અતિમાત્રમવર્ધન્ત નોદિવ દિવમસ્પૃશન્ । ભૃગું હિંસિત્વા સૃઞ્જયા વૈતહવ્યાઃ પરાભવન્
તેઓ બહુ વધ્યા, પણ આકાશને સ્પર્શી શક્યા નહીં; ભૃગુને દુઃખ આપ્યા પછી, શ્રંજય અને વૈતહવ્યાઓનો નાશ થયો.
યે બૃહત્સામાનમાઙ્ગિરસમાર્પયન્ બ્રાહ્મણં જનાઃ । પેત્વસ્તેષામુભયાદમવિસ્તોકાન્યાવયત્
જે લોકોએ મહાન સામગાન ગાવાવાળા બ્રાહ્મણને શત્રુઓને સોંપી દીધો, તેઓ પતન પામ્યા; તેમના મોટા અને નાના બંને નાશ પામ્યા.
યે બ્રાહ્મણં પ્રત્યષ્ઠીવન્ યે વાસ્મિઞ્છુલ્કમીષિરે । અસ્નસ્તે મધ્યે કુલ્યાયાઃ કેશાન્ ખાદન્ત આસતે
જે લોકોએ બ્રાહ્મણને બહાર કાઢી દીધો અથવા તેને વેચવાનો ભાવ રાખ્યો, તેઓ હવે નદીના વચ્ચે પોતાના વાળ ખાઈને બેઠા છે.
બ્રહ્મગવી પચ્યમાના યાવત્સાભિ વિજઙ્ગહે । તેજો રાષ્ટ્રસ્ય નિર્હન્તિ ન વીરો જાયતે વૃષા
જ્યાં સુધી બ્રાહ્મણની ગાય રાંધાય છે, ત્યાં સુધી એ ગાય ભટકે છે; એની શક્તિ રાજ્યને નાશ કરે છે અને ત્યાં કોઈ વીર પુરૂષ જન્મતો નથી.
ક્રૂરમસ્યા આશસનં તૃષ્ટં પિશિતમસ્યતે । ક્ષીરં યદસ્યાઃ પીયતે તદ્વૈ પિતૃષુ કિલ્બિષમ્
એ ગાયનો શાપ ભયાનક છે, એની માંસ ખાવું અઘરું છે; અને જે દુધ પીવામાં આવે છે, એ પિતૃઓમાં પાપ બની જાય છે.
ઉગ્રો રાજા મન્યમાનો બ્રાહ્મણં યો જિઘત્સતિ । પરા તત્સિચ્યતે રાષ્ટ્રં બ્રાહ્મણો યત્ર જીયતે
રાજા પોતાને શક્તિશાળી માનીને જો બ્રાહ્મણને દુઃખ આપવાનો પ્રયાસ કરે છે, તો જ્યાં બ્રાહ્મણ વસે છે, ત્યાંથી એનું રાજ્ય છીનવાઈ જાય છે.
અષ્ટાપદી ચતુરક્ષી ચતુઃશ્રોત્રા ચતુર્હનુઃ । દ્વ્યાસ્યા દ્વિજિહ્વા ભૂત્વા સા રાષ્ટ્રમવ ધૂનુતે બ્રહ્મજ્યસ્ય
આઠ પગ, ચાર આંખો, ચાર કાન, ચાર જાંઘો, બે મોઢાં અને બે જીભ ધરાવતી, બ્રાહ્મણહંત્રી એ રાજ્યને ધ્રુજાવી નાખે છે.
તદ્વૈ રાષ્ટ્રમા સ્રવતિ નાવં ભિન્નામિવોદકમ્ । બ્રહ્માણં યત્ર હિંસન્તિ તદ્રાષ્ટ્રં હન્તિ દુછુના
જ્યાં બ્રાહ્મણને દુઃખ પહોંચાડવામાં આવે છે, એ રાજ્ય દુષ્ટતાથી નાશ પામે છે, અને એ રાજ્ય તૂટેલી નાવમાંથી પાણી વહી જાય તેમ ધીમે ધીમે ખાલી થવા લાગે છે.
