ન કામેન પુનર્મઘો ભવામિ સં ચક્ષે કં પૃશ્નિમેતામુપાજે । કેન નુ ત્વમથર્વન્ કાવ્યેન કેન જાતેનાસિ જાતવેદાઃ
હું ઈચ્છાથી ફરી દયાળુ બનતો નથી; હું વિચારો છું કે કોને મળવું, કોને જોડાવું. હે અથર્વન, કઈ બુદ્ધિથી, કયા જન્મથી તું સર્વજ્ઞ જાતવેદા બન્યો છે?
સત્યમહં ગભીરઃ કાવ્યેન સત્યં જાતેનાસ્મિ જાતવેદાઃ । ન મે દાસો નાર્યો મહિત્વા વ્રતં મીમાય યદહં ધરિષ્યે
હું સાચે જ બુદ્ધિથી ઊંડો છું; સાચે જ જન્મથી જાતવેદા છું. જે પ્રતિજ્ઞા હું પાળું છું, તેની મહાનતાને કોઈ દાસ કે સ્ત્રીએ કદી માપી નથી.
ન ત્વદન્યઃ કવિતરો ન મેધયા ધીરતરો વરુણ સ્વધાવન્ । ત્વં તા વિશ્વા ભુવનાનિ વેત્થ સ ચિન્ નુ ત્વજ્જનો માયી બિભાય
હે વરુણ, તારા સિવાય કોઈ વધુ કવિ નથી, કોઈ વધુ બુદ્ધિશાળી નથી. તું બધાં લોકોએ જાણે છે; તારો પોતાનો પણ તારી શક્તિથી ડરે છે.
ત્વં હ્યઙ્ગ વરુણ સ્વધાવન્ વિશ્વા વેત્થ જનિમ સુપ્રણીતે । કિં રજસ એના પરો અન્યદસ્ત્યેના કિં પરેણાવરમમુર
હે વરુણ, તું બધાં જન્મોને સારી રીતે જાણે છે. આ જગતની બહાર શું છે? શું એથી પણ ઊંચું કંઈ છે? નીચે શું છે, ઉપર શું છે, હે અમર દેવ?
એકં રજસ એના પરો અન્યદસ્ત્યેના પર એકેન દુર્ણશં ચિદર્વાક્। તત્તે વિદ્વાન્ વરુણ પ્ર બ્રવીમ્યધોવચસઃ પણયો ભવન્તુ નીચૈર્દાસા ઉપ સર્પન્તુ ભૂમિમ્
એક જગ્યા ઉપર છે, બીજી નીચે છે; એકથી તો દુષ્ટ પણ નીચે ઉતરી જાય છે. હે વરુણ, હું જાણીને તને કહું છું: દુષ્ટોના લાભ નીચે પડી જાય અને દાસો પૃથ્વી પાસે આવી જાય.
ત્વં હ્યઙ્ગ વરુણ બ્રવીષિ પુનર્મઘેષ્વવદ્યાનિ ભૂરિ । મો ષુ પણીંરભ્યેતાવતો ભૂન્ મા ત્વા વોચન્ન્ અરાધસં જનાસઃ
હે વરુણ, તું દયાળુઓને અનેક નિર્દોષ વાતો કહે છે; લોભી લોકો દાન પાસે ન આવે. લોકો તને કઠોર ન કહે, હે સ્વામી.
મા મા વોચન્ન્ અરાધસં જનાસઃ પુનસ્તે પૃશ્નિં જરિતર્દદામિ । સ્તોત્રં મે વિશ્વમા યાહિ શચીભિરન્તર્વિશ્વાસુ માનુષીષુ દિક્ષુ
લોકો મને કઠોર ન કહે; હું ફરીથી પૃશ્નિને દક્ષિણ દિશા આપું છું. મારી સ્તુતિ શક્તિઓ સાથે સર્વ માનવ દિશાઓમાં પ્રસરે.
આ તે સ્તોત્રાણ્યુદ્યતાનિ યન્ત્વન્તર્વિશ્વાસુ માનુષીષુ દિક્ષુ । દેહિ નુ મે યન્ મે અદત્તો અસિ યુજ્યો મે સપ્તપદઃ સખાસિ
તારી સ્તુતિઓ સર્વ માનવ દિશાઓમાં પ્રસરે. જે તું મને આપ્યું નથી, એ મને આપ. તું મારા સાત પગલાંના સાથી અને મિત્ર છે.
સમા નૌ બન્ધુર્વરુણ સમા જા વેદાહં તદ્યન્ નાવેષા સમા જા । દદામિ તદ્યત્તે અદત્તો અસ્મિ યુજ્યસ્તે સપ્તપદઃ સખાસ્મિ
હે વરુણ, આપણું બંધુત્વ એકરૂપ રહે; આપણો જન્મ પણ એક જ છે, એમ હું જાણું છું. હું તને જે તું આપ્યું નથી, એ આપું છું; તું મારા સાત પગલાંના સાથી અને મિત્ર છે.
દેવો દેવાય ગૃણતે વયોધા વિપ્રો વિપ્રાય સ્તુવતે સુમેધાઃ । અજીજનો હિ વરુણ સ્વધાવન્ન્ અથર્વાણં પિતરં દેવબન્ધુમ્ । તસ્મા ઉ રાધઃ કૃણુહિ સુપ્રશસ્તં સખા નો અસિ પરમં ચ બન્ધુઃ
દેવ દેવની સ્તુતિ કરે છે, બુદ્ધિશાળી બુદ્ધિશાળાની પ્રશંસા કરે છે; હે વરુણ, તું અથર્વનને, દેવોના પૂર્વજ મિત્રને જન્મ આપ્યો. તેથી અમને શુભ આશીર્વાદ આપ, તું અમારો મિત્ર અને સર્વોચ્ચ બંધુ છે.
સમિદ્ધો અદ્ય મનુષો દુરોણે દેવો દેવાન્ યજસિ જાતવેદઃ । આ ચ વહ મિત્રમહશ્ચિકિત્વાન્ ત્વં દૂતઃ કવિરસિ પ્રચેતાઃ
આજે મનુષ્યના ઘરમા પ્રજ્વલિત થયેલા જાતવેદા દેવ, તું દેવોની પૂજા કરે છે. તું મિત્ર અને વરુણને લાવ, કેમ કે તું દૂત, કવિ અને જાગૃત છે.
તનૂનપાત્પથ ઋતસ્ય યાનાન્ મધ્વા સમઞ્જન્ત્સ્વદયા સુજિહ્વ । મન્માનિ ધીભિરુત યજ્ઞમૃન્ધન્ દેવત્રા ચ કૃણુહ્યધ્વરં નઃ
હે તનૂનપાત, તું સત્યના માર્ગે ચાલે છે, મધુર વાણી ધરાવે છે અને મધમાં આનંદ પામે છે. અમારી બુદ્ધિને યોગ્ય રીતે ગોઠવી અને યજ્ઞ પ્રજ્વલિત કર; અમારું યજ્ઞ દેવો માટે પવિત્ર બનાવ.
આજુહ્વાન ઈડ્યો વન્દ્યશ્ચા યાહ્યગ્ને વસુભિઃ સજોષાઃ । ત્વં દેવાનામસિ યહ્વ હોતા સ એનાન્ યક્ષીષિતો યજીયાન્
આમંત્રિત અને પ્રશંસિત અગ્નિ, તું વસુદેવો સાથે, સુમેળથી આવ. તું દેવોનો મહાન યજમાન છે; તું તેમને, બોલાવ્યા પછી, શ્રેષ્ઠ રીતે પૂજે છે.
પ્રાચીનં બર્હિઃ પ્રદિશા પૃથિવ્યા વસ્તોરસ્યા વૃજ્યતે અગ્રે અહ્નામ્ । વ્યુ પ્રથતે વિતરં વરીયો દેવેભ્યો અદિતયે સ્યોનમ્
પૃથ્વીની પૂર્વ દિશામાં પ્રાચીન કુશ વિછાવો, જે દિવસોની શરૂઆતમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે. તે વિશાળપણે ફેલાય છે, દેવો અને અદિતિ માટે સુખદ બેઠક છે.
