ
હે જળો, શુભ દૃષ્ટિથી મને જુઓ અને શુભ સ્પર્શથી મારી ત્વચાને સ્પર્શો. શુદ્ધ, તેજસ્વી અને ઘીથી વહેતા એ જળ અમારે માટે શુભ અને શાંતદાયક થાય.
ઇયં વીરુન્ મધુજાતા મધુના ત્વા ખનામસિ । મધોરધિ પ્રજાતાસિ સા નો મધુમતસ્કૃધિ
આ મધથી જન્મેલી વીરુ છે; અમે તને મધથી ઉખેડી રહ્યા છીએ. તું મધમાંથી પેદા થઈ છે; અમને પણ મધ જેવી મીઠાશથી ભરપૂર કર.
જિહ્વાયા અગ્રે મધુ મે જિહ્વામૂલે મધૂલકમ્ । મમેદહ ક્રતાવસો મમ ચિત્તમુપાયસિ
મારી જીભના છેડે મધ છે, જીભની જડમાં મધ જેવી રસધાર છે. મારા બોલ મીઠા થાય, તું મારા મનને તારી તરફ ખેંચી લે.
મધુમન્ મે નિક્રમણં મધુમન્ મે પરાયણમ્ । વાચા વદામિ મધુમદ્ભૂયાસં મધુસંદૃશઃ
મારો આવવું પણ મધમય હોય, મારું જવું પણ મધમય રહે. હું જે કહું એ મીઠું હોય, અને હું પણ સૌને મધમય દેખાવું.
મધોરસ્મિ મધુતરો મદુઘાન્ મધુમત્તરઃ । મામિત્કિલ ત્વં વનાઃ શાખાં મધુમતીમિવ
હું મધથી ભરેલો છું, મધ કરતાં પણ વધુ મધમય છું, અને મધમયોમાં પણ સૌથી વધુ મધમય છું. હે વન, મધથી ભરેલી ડાળની જેમ મને તોડી ન નાખે.
પરિ ત્વા પરિતત્નુનેક્ષુણાગામવિદ્વિષે । યથા માં કમિન્યસો યથા મન્ નાપગા અસઃ
હું તારી આસપાસ મીઠી ઈખ વાળું છું, જે દ્વેષ વગર આવે છે તેના માટે. જેથી સ્ત્રીઓ મને ઇચ્છે અને પુરુષો મને અવગણે નહીં.
યદાબધ્નન્ દાક્ષાયણા હિરણ્યં શતાનીકાય સુમનસ્યમાનાઃ । તત્તે બધ્નામ્યાયુષે વર્ચસે બલાય દીર્ઘાયુત્વાય શતશારદાય
જ્યારે દક્ષપુત્રોએ આનંદથી શતધ્વજ માટે સોનુ બાંધ્યું, ત્યારે હું પણ તારા માટે આ બાંધું છું—દીર્ઘ આયુષ્ય, તેજ, બળ અને લાંબા વર્ષો માટે, શત વર્ષ સુધી જીવવા માટે.
નૈનં રક્ષાંસિ ન પિશાચાઃ સહન્તે દેવાનામોજઃ પ્રથમજં હ્યેતત્। યો બિભર્તિ દાક્ષાયણં હિરણ્યં સ જીવેષુ કૃણુતે દીર્ઘમાયુઃ
આને ન તો રાક્ષસો અને ન પિશાચો કોઈ નુકસાન કરી શકે, કારણ કે આ દેવતાઓની પ્રથમ શક્તિ છે. જે દક્ષપુત્રોનું સોનુ ધારણ કરે છે, તેને જીવતાં જીવતાં લાંબું આયુષ્ય મળે છે.
અપાં તેજો જ્યોતિરોજો બલં ચ વનસ્પતીનામુત વીર્યાણિ । ઇન્દ્ર ઇવેન્દ્રિયાણ્યધિ ધારયામો અસ્મિન્ તદ્દક્ષમાણો બિભરદ્ધિરણ્યમ્
વનસ્પતિઓનું તેજ, પ્રકાશ, બળ અને શક્તિ—આ બધું અમે, ઇન્દ્રે જેમ પોતાની શક્તિ ધરાવે છે તેમ, કુશળતાથી સોનુ ધારણ કરનારામાં સ્થાપિત કરીએ છીએ.
સમાનાં માસામૃતુભિષ્ટ્વા વયં સંવત્સરસ્ય પયસા પિપર્મિ । ઇન્દ્રાગ્ની વિશ્વે દેવાસ્તેઽનુ મન્યન્તામહૃણીયમાનાઃ
મહિના અને ઋતુઓ પસાર કરીને હું વર્ષના રસથી ભરાઈ ગયો છું. ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને બધા દેવતાઓ મને આભૂષિત થવામાં સહમતિ આપે.
વેનસ્તત્પશ્યત્પરમં ગુહા યદ્યત્ર વિશ્વં ભવત્યેકરૂપમ્ । ઇદં પૃશ્નિરદુહજ્જાયમાનાઃ સ્વર્વિદો અભ્યનૂષત વ્રાઃ
વેણે એ પરમ રહસ્ય જોયું, જ્યાં બધું એકરૂપ થઈ જાય છે. રંગીન ગાયે પ્રસૂતિ આપી, પ્રકાશ જાણનારા એ પ્રવાહ પાસે પહોંચ્યા.
પ્ર તદ્વોચેદમૃતસ્ય વિદ્વાન્ ગન્ધર્વો ધામ પરમં ગુહા યત્। ત્રીણિ પદાનિ નિહિતા ગુહાસ્ય યસ્તાનિ વેદ સ પિતુષ્પિતાસત્
અમૃતના જ્ઞાનીએ એ ગુપ્ત સ્થાન જાહેર કર્યું—ગાંધીર્વ, જે સર્વોચ્ચ સ્થાન જાણે છે. એના રહસ્યમાં ત્રણ પગલા છે; જે તેને જાણે છે, તે બધાના પૂર્વજ બને છે.
સ નઃ પિતા જનિતા સ ઉત બન્ધુર્ધામાનિ વેદ ભુવનાનિ વિશ્વા । યો દેવાનાં નામધ એક એવ તં સંપ્રશ્નં ભુવના યન્તિ સર્વા
એ જ અમારો પિતા, જન્મદાતા અને બંધુ છે; એ બધા લોક અને નિવાસ જાણે છે. દેવોમાં એનું જ નામ છે; બધા લોક એના પાસે જ જવાબ માટે આવે છે.
પરિ દ્યાવાપૃથિવી સદ્ય આયમુપાતિષ્ઠે પ્રથમજામૃતસ્ય । વાચમિવ વક્તરિ ભુવનેષ્ઠા ધાસ્યુરેષ નન્વેષો અગ્નિઃ
એ ઝડપથી દ્યાવ-પૃથ્વી ને ઘેરી લે છે, અમૃતનો પ્રથમ જન્મેલો છે. જેમ બોલનારના મોઢે વાણી હોય છે તેમ, એ બધા લોકમાં સ્થિર છે—એ જ અગ્નિ છે.
પરિ વિશ્વા ભુવનાન્યાયમૃતસ્ય તન્તું વિતતં દૃશે કમ્ । યત્ર દેવા અમૃતમાનશાનાઃ સમાને યોનાવધ્યૈરયન્ત
એ બધા લોકને ઘેરી લે છે, અમૃતનો દોર દૃષ્ટિ માટે ખેંચાયો છે, જ્યાં દેવતાઓ અમૃતમાં આનંદ પામીને એક જ ગર્ભમાં જન્મ્યા હતા.
દિવ્યો ગન્ધર્વો ભુવનસ્ય યસ્પતિરેક એવ નમસ્યો વિક્ષ્વીડ્યઃ । તં ત્વા યૌમિ બ્રહ્મણા દિવ્ય દેવ નમસ્તે અસ્તુ દિવિ તે સધસ્થમ્
આકાશીય ગાંધીર્વ, સર્વ જીવોનો સ્વામી, એકલો જ વંદનીય અને સૌમાં શ્રેષ્ઠ છે. હે દૈવી, હું તારી પાસે પવિત્ર વાણીથી આવું છું; તને વંદન, તારો આસન આકાશમાં છે.
દિવિ સ્પૃષ્ટો યજતઃ સૂર્યત્વગવયાતા હરસો દૈવ્યસ્ય । મૃડાત્ગન્ધર્વો ભુવનસ્ય યસ્પતિરેક એવ નમસ્યઃ સુશેવાઃ
આકાશમાં સ્પર્શાયેલો, સૂર્ય જેવો તેજસ્વી, ઘોડા જેટલો ઝડપી અને દૈવી શક્તિ ધરાવનાર—એ ગાંધીર્વ, સર્વ જીવોના સ્વામી, દયાળુ અને વંદનીય, અમને શાંતિ આપે.
અનવદ્યાભિઃ સમુ જગ્મ આભિરપ્સરાસ્વપિ ગન્ધર્વ આસીત્। સમુદ્ર આસાં સદનં મ આહુર્યતઃ સદ્ય આ ચ પરા ચ યન્તિ
નિર્વિકાર સ્ત્રીઓ સાથે એ જોડાયો; અપ્સરાઓમાં ગાંધીર્વ હાજર હતો. સમુદ્ર એનું નિવાસસ્થાન કહેવાય છે, જ્યાંથી એ તરત આવે અને જાય છે.
અભ્રિયે દિદ્યુન્ નક્ષત્રિયે યા વિશ્વાવસું ગન્ધર્વં સચધ્વે । તાભ્યો વો દેવીર્નમ ઇત્કૃણોમિ
મેઘ, વીજળી અને તારાઓ સાથે તું વિશ્વાવસુ ગાંધીર્વને જોડાય છે. એ દેવીઓ, હું તમને વંદન કરું છું.
યાઃ ક્લન્દાસ્તમિષીચયોઽક્ષકામા મનોમુહઃ । તાભ્યો ગન્ધર્વભ્યોઽપ્સરાભ્યોઽકરં નમઃ
જે ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ થાક, અંધકાર, જુગારની ઇચ્છા અને મનની ગૂંચવણ લાવે છે, તેમને હું વિનમ્ર વંદન કરું છું.
અદો યદવધાવત્યવત્કમધિ પર્વતાત્। તત્તે કૃણોમિ ભેષજં સુભેષજં યથાસસિ
પર્વતની ટોચ પરથી જે પ્રવાહ વહે છે, એ જ તને માટે ઉત્તમ ઔષધિ બનાવું છું, જેમ તને ગમતું હોય તેમ.
આદઙ્ગા કુવિદઙ્ગ શતં યા ભેષજાનિ તે । તેષામસિ ત્વમુત્તમમનાસ્રાવમરોગણમ્
શરીરના કોઈ અંગમાંથી, કદાચ બીજાં અંગમાંથી, તને સો ઔષધિઓ મળે છે; એમાં તું સર્વોત્તમ છે, ન વહેતું, રોગરહિત.
નીચૈઃ ખનન્ત્યસુરા અરુસ્રાણમિદં મહત્। તદાસ્રાવસ્ય ભેષજં તદુ રોગમનીનશત્
અસુરો જમીન નીચે ઊંડે ખોદીને આ મહાન લાલ પદાર્થ મેળવે છે; એ જ વહેતાં રોગ માટેની દવા છે, એ જ રોગનો નાશ કરે છે.
ઉપજીકા ઉદ્ભરન્તિ સમુદ્રાદધિ ભેષજમ્ । તદાસ્રાવસ્ય ભેષજં તદુ રોગમશીશમત્
જળિયાં કીડીયાં સમુદ્રમાંથી ઔષધિ ખેંચે છે; એ જ વહેતાં રોગ માટેની દવા છે, એ જ રોગનો નાશ કરે છે.
અરુસ્રાણમિદં મહત્પૃથિવ્યા અધ્યુદ્ભૃતમ્ । તદાસ્રાવસ્ય ભેષજં તદુ રોગમનીનશત્
આ મહાન લાલ પદાર્થ ધરતીમાંથી ઊભો થાય છે; એ જ વહેતાં રોગ માટેની દવા છે, એ જ રોગનો નાશ કરે છે.
શં નો ભવન્ત્વપ ઓષધયઃ શિવાઃ । ઇન્દ્રસ્ય વજ્રો અપ હન્તુ રક્ષસ આરાદ્વિસૃષ્ટા ઇષવઃ પતન્તુ રક્ષસામ્
પાણી અને ઔષધિઓ અમારે માટે શુભ થાય, ઇન્દ્રનું વજ્ર દુષ્ટ આત્માઓને દૂર કરે, અને દૂરથી છોડવામાં આવેલા તીરો રાક્ષસો પર પડો.
દીર્ઘાયુત્વાય બૃહતે રણાયારિષ્યન્તો દક્ષમાણાઃ સદૈવ । મણિં વિષ્કન્ધદૂષણં જઙ્ગિડં બિભૃમો વયમ્
દીર્ઘ આયુષ્ય માટે, મહાનતા માટે, યુદ્ધ માટે, સતત પ્રયત્નશીલ અને કુશળ રહી, અમે ઝાંગિડા નામનું મણિ ધારણ કરીએ છીએ, જે ઝેર અને દુષ્પ્રભાવથી બચાવે છે.