પ્રાચીન કાળમાં, એક વિદ્વાન અને જ્ઞાની દેવતા જન્મે છે, જે બધા દેવતાઓના જન્મને ઓળખે છે. બ્રહ્મણે પોતાના નિયમથી, ઉપર અને નીચે, વચ્ચે ઊભા રહીને, બ્રહ્મણને ઊંચે ઉઠાવ્યા. એ મહાન દેવતા પૃથ્વી પર સત્યમાં સ્થિર છે. એ મહાનજને પૃથ્વી અને આકાશને દૃઢ કર્યા, અને તેમનો જન્મ થવાથી આકાશ, પૃથ્વી અને આ બંને વચ્ચેનું સ્થાન સ્થિર થયું. આ જન્મની ઊંડા આધારમાંથી, દેવતાઓના સ્વામી બૃહસ્પતિ પ્રભુ બન્યા. તેમણે પ્રકાશમય દિવસ ઉત્પન્ન કર્યો અને પ્રેરિત થયેલા દેવતાઓને તેજસ્વી સ્થાને વસાવ્યા. તેમની કાવ્યશક્તિએ આ પ્રાચીન દેવતાના મહાન નિવાસને સ્પર્શ્યું. તેઓ અનેક સાથે જન્મ્યા, અને પૂર્વ halves (અર્ધાંશ) વિભાજિત થયા. જે ભક્તિપૂર્વક અથર્વન પિતા અને બૃહસ્પતિને સમીપ જાય છે, તે જાણે છે કે એ સર્વનિર્માતા, જ્ઞાનવાન દેવતા, અહાનિકર અને સ્વયંભર છે. એ દેવતા, જે આત્મા અને શક્તિ આપે છે, જેમના આદેશને બધા પૂજે છે, જેમના માર્ગદર્શનને દેવતાઓ અનુસરે છે, અને જે બંને દ્વિપાદ અને ચતુષ્પાદ પ્રાણીઓ પર રાજ કરે છે—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? જે એકલ, જીવંત અને પલક ઝમકાવતો, જગતનો મહારાજ બન્યો; જેમની છાંયાં અમરતા છે અને બીજી છાંયાં મૃત્યુ છે—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? જેમને પૃથ્વી અને આકાશે ડરીને બોલાવ્યા, જેમની દિશા તેજસ્વી માર્ગ છે—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? જેમની વિશાળ પૃથ્વી અને આકાશ છે, જેમની મહાનતા સૂર્ય ફેલાવે છે—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? જેમની મહાનતાનું ઘોષણ હિમાલય અને મહાસાગરો કરે છે, જેમના હાથ દિશાઓ છે—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? પ્રાચીન, અમર, સત્યજ્ઞાની જળો, જે સર્વને ગર્ભરૂપે ધારણ કરે છે, જેમા દેવીઓમાં દેવ સ્થાપિત થયો—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? સર્વપ્રથમ સુવર્ણ અંડક (હિરણ્યગર્ભ) ઉદ્ભવ્યું, જે પ્રજાઓમાંથી જન્મેલો એકમાત્ર સ્વામી છે. તેણે પૃથ્વી અને આકાશને ધારણ કર્યા—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? જળોએ પ્રથમ, વાછરડું, અંડકને ધારણ કર્યું અને એકતાથી જોડાયા. તેના જન્મ સમયે સુવર્ણ આવરણ હતું—એવા દેવને આપણે કયા હવન અર્પણ કરીએ? પછી ત્રણ ઊઠ્યાં—વાઘ, માણસ અને વરુ. નદીઓ ઝડપથી વહે છે, વનમાંના દેવ પણ ઝડપથી ચાલે છે, અને દુશ્મનો પણ દુર થાય છે. વરુ દૂરના માર્ગે જાય, ચોર ઊંચા માર્ગે જાય, આપવામાં આવેલી દોરી દૂર જાય, અને દુષ્ટ દૂર થાય. વાઘ, તારા આંખો અને મોઢું તથા બધા વીસ નખો, અમે શાંત કરીએ છીએ. પ્રથમ વાઘને, પછી ચોરને, પછી સાપને, પછી દૈત્યને, અને પછી વરુને અમે શાંત કરીએ છીએ. જે આજે ચોર તરીકે આવે