હેતિઃ પક્ષિણી ન દભાત્યસ્માન્ આષ્ટ્રી પદં કૃણુતે અગ્નિધાને । શિવો ગોભ્ય ઉત પુરુષેભ્યો નો અસ્તુ મા નો દેવા ઇહ હિંસીત્કપોત
પાંખવાળી આ આપત્તિ આપણને નુકસાન ન કરે; એ પક્ષી અગ્નિસ્થાનમાં પોતાનું સ્થાન બનાવે. આપણા ગાય-ધન અને લોકો માટે સુખ-શાંતિ રહે. દેવતાઓ કે કબૂતર, અહીં આપણને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે.
ઋચા કપોતં નુદત પ્રણોદમિષં મદન્તઃ પરિ ગાં નયામઃ । સંલોભયન્તો દુરિતા પદાનિ હિત્વા ન ઊર્જં પ્ર પદાત્પથિષ્ઠઃ
મંત્રથી કબૂતરને દૂર હાંકો, હું એને દૂર જવા પ્રેરું છું. આનંદપૂર્વક આપણે ગાયને ફરાવીએ. દુઃખના પગલાંને લલચાવીને, તેને પાછળ છોડી, આપણે બળ અને સમૃદ્ધિના માર્ગે આગળ વધીએ.
પરીમેઽગ્નિમર્ષત પરીમે ગામનેષત । દેવેષ્વક્રત શ્રવઃ ક ઇમામા દધર્ષતિ
અગ્નિ, તું આ ભૂલ માફ કરજે; અમારી ગાય પાછી આવે. દેવોમાં તું પ્રસિદ્ધિ મેળવી છે, તો હવે કોણ છે જે તને હાનિ પહોંચાડે?
યઃ પ્રથમઃ પ્રવતમાસસાદ બહુભ્યઃ પન્થામનુપસ્પશાનઃ । યોઽસ્યેશે દ્વિપદો યશ્ચતુષ્પદસ્તસ્મૈ યમાય નમો અસ્તુ મૃત્યવે
જે પ્રથમ પંથને શોધતો નીચે ઉતર્યો, જે બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાનું સ્વામી છે— એ યમને, મૃત્યુને, આપણું વંદન હોય.
અમૂન્ હેતિઃ પતત્રિણી ન્યેતુ યદુલૂકો વદતિ મોઘમેતત્। યદ્વા કપોત પદમગ્નૌ કૃણોતિ
પાંખવાળી આપત્તિ ક્યાંક બીજે પડી જાય; ઘુવડ બોલે તો એ વ્યર્થ જ જાય; કબૂતર અગ્નિમાં પોતાનું ચિહ્ન મૂકે તો પણ એ નિષ્ફળ જ રહે.
યૌ તે દૂતૌ નિર્ઋત ઇદમેતોઽપ્રહિતૌ પ્રહિતૌ વા ગૃહં નઃ । કપોતોલૂકાભ્યામપદં તદસ્તુ
નિૃતિના જે દૂત, મોકલાયેલા કે unmoklaya, આપણા ઘરમાં આવ્યા હોય— કબૂતર કે ઘુવડ, એમાંથી કોઈનું પણ ચિહ્ન અહીં ન રહે.
અવૈરહત્યાયેદમા પપત્યાત્સુવીરતાયા ઇદમા સસદ્યાત્। પરાઙેવ પરા વદ પરાચીમનુ સંવતમ્ । યથા યમસ્ય ત્વા ગૃહેઽરસં પ્રતિચાકશાન્ આભૂકં પ્રતિચાકશાન્
આ આપત્તિ અહીં વિના વૈર પડો, અને અહીં વીરતા માટે સ્થિર થાઓ. તું દૂર જ બોલ, વિદાયના માર્ગે જા. જેમ યમના ઘરમાં તું જીવતોને નથી જોયો, તેમ અહીં પણ અમને ન જો.
દેવા ઇમં મધુના સંયુતં યવં સરસ્વત્યામધિ મણાવચર્કૃષુઃ । ઇન્દ્ર આસીત્સીરપતિઃ શતક્રતુઃ કીનાશા આસન્ મરુતઃ સુદાનવઃ
દેવતાઓએ સરસ્વતીના પથ્થર પર મધ સાથે મિશ્રિત જવાર તૈયાર કર્યો. ઇન્દ્ર, હલના સ્વામી અને શક્તિશાળી, હાજર હતા; મરુતો, દયાળુ, ખેડૂત હતા.