તં વૃક્ષા અપ સેધન્તિ છાયાં નો મોપ ગા ઇતિ । યો બ્રાહ્મણસ્ય સદ્ધનમભિ નારદ મન્યતે
જે વ્યક્તિ બ્રાહ્મણની સંપત્તિ પર લોભ કરે છે, નારદ, એના માટે વૃક્ષો કહે છે: 'એની છાંયાં અમારે નજીક ન આવે,' અને તેને દૂર હાંકે છે.
વિષમેતદ્દેવકૃતં રાજા વરુણોઽબ્રવીત્। ન બ્રાહ્મણસ્ય ગાં જગ્ધ્વા રાસ્ત્રે જાગાર કશ્ચન
રાજા વરુણે કહ્યું: દેવોએ બનાવેલું આ ઝેર છે—જે કોઈ બ્રાહ્મણની ગાય ખાય છે, એ રાજ્યમાં કદી સુખી થતો નથી.
નવૈવ તા નવતયો યા ભૂમિર્વ્યધૂનુત । પ્રજાં હિંસિત્વા બ્રાહ્મણીમસંભવ્યં પરાભવન્
પૃથ્વીએ નવ નવ વખત કંપન અનુભવ્યું; જેમણે બ્રાહ્મણની સંતાનને દુઃખ આપ્યું, તેઓ સંપૂર્ણપણે વિનાશ પામ્યા.
યાં મૃતાયાનુબધ્નન્તિ કૂદ્યં પદયોપનીમ્ । તદ્વૈ બ્રહ્મજ્ય તે દેવા ઉપસ્તરણમબ્રુવન્
મૃત વ્યક્તિના પગે જે માટી બાંધવામાં આવે છે, એ જ, બ્રાહ્મણહંત્રી, દેવોએ તને તારો શય્યાવસ્ત્ર ગણાવ્યો છે.
અશ્રૂણિ કૃપમાનસ્ય યાનિ જીતસ્ય વાવૃતુઃ । તં વૈ બ્રહ્મજ્ય તે દેવા અપાં ભાગમધારયન્
કૃપાળુ અને પરાજિતના આંખમાંથી વહેતા આંસુઓ, બ્રાહ્મણહંત્રી, દેવોએ તને જળનો ભાગ આપ્યો છે.
યેન મૃતં સ્નપયન્તિ શ્મશ્રૂણિ યેનોન્દતે । તં વૈ બ્રહ્મજ્ય તે દેવા અપાં ભાગમધારયન્
મૃતને જે પાણીથી સ્નાન કરાવવામાં આવે છે, કે દાઢી ભીંજવવામાં આવે છે, બ્રાહ્મણહંત્રી, દેવોએ એ જ તને જળનો ભાગ આપ્યો છે.
ન વર્ષં મૈત્રાવરુણં બ્રહ્મજ્યમભિ વર્ષતિ । નાસ્મૈ સમિતિઃ કલ્પતે ન મિત્રં નયતે વશમ્
મૈત્રાવરુણ વરસાદ બ્રાહ્મણહંત્રી પર વરસતો નથી; એને માટે સભા જમતી નથી, અને મિત્ર પણ એની આજ્ઞામાં આવતો નથી.
5.20 ઉચ્ચૈર્ઘોષો દુન્દુભિઃ સત્વનાયન્ વાનસ્પત્યઃ સંભૃત ઉસ્રિયાભિઃ । વાચં ક્ષુણુવાનો દમયન્ત્સપત્નાન્ત્સિંહ ઇવ જેષ્યન્ન્ અભિ તંસ્તનીહિ
ડુંડાળ, ગર્જનાભેર અવાજ સાથે, લાકડાથી બનેલો, ગાયોની તાકાતથી ભરેલો, દુશ્મનના વચનને તોડી પાડે છે, સ્પર્ધકોને શાંત કરે છે—સિંહ જેવો, જીત અને એ સામે ગર્જના કર.