છે, તે દબાઈ જાય અને દૂર જાય; ઇન્દ્ર તેને વજ્રથી નાશ કરે, અને તે બહારના માર્ગે જાય. પશુનું માથું, દાંત તૂટેલા, પીઠ ફાટેલી; મોનિટર લિઝાર્ડ છુપાઈ જાય, હરણ નમ્ર થઈ જાય. યુંગ છે એ યુંગ નથી, અને જે યુંગ નથી એ જ યુંગ છે; હું ઇન્દ્ર અને સોમાથી જન્મેલા, અથર્વનના વાઘ-શાંતિ મંત્ર છું. એ ઔષધી, જેને ગંધર્વે વરુણ અને મૃતકો માટે ઉખેડી હતી, એ જ ઔષધી અમે તમારા માટે ઉખેડીએ છીએ, જે આનંદ આપે છે અને બંધન મુક્ત કરે છે. ઉઠ, ઊઠ, ઓ સૂર્ય, ઊઠ, મારી વાણી; પ્રજાપતિ, વૃષભ, તું પણ ઊઠ, શક્તિ અને ઊર્જા સાથે. જેમ તમે મૂળથી બળતરા વગર છૂટો છો, તેમ આ ઔષધી તમને વધુ શક્તિશાળી કરશે. ઔષધિઓનું સત્વ, વૃષભોની શક્તિ—ઇન્દ્ર, એ પુરૂષત્વ અહીં મૂકી દે. પાણી અને વૃક્ષોનો રસ, પ્રથમ જન્મેલો, તું સોમાનો ભાઈ છે અને ઘોડાના પુરૂષત્વ પણ તારો છે. આજે, ઓ અગ્નિ, આજે ઓ સવિતા, આજે ઓ સરસ્વતી, આજે ઓ બૃહસ્પતિ, બંધનને ધનુષ્યની ડોરીની જેમ ખેંચો. હું તારો બંધન ધનુષ્યની ડોરીની જેમ છોડી દઉં છું, જેમ લાલ હરણ હંમેશા અનિર્વિચલિત આગળ વધે છે. ઘોડા, ખચ્ચર, બકરા, મેષ અને વૃષભની શક્તિ—એ બધું એમાં મૂકી દે, જે પોતાના શરીર પર નિયંત્રણ રાખે છે. હજારો શીંગવાળો વૃષભ, જે મહાસાગરમાંથી ઊભો થયો હતો—એ મહાન શક્તિથી અમે બધા લોકોને ઊંઘમાં મૂકી દઈએ છીએ. પવન પૃથ્વી પર ફૂંકાતો નથી, અને કોઈ પણ આગળ જોઈ શકતો નથી; ઇન્દ્રના મિત્ર, તું બધા સ્ત્રીઓને ઊંઘમાં મૂકી દે. જે સ્ત્રીઓ જમીન પર, પથારી પર, કે લઈ જવાની છે, કે સુગંધિત છે—બધીને અમે ઊંઘમાં મૂકી દઈએ છીએ. જડ અને ચેતન, દૃષ્ટિ અને શ્વાસ, બધા અંગો—હું બધી રાતોને પાર કરી ગયો છું, ઓ અંધકારમય દેવતા. જે બેઠા છે, ચાલે છે, ઊભા છે અને જુએ છે—તેમની આંખો અમે બંધ કરી દઈએ છીએ, જેમ આ ઘર બંધ છે. માતા, પિતા, કૂતરો, ગૃહપતિ, સંબંધીઓ અને આસપાસના બધા લોકો ઊંઘે જાય. ઓ નિદ્રા, તારી ઊંઘ લાવનારી શક્તિથી, બધા લોકોને આરામમાં મૂકી દે; બીજાઓને સૂર્ય તરફ લઈ જ અને મને જાગૃત, અહાનિકર અને અનિર્વિચલિત રાખ, જેમ ઇન્દ્ર છે. પ્રથમ બ્રહ્મણ જન્મ્યો, દસ માથા અને દસ મુખવાળો; તેણે પહેલા સોમ પીધો અને સ્વાદહીન વિષ બનાવી દીધું. જ્યાં સુધી આકાશ અને પૃથ્વી, અને સાત નદીઓ વિસ્તરે છે, ત્યાં સુધીનું, વિષને નાશ કરનાર આ વાણી હું બોલી છું. ગરુડ, અગ્નિમય પંખી, તું પહેલા વિષ લઈ ગયો; એ ન તો મોઢામાં, ન તો અંગમાં, ન તો પિતામાં પહોંચ્યું. જે ધનુષ્યથી વાંકું બેઠો છે, એ પાંચ આંગળાવાળો—સ્પ્લિન્ટરનું વિષ હું બોલી કાઢું છું. સ્પ્લિન્ટર, પાંદડું, હાડકું, શિંગ અને ગાંઠમાંથી પણ હું વિષ બોલી કાઢું છું. આ રીતે, દેવતાઓની મહિમા, ઔષધિઓની શક્તિ, પ્રકૃતિ અને મંત્રશક્તિ—all harmony, safety, and liberation—આ પ્રાચીન કથામાં પ્રકાશિત થાય છે.