યસ્તે મદોઽવકેશો વિકેશો યેનાભિહસ્યં પુરુષં કૃણોષિ । આરાત્ત્વદન્યા વનાનિ વૃક્ષિ ત્વં શમિ શતવલ્શા વિ રોહ
તારો એ ઉન્મત્ત અને વણછાંટેલો મદ, જેના દ્વારા તું માણસને હસાવે છે— બીજા બધા વન તારા પાસેથી દૂર રહે; હે શમી વૃક્ષ, તું શાખાઓથી ફૂલ.
બૃહત્પલાશે સુભગે વર્ષવૃદ્ધ ઋતાવરિ । માતેવ પુત્રેભ્યો મૃડ કેશેભ્યઃ શમિ
મોટા પાંદડાવાળી, સુંદર, વરસાદથી પોષાયેલી, સત્યની રક્ષા કરતી શમી, તું માતા જેવો દયાળુ બની અમારા વાળને સુખ આપ.
આયં ગૌઃ પૃશ્નિરક્રમીદસદન્ માતરં પુરઃ । પિતરં ચ પ્રયન્ત્સ્વઃ
આ ચિતરેલી ગાય આગળ વધી છે, એ પોતાની માતા સામે બેઠી છે અને પિતાને શોધવા જાય છે.
અન્તશ્ચરતિ રોચના અસ્ય પ્રાણાદપાનતઃ । વ્યખ્યન્ મહિષઃ સ્વઃ
એ તેજસ્વી લોકમાં ફરતો રહે છે, તેની શ્વાસ અને પ્રાણમાંથી; એ મહાન વાછરડો પ્રકાશ પ્રગટ કરે છે.
ત્રિંશદ્ધામા વિ રાજતિ વાક્પતઙ્ગો અશિશ્રિયત્। પ્રતિ વસ્તોરહર્દ્યુભિઃ
એ ત્રીસ સ્થાનમાં પ્રકાશિત થાય છે; વાણીનું પક્ષી પોતાની જગ્યા લે છે, અને પ્રભાતના બોલાવાને પ્રતિસાદ આપે છે.
અન્તર્દાવે જુહુત સ્વેતદ્યાતુધાનક્ષયણં ઘૃતેન । આરાદ્રક્ષાંસિ પ્રતિ દહ ત્વમગ્ને ન નો ગૃહાણામુપ તીતપાસિ
અગ્નિમાં ઘીથી યાતુધાનોના વિનાશ માટે આહુતિ આપો. દુષ્ટ આત્માઓને દૂરથી જ ભસ્મ કરી દે, અગ્નિ; આપણા ઘરો પાસે આવતો નહીં, અમને રક્ષા કર.
રુદ્રો વો ગ્રીવા અશરૈત્પિશાચાઃ પૃષ્ટીર્વોઽપિ શૃણાતુ યાતુધાનાઃ । વીરુદ્વો વિશ્વતોવીર્યા યમેન સમજીગમત્
રુદ્ર, તું પિશાચોના ગળા બચાવજે; પિશાચો તેમના પીઠને રક્ષે; યાતુધાનો સાંભળે. હે ઔષધિઓ, તમારી સર્વ શક્તિથી, તમે યમ સાથે જોડાઈ ગયા છો.
અભયં મિત્રાવરુણાવિહાસ્તુ નોઽર્ચિષાત્ત્રિણો નુદતં પ્રતીચઃ । મા જ્ઞાતારં મા પ્રતિષ્ઠાં વિદન્ત મિથો વિઘ્નાના ઉપ યન્તુ મૃત્યુમ્
મિત્ર અને વરુણ અહીં અમને નિર્ભયતા આપે; દુશ્મન અગ્નિને દૂર હાંકો, દિશાઓ જાણનારા. જાણનારો કે આધાર અમને શોધી ન શકે; દરેક વિઘ્ન પોતપોતાના સ્થાન પર મૃત્યુ પામે.
યસ્યેદમા રજો યુજસ્તુજે જના નવં સ્વઃ । ઇન્દ્રસ્ય રન્ત્યં બૃહત્
જેને કારણે આ ધૂળ ઉડી રહી છે અને લોકો પ્રસંશા કરે છે, એ નવી કિરણ જેવી છે—આ ઇન્દ્રની આનંદદાયક અને મહાન મહિમા છે.
નાધૃષ આ દધૃષતે ધૃષાણો ધૃષિતઃ શવઃ । પુરા યથા વ્યથિઃ શ્રવ ઇન્દ્રસ્ય નાધૃષે શવઃ
કોઈ પણ તેને ટક્કર આપી શકે નહીં; બહાદુર પણ તેની શક્તિ સામે નમીએ છે, જેમ પ્રાચીન સમયમાં ઇન્દ્રનું યશ અપરાજિત હતું.
સ નો દદાતુ તાં રયિમુરું પિશઙ્ગસંદૃશમ્ । ઇન્દ્રઃ પતિસ્તુવિષ્ટમો જનેષ્વા
ઇન્દ્ર, જે લોકોમાં સૌથી શક્તિશાળી સ્વામી છે, એ અમને વિશાળ અને કાંસાની જેમ ચમકતી સંપત્તિ આપે.
પ્રાગ્નયે વાચમીરય વૃષભાય ક્ષિતીનામ્ । સ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષઃ
હું વાણી અગ્નિ માટે ઉચ્છેરું છું, જે પ્રજાઓમાં વાછરડો સમાન છે; એ અમને દુશ્મનો પાસેથી બચાવે.
યો રક્ષાંસિ નિજૂર્વત્યગ્નિસ્તિગ્મેન શોચિષા । સ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષઃ
જે અગ્નિ તીક્ષ્ણ જ્વાળાથી રાક્ષસોને દૂર કરે છે—એ અમને દુશ્મનો પાસેથી બચાવે.
યઃ પરસ્યાઃ પરાવતસ્તિરો ધન્વાતિરોચતે । સ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષઃ
જે દૂર દૂરનાં પ્રદેશો, રણપાર પણ પ્રકાશિત કરે છે—એ અમને દુશ્મનો પાસેથી બચાવે.
યો વિશ્વાભિ વિપશ્યતિ ભુવના સં ચ પશ્યતિ । સ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષઃ
જે સર્વે જગતને દૃષ્ટિથી જુએ છે અને બધું એક સાથે નિહાળી શકે છે—એ અમને દુશ્મનો પાસેથી બચાવે.
યો અસ્ય પારે રજસઃ શુક્રો અગ્નિરજાયત । સ નઃ પર્ષદતિ દ્વિષઃ
જે તેજસ્વી અગ્નિ આ વિશાળ જગતની પાર જન્મ્યો છે—એ અમને દુશ્મનો પાસેથી બચાવે.
વૈશ્વાનરો ન ઊતય આ પ્ર યાતુ પરાવતઃ । અગ્નિર્નઃ સુષ્ટુતીરુપ
વૈશ્વાનરનાં આશીર્વાદ દૂરથી અમારે આવે; અગ્નિ અમારી સ્તુતિ તરફ વળે.
વૈશ્વાનરો ન આગમદિમં યજ્ઞં સજૂરુપ । અગ્નિરુક્થેષ્વંહસુ
વૈશ્વાનર આ યજ્ઞમાં સહયોગીઓ સાથે આવે; અગ્નિ અમારા ભજન અને હવનમાં હાજર રહે.
વૈશ્વાનરોઽઙ્ગિરસાં સ્તોમમુક્થં ચ ચાકૢપત્। ઐષુ દ્યુમ્નં સ્વર્યમત્
વૈશ્વાનરે અંગિરસોના સ્તુતિ અને ભજન સ્વીકારી લીધા; એમાં અમને કીર્તિ અને રાજસત્તા આપે.
ઋતાવાનં વૈશ્વાનરમૃતસ્ય જ્યોતિષસ્પતિમ્ । અજસ્રં ઘર્મમીમહે
અમે વૈશ્વાનરનું વ્રત ધારણ કરનાર, સત્યના પ્રકાશના સ્વામી અને અવિરત તાપ આપનારને શોધીએ છીએ.
સ વિશ્વા પ્રતિ ચાકૢપ ઋતૂંરુત્સૃજતે વશી । યજ્ઞસ્ય વય ઉત્તિરન્
એ સર્વ ઋતુઓ પૂર્ણ કરે છે, સ્વામી તેમને મુક્ત કરે છે; અમે યજ્ઞના સંતાન ઊભા થઈએ છીએ.
અગ્નિઃ પરેષુ ધામસુ કામો ભૂતસ્ય ભવ્યસ્ય । સમ્રાદેકો વિ રાજતિ
અગ્નિ દૂરના લોકોમાં ભૂતકાળ અને ભવિષ્યની ઈચ્છા છે; એકમાત્ર રાજા તેજથી પ્રકાશે છે.