સિંહ ઇવાસ્તાનીદ્દ્રુવયો વિબદ્ધોઽભિક્રન્દન્ન્ ઋષભો વાસિતામિવ । વૃષા ત્વં વધ્રયસ્તે સપત્ના ઐન્દ્રસ્તે શુષ્મો અભિમાતિષાહઃ
સિંહ જેવો મજબૂત ઊભેલો, પટ્ટા વડે બંધાયેલો, ગર્જના કરતો, ઋષભ જેવો ગાયની સુગંધ લેતો—તુ ઋષભ, તારા દુશ્મનોને દબાવી નાખ, ઇન્દ્રપ્રદાન તારી શક્તિ દુશ્મનને હરાવે.
વૃષેવ યૂથે સહસા વિદાનો ગવ્યન્ન્ અભિ રુવ સંધનાજિત્। શુચા વિધ્ય હૃદયં પરેષાં હિત્વા ગ્રામાન્ પ્રચ્યુતા યન્તુ શત્રવઃ
યથાર્થ ઋષભ, ઝુંડમાં જોરથી ઘુસી જાય છે, ગાય શોધે છે, વિજેતા, તું ઉંચી ગર્જના કર; તેજથી બીજાના હૃદયને ભેદી નાખ, અને દુશ્મનો ગામમાંથી કાઢી નાખી દુર જવા દઈ દે.
સંજયન્ પૃતના ઊર્ધ્વમાયુર્ગૃહ્યા ગૃહ્ણાનો બહુધા વિ ચક્ષ્વ । દૈવીં વાચં દુન્દુભ આ ગુરસ્વ વેધાઃ શત્રૂણામુપ ભરસ્વ વેદઃ
સૈન્યને જાગૃત કરી, દીર્ઘ આયુષ્ય પકડી, બધે નજર ફેરવી; ડુંડાળ, તું દૈવી વાણી બોલ, જ્ઞાની, દુશ્મનોના રહસ્યો બહાર લાવ.
દુન્દુભેર્વાચં પ્રયતાં વદન્તીમાશૃણ્વતી નાથિતા ઘોષબુદ્ધા । નારી પુત્રં ધાવતુ હસ્તગૃહ્યામિત્રી ભીતા સમરે વધાનામ્
ડુંડાળની ઉદ્દેશપૂર્વક બોલાયેલી વાણી સાંભળવામાં આવે છે, રક્ષાયેલી અને અવાજથી ઓળખાય છે; દુશ્મન સ્ત્રી, પોતાના બાળકનો હાથ પકડી, યુદ્ધમાં ભયભીત થઈને હત્યાથી બચવા દોડે.
પૂર્વો દુન્દુભે પ્ર વદાસિ વાચં ભૂમ્યાઃ પૃષ્ઠે વદ રોચમાનઃ । અમિત્રસેનામભિજઞ્જભાનો દ્યુમદ્વદ દુન્દુભે સૂનૃતાવત્
ડુંડાળ, તું પૃથ્વી પર સૌપ્રથમ તેજથી બોલે છે; દુશ્મનના સૈન્યની જાહેરાત કર, તેજસ્વી, સાચા શબ્દોથી મહિમા પામ.
અન્તરેમે નભસી ઘોષો અસ્તુ પૃથક્તે ધ્વનયો યન્તુ શીભમ્ । અભિ ક્રન્દ સ્તનયોત્પિપાનઃ શ્લોકકૃન્ મિત્રતૂર્યાય સ્વર્ધી
આ બંને વચ્ચે આકાશમાં અવાજ સંભળાય, વિભિન્ન ધ્વનિઓ વિજય તરફ જાય; ગર્જના કર, મેઘગર્જના જેવો, કીર્તિ ફેલાવ, મિત્રતાની તુરી અને સ્વર્ગની મહિમા માટે.
ધીભિઃ કૃતઃ પ્ર વદાતિ વાચમુદ્ધર્ષય સત્વનામાયુધાનિ । ઇન્દ્રમેદી સત્વનો નિ હ્વયસ્વ મિત્રૈરમિત્રાઁ અવ જઙ્ઘનીહિ
કૌશલ્યથી બનેલો, એ વાણી બોલે છે; શક્તિશાળી યોદ્ધાઓના શસ્ત્રોને જાગૃત કર; ઇન્દ્રને બોલાવ, મિત્રો બોલાવ, દુશ્મનોને દૂર હાંકો.
સંક્રન્દનઃ પ્રવદો ધૃષ્ણુષેણઃ પ્રવેદકૃદ્ બહુધા ગ્રામઘોષી । શ્રેયો વન્વાનો વયુનાનિ વિદ્વાન્ કીર્તિં બહુભ્યો વિ હર દ્વિરાજે
એકસાથે ગર્જના કરતા, પ્રખર સૈન્ય સાથે જાહેરાત કરતા, અનેક રીતે સંદેશ આપતા, ગામના દૂત; શ્રેષ્ઠતાની શોધમાં, માર્ગ જાણતા, અનેકમાંથી કીર્તિ મેળવો, દ્વિરાજે.
શ્રેયઃકેતો વસુજિત્સહીયાન્ત્સંગ્રામજિત્સંશિતો બ્રહ્મણાસિ । અંશૂન્ ઇવ ગ્રાવાધિષવણે અદ્રિર્ગવ્યન્ દુન્દુભેઽધિ નૃત્ય વેદઃ
તમે શુભ વિચારવાળા, ધનની જીત કરનારા, શક્તિશાળી, યુદ્ધમાં વિજયી અને જ્ઞાનમાં અડગ છો. જેમ પર્વત સોમરસ પથ્થર વડે દબાવે છે, તેમ, દુંદુભિ, યુદ્ધભૂમિ પર જ્ઞાનથી ગુંજાવો.
શત્રૂષાણ્નીષાદભિમાતિષાહો ગવેષણઃ સહમાન ઉદ્ભિત્। વાગ્વીવ મન્ત્રં પ્ર ભરસ્વ વાચં સાંગ્રામજિત્યાયેષમુદ્વદેહ
શત્રુઓને નાશ કરનાર, દુશ્મનના દમનને તોડી પાડનાર, ગાયોની શોધ કરનાર, સહનશીલ અને ઊભા રહી શકનાર, જેમ વાણી મંત્રને જન્મ આપે છે, તેમ તું પણ બોલ, યુદ્ધમાં વિજય માટે અવાજ ઉઠાવ.
અચ્યુતચ્યુત્સમદો ગમિષ્ઠો મૃધો જેતા પુરએતાયોધ્યઃ । ઇન્દ્રેણ ગુપ્તો વિદથા નિચિક્યદ્ધૃદ્દ્યોતનો દ્વિષતાં યાહિ શીભમ્
તમે અડગ, અચળ, ઉત્સાહથી ભરપૂર, ઝડપથી ચાલનારા, દુશ્મનોને જીતનારા, યુદ્ધના નેતા અને સજ્જ છો. ઇન્દ્રની રક્ષા હેઠળ, સભામાં કુશળ, હૃદયમાં તેજસ્વી, દુશ્મનોના વિનાશ માટે, વિજય માટે આગળ વધો.
વિહૃદયં વૈમનસ્યં વદામિત્રેષુ દુન્દુભે । વિદ્વેષં કશ્મશં ભયમમિત્રેષુ નિ દધ્મસ્યવ એનાન્ દુન્દુભે જહિ
દુંદુભિ, અમે દુશ્મનોમાંના દુઃખ, ગભરાટ અને દ્વેષ દૂર કરીએ છીએ; અમે દ્વેષ, કંપ અને ભય દૂર કરીએ છીએ—દુંદુભિ, તું તેમને હરાવ.
ઉદ્વેપમાના મનસા ચક્ષુષા હૃદયેન ચ । ધાવન્તુ બિભ્યતોઽમિત્રાઃ પ્રત્રાસેનાજ્યે હુતે
દુશ્મનો મનથી, નજરથી અને હૃદયથી ડરતા-કાંપતા ભાગી જાય; clarified ઘી અર્પણ થાય ત્યારે તેઓ ડરીને દોડી જાય.
વાનસ્પત્યઃ સંભૃત ઉસ્રિયાભિર્વિશ્વગોત્ર્યઃ । પ્રત્રાસમમિત્રેભ્યો વદાજ્યેનાભિઘારિતઃ
જંગલમાંથી લવાયેલો, લાલ ગાયો સાથે, બધા કુળોમાંનો—દુંદુભિ, ઘીથી વાગાડવામાં આવે ત્યારે દુશ્મનોમાં ભય ફેલાવ.