વ્યચસ્વતીરુર્વિયા વિ શ્રયન્તાં પતિભ્યો ન જનયઃ શુમ્ભમાનાઃ । દેવીર્દ્વારો બૃહતીર્વિશ્વમિન્વા દેવેભ્યો ભવત સુપ્રાયણાઃ
પ્રભાત જેવી તેજસ્વી અને વિશાળ દ્વારો ખુલો, જેમ પતિઓ માટે શોભાયમાન પત્નીઓ. મહાન દિવ્ય દ્વારો, સર્વજ્ઞ, દેવો માટે સરળતાથી પસાર થવા દો.
આ સુષ્વયન્તી યજતે ઉપાકે ઉષાસાનક્તા સદતાં નિ યોનૌ । દિવ્યે યોષણે બૃહતી સુરુક્મે અધિ શ્રિયં શુક્રપિશં દધાને
શુભ ફળ આપનારો યજમાન યજ્ઞ કરે, ઉષા અને રાત્રિ પોતાના સ્થાન પર સાથે બેસે. મહાન સ્વર્ગીય કન્યાઓ, સુંદર આભૂષણોથી શોભાયમાન, તેજસ્વી સૌંદર્ય ધારણ કરે છે.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા સુવાચા મિમાના યજ્ઞં મનુષો યજધ્યૈ । પ્રચોદયન્તા વિદથેષુ કારૂ પ્રાચીનં જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા
દૈવી હોતારાઓ, સૌપ્રથમ અને મીઠા બોલનાર, મનુષ્યો માટે યજ્ઞને યોગ્ય રીતે ગોઠવે છે, સભામાં કુશળોને પ્રેરણા આપે છે અને પ્રાચીન પ્રકાશને સાચી દિશામાં દોરી જાય છે.
આ નો યજ્ઞં ભારતી તૂયમેત્વિડા મનુષ્વદિહ ચેતયન્તી । તિસ્રો દેવીર્બર્હિરેદં સ્યોનં સરસ્વતીઃ સ્વપસઃ સદન્તામ્
હે ભારતી, તું શક્તિશાળી છે, અમારા યજ્ઞમાં આવો અને અહીં મનુષ્યોમાં જાગૃતિ લાવો. ત્રણેય દેવી સરસ્વતીઓ, સાચી પ્રેરણાવાળી, આ સુખદ કૂશ પર બેસે.
ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી રૂપૈરપિંશદ્ભુવનાનિ વિશ્વા । તમદ્ય હોતરિષિતો યજીયાન્ દેવં ત્વષ્ટારમિહ યક્ષિ વિદ્વાન્
જે દેવે આ આકાશ અને પૃથ્વી, બે માતાઓ, પોતાના રૂપથી બધાં જગત રચ્યાં, આજે હોતારની પ્રેરણાથી, એ દેવ ત્વષ્ટારને જાણીને અહીં પૂજીએ.
ઉપાવસૃજ ત્મન્યા સમઞ્જન્ દેવાનાં પાથ ઋતુથા હવીંષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો અગ્નિઃ સ્વદન્તુ હવ્યં મધુના ઘૃતેન
હે વનસ્પતિ, તું પોતે offeringsને યોગ્ય ક્રમમાં દેવતાઓ સુધી પહોંચાડ. દેવ અગ્નિ, શાંતિ લાવનાર, મધ અને ઘીથી બનેલ આ હવનને સ્વીકારો.
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમગ્નિર્દેવાનામભવત્પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રશિષ્યૃતસ્ય વાચિ સ્વાહાકૃતં હવિરદન્તુ દેવાઃ
અગ્નિ, તરત જન્મીને, યજ્ઞને માપી અને દેવતાઓનો આગવો બન્યો. આ હોતારના સત્ય વચનથી, સ્વાહા સાથે કરાયેલ હવનને દેવતાઓ સ્વીકારે.
5.13 દદિર્હિ મહ્યં વરુણો દિવઃ કવિર્વચોભિરુગ્રૈર્નિ રિણામિ તે વિષમ્ । ખાતમખાતમુત સક્તમગ્રભમિરેવ ધન્વન્ નિ જજાસ તે વિષમ્
મારે માટે, આકાશના વિદ્વાન વરુણે શક્તિશાળી વચનોથી ઝેરનું ઉપાય આપ્યું છે. ખોદેલું હોય કે ન ખોદેલું, કે મૂળ સાથે જોડાયેલું હોય, એ ઝેર તારા માટે રણમાં સુકાઈ ગયું છે.
યત્તે અપોદકં વિષં તત્ત એતાસ્વગ્રભમ્ । ગૃહ્ણામિ તે મધ્યમમુત્તમં રસમુતાવમં ભિયસા નેશદાદુ તે
તું જે પાણી વગરનું ઝેર ધરાવું છે, જે મૂળ સાથે જોડાયેલું છે, હું તારું મધ્યમ, શ્રેષ્ઠ અને નીચું રસ પકડી લઉં છું; ભયથી એ તને નુકસાન ન કરે.
વૃષા મે રવો નભસા ન તન્યતુરુગ્રેણ તે વચસા બાધ આદુ તે । અહં તમસ્ય નૃભિરગ્રભં રસં તમસ ઇવ જ્યોતિરુદેતુ સૂર્યઃ
મારો અવાજ આકાશમાં ગર્જના જેવો પ્રબળ છે; તારા તીવ્ર વચનથી હું તારા માટે નુકસાન દૂર કરું છું. હું પુરુષો સાથે અંધકારનું મુખ્ય રસ પકડી લઉં છું; જેમ અંધકારમાંથી પ્રકાશ રૂપે સૂર્ય ઊગે છે.
ચક્ષુષા તે ચક્ષુર્હન્મિ વિષેણ હન્મિ તે વિષમ્ । અહે મ્રિયસ્વ મા જીવીઃ પ્રત્યગભ્યેતુ ત્વા વિષમ્
મારી આંખથી હું તારી આંખને મારું છું; ઝેરથી હું તારા ઝેરને નાશ કરું છું. હે સાપ, તું મરી જા, જીવતો ન રહેજે; ઝેર પાછું તારી પાસે જ જાય.
કૈરાત પૃશ્ન ઉપતૃણ્ય બભ્ર આ મે શૃણુતાસિતા અલીકાઃ । મા મે સખ્યુઃ સ્તામાનમપિ ષ્ઠાતાશ્રાવયન્તો નિ વિષે રમધ્વમ્
કાળો, ચિતરેલો, ભૂરો અને કાળાં બધાં—હું કહું છું, હે ખોટા સૌ, સાંભળો! મારા મિત્રની પાસે ન રહો, નજીક ન ઊભા રહો, બોલશો નહીં; દૂર જાઓ, ઝેર દૂર કરો.
અસિતસ્ય તૈમાતસ્ય બભ્રોરપોદકસ્ય ચ । સાત્રાસાહસ્યાહં મન્યોરવ જ્યામિવ ધન્વનો વિ મુઞ્ચામિ રથામિવ
કાળા, ભૂરા અને પાણી વગરના, શક્તિશાળી અને બળવાન—આ બધાનું ક્રોધ હું ધનુષ્યની ડોરી જેવી, રથના જૂથ જેવી, છોડી દઉં છું.
આલિગી ચ વિલિગી ચ પિતા ચ માતા ચ । વિદ્મ વઃ સર્વતો બન્ધ્વરસાઃ કિં કરિષ્યથ
બાંધનાર અને છૂટકારો આપનાર, પિતા અને માતા—અમે તમારો સર્વત્ર સંબંધ જાણીએ છીએ; હવે તમે શું કરી શકશો?
ઉરુગૂલાયા દુહિતા જાતા દાસ્યસિક્ન્યા । પ્રતઙ્કં દદ્રુષીણાં સર્વાસામરસં વિષમ્
ઉરુગૂળાની પુત્રી, દાસી સિક્નીની જન્મેલી, એ જ તમામ કોડના દાગનું મૂળ છે—બધાનો રસ, બધાનું ઝેર એ જ છે.
કર્ણા શ્વાવિત્તદબ્રવીદ્ગિરેરવચરન્તિકા । યાઃ કાશ્ચેમાઃ ખનિત્રિમાસ્તાસામરસતમં વિષમ્
કાન, કૂતરાએ કહ્યું, જે પર્વત પાસે રહે છે; જે પણ ખોદવામાં આવ્યા છે, તેમાં સૌથી વધુ રસાળ એ ઝેર છે.