યમ અને યમી વચ્ચે સંવાદ શરૂ થાય છે. યમી યમને પૂછે છે, "ભાઈ કેવી રીતે ભાઈ રહી શકે જો તે નિરાધાર બની જાય? બહેન શું કામની જો દુર્ભાગ્ય આવી પડે? જો મેં કોઈ પાપ કર્યું હોય તો હું તેનો ફળ સહન કરી લઈશ; તું તારા શરીરