યદિ પઞ્ચવૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું પાંચ વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદિ ષડ્વૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું છ વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદિ સપ્તવૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું સાત વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદ્યષ્ટવૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું આઠ વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદિ નવવૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું નવ વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદિ દશવૃષોઽસિ સૃજારસોઽસિ
જો તું દસ વર્ષની છે, તો તું રસથી ભરેલી છે.
યદ્યેકાદશોઽસિ સોઽપોદકોઽસિ
જો તું અગિયાર વર્ષની છે, તો તું પાણી વગરની છે.
તેઽવદન્ પ્રથમા બ્રહ્મકિલ્બિષેઽકૂપારઃ સલિલો માતરિશ્વા । વીડુહરાસ્તપ ઉગ્રં મયોભૂરાપો દેવીઃ પ્રથમજા ઋતસ્ય
તેઓએ કહ્યું: પ્રથમ બ્રહ્મહત્યાના પાપમાં, કૂવો વિના, પાણી, માતરિશ્વાન; જેઓ બંધને દૂર કરે છે, તાપ, ઉગ્ર, આનંદ આપનારી, દેવીઓ જેવી જળ, સત્યની પ્રથમ જન્મેલી છે.
સોમો રાજા પ્રથમો બ્રહ્મજાયાં પુનઃ પ્રાયચ્છદહૃણીયમાનઃ । અન્વર્તિતા વરુણો મિત્ર આસીદગ્નિર્હોતા હસ્તગૃહ્યા નિનાય
સોમ રાજા પ્રથમ બ્રાહ્મણની પત્ની પાસે ગયો, પછી તેને પાછી આપ્યો, જ્યારે તે લઈ જવામાં આવી હતી; પછી વરુણ અને મિત્ર ગયા, અગ્નિ હોતાએ તેને હાથ પકડીને આગળ લઈ ગયો.
હસ્તેનૈવ ગ્રાહ્ય આધિરસ્યા બ્રહ્મજાયેતિ ચેદવોચત્। ન દૂતાય પ્રહેયા તસ્થ એષા તથા રાષ્ટ્રં ગુપિતં ક્ષત્રિયસ્ય
બ્રાહ્મણની પત્નીનું સ્થાન છે, એટલે તેને માત્ર હાથથી જ પકડી શકાય, એમ કહેવામાં આવ્યું છે; તેને દૂત પાસે મોકલવી નહિ, એ એમ જ ઊભી રહે છે, જેમ રાજાનું રાજ્ય સુરક્ષિત રહે છે.
યામાહુસ્તારકૈષા વિકેશીતિ દુચ્છુનાં ગ્રામમવપદ્યમાનામ્ । સા બ્રહ્મજાયા વિ દુનોતિ રાષ્ટ્રં યત્ર પ્રાપાદિ શશ ઉલ્કુષીમાન્
જેને લોકો તારાવાળી, વીખૂટી વાળાવાળી કહે છે અને જે દુર્ભાગ્ય લઈને ગામમાં પ્રવેશે છે—એ બ્રાહ્મણની પત્ની છે. જ્યાં ચાંદ્રમાંક ધરાવતો શશક અગ્નિપ્રદિપ્ત લાકડી લઈને પહોંચે છે, ત્યાં એ રાજ્યમાં વિપરીત ફેલાવે છે.
બ્રહ્મચારી ચરતિ વેવિષદ્વિષઃ સ દેવાનાં ભવત્યેકમઙ્ગમ્ । તેન જાયામન્વવિન્દદ્બૃહસ્પતિઃ સોમેન નીતાં જુહ્વં ન દેવાઃ
બ્રહ્મચારી દ્વેષરહિત રહીને ફરતો હોય છે અને એ દેવતાઓનો એક અંગ બની જાય છે. એવા બ્રહ્મચારી દ્વારા બૃહસ્પતિએ પોતાની પત્ની શોધી લીધી, જેને દેવતાઓએ સોમ સાથે મળીને હવનની સામગ્રીની જેમ લઈ ગયા હતા.
દેવા વા એતસ્યામવદન્ત પૂર્વે સપ્તઋષયસ્તપસા યે નિષેદુઃ । ભીમા જાયા બ્રાહ્મણસ્યાપનીતા દુર્ધાં દધાતિ પરમે વ્યોમન્
દેવતાઓ અને પ્રાચીન સાત ઋષિઓ, જેમણે તપસ્યા કરી હતી, એ બધાએ એની વાત કરી હતી. બ્રાહ્મણની ભયાનક પત્ની, જ્યારે દૂર કરી દેવામાં આવે છે, ત્યારે એ પરમ આકાશમાં ભારે દુઃખ મૂકે છે.
યે ગર્ભા અવપદ્યન્તે જગદ્યચ્ચાપલુપ્યતે । વીરા યે તૃહ્યન્તે મિથો બ્રહ્મજાયા હિનસ્તિ તાન્
જે ભ્રૂણો નષ્ટ થાય છે, જે કંઈ ચાલે છે અને નાશ પામે છે, અને જે વીર પરસ્પર ઝઘડામાં મરે છે—બ્રાહ્મણની પત્ની એ બધાને નુકસાન પહોંચાડે છે.
ઉત યત્પતયો દશ સ્ત્રિયાઃ પૂર્વે અબ્રાહ્મણાઃ । બ્રહ્મા ચેદ્ધસ્તમગ્રહીત્સ એવ પતિરેકધા
જો કોઈ સ્ત્રીને પહેલાં દસ પતિ હોય અને એ બધા બ્રાહ્મણ ન હોય, તો પણ જો બ્રાહ્મણ એના હાથ પકડી લે, તો એ જ સાચો પતિ ગણાય છે.
બ્રાહ્મણ એવ પતિર્ન રાજન્યો ન વૈશ્યઃ । તત્સૂર્યઃ પ્રબ્રુવન્ન્ એતિ પઞ્ચભ્યો માનવેભ્યઃ
માત્ર બ્રાહ્મણ જ પતિ છે—ક્ષત્રિય કે વૈશ્ય નથી. એ વાત સૂર્ય ભગવાન પાંચ માનવ જાતિઓને જાહેર કરે છે.
પુનર્વૈ દેવા અદદુઃ પુનર્મનુષ્યા અદદુઃ । રાજાનઃ સત્યં ગૃહ્ણાના બ્રહ્મજાયાં પુનર્દદુઃ
દેવતાઓએ પણ એને પાછી આપી, માણસોએ પણ પાછી આપી; રાજાઓએ સત્યનું પાલન કરીને બ્રાહ્મણની પત્નીને પાછી આપી.
પુનર્દાય બ્રહ્મજાયાં કૃત્વા દેવૈર્નિકિલ્બિષમ્ । ઊર્જં પૃથિવ્યા ભક્ત્વોરુગાયમુપાસતે
બ્રાહ્મણની પત્નીને પાછી આપીને અને દેવતાઓ સાથે એને નિર્દોષ બનાવીને, તેઓ પૃથ્વીનું પોષણ અને વિશાળ સ્તુતિનો આનંદ માણે છે.
નાસ્ય જાયા શતવાહી કલ્યાણી તલ્પમા શયે । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં એનું સુખી અને શોભાયમાન શયનપથ પર ક્યારેય સુવે નહીં.
ન વિકર્ણઃ પૃથુશિરાસ્તસ્મિન્ વેશ્મનિ જાયતે । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં એ ઘરમાં કદી પણ કાન કપાયેલા કે વિશાળ માથાવાળા સંતાન જન્મે નહીં.
નાસ્ય ક્ષત્તા નિષ્કગ્રીવઃ સૂનાનામેત્યગ્રતઃ । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં કોઈ પણ નાણાની માળા પહેરેલો દાસ પોતાના પુત્રો સામે ક્યારેય ન આવે.
નાસ્ય શ્વેતઃ કૃષ્ણકર્ણો ધુરિ યુક્તો મહીયતે । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં ક્યારેય કાળી કાનવાળો સફેદ બળદ હલમાં જોતો નથી.
નાસ્ય ક્ષેત્રે પુષ્કરિણી નાણ્ડીકં જાયતે બિસમ્ । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં એના ખેતરમાં ક્યારેય કમળનું તળાવ કે કમળની ડાળી ઉગતી નથી.
નાસ્મૈ પૃશ્નિં વિ દુહન્તિ યેઽસ્યા દોહમુપાસતે । યસ્મિન્ રાષ્ટ્રે નિરુધ્યતે બ્રહ્મજાયાચિત્ત્યા
જે રાજ્યમાં બ્રાહ્મણની પત્ની બળજબરીથી રોકાય છે, ત્યાં કોઈ પણ એના માટે ચિતરાં ગાયનું દૂધ દોહતું નથી, ભલે દોહવાની સેવા કરે.
નાસ્ય ધેનુઃ કલ્યાણી નાનડ્વાન્ત્સહતે ધુરમ્ । વિજાનિર્યત્ર બ્રાહ્મણો રાત્રિં વસતિ પાપયા
જે જગ્યાએ બ્રાહ્મણ પાપથી રાત્રિ વિતાવે છે, ત્યાં એની સુંદર ગાય ક્યારેય બળદ સાથે જોતાની મહેનત સહન કરતી નથી.
5.18 નૈતાં તે દેવા અદદુસ્તુભ્યં નૃપતે અત્તવે । મા બ્રાહ્મણસ્ય રાજન્ય ગાં જિઘત્સો અનાદ્યામ્
રાજા, દેવતાઓએ એ ગાય તને આપી નથી, ન તો જંગલમાં તને આપી છે. ક્ષત્રિય, તું બ્રાહ્મણની પ્રાચીન ગાયને મેળવવાની ઈચ્છા ન કર.
અક્ષદ્રુગ્ધો રાજન્યઃ પાપ આત્મપરાજિતઃ । સ બ્રાહ્મણસ્ય ગામદ્યાદદ્ય જીવાનિ મા શ્વઃ
ક્ષત્રિય જો જુગાર, ક્રોધ કે પાપથી અંધ બની જાય અને પોતે જ હારી જાય, અને બ્રાહ્મણની ગાય મેળવવા જાય—તો એ આજે મરે, કાલે નહીં.
આવિષ્ટિતાઘવિષા પૃદાકૂરિવ ચર્મણા । સા બ્રાહ્મણસ્ય રાજન્ય તૃષ્ટૈષા ગૌરનાદ્યા
એ બ્રાહ્મણની ગાય પાપના ઝેરથી ઢંકાયેલી છે, જાણે તાજા ચામડાથી ઢંકાયેલી હોય. ક્ષત્રિય, એ ગાય ભયાનક છે અને ખાવા યોગ્ય નથી.
નિર્વૈ ક્ષત્રં નયતિ હન્તિ વર્ચોઽગ્નિરિવારબ્ધો વિ દુનોતિ સર્વમ્ । યો બ્રાહ્મણં મન્યતે અન્નમેવ સ વિષસ્ય પિબતિ તૈમાતસ્ય
યોધ્ધાનો બળ અને તેજ જેવો, બધું જ ભસ્મ કરી નાખે છે, જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ બધું દહાવી નાખે છે. જે બ્રાહ્મણને માત્ર ખોરાક સમજે છે, એ પોતે ઝેર પીવે છે અને એ જ કારણે નાશ પામે છે.
ય એનં હન્તિ મૃદું મન્યમાનો દેવપીયુર્ધનકામો ન ચિત્તાત્। સં તસ્યેન્દ્રો હૃદયેઽગ્નિમિન્ધે ઉભે એનં દ્વિષ્ટો નભસી ચરન્તમ્
જે બ્રાહ્મણને નમ્ર સમજીને, ધનની લાલચમાં, દેવોનું ભોજન ચોરીને ખાવા જેવો, કોઈ મારી નાખે છે, તો એના હૃદયમાં ઇન્દ્ર અગ્નિ પ્રગટાવે છે; અને એ માણસને આકાશ અને પૃથ્વી બંને દુષ્મન બની જાય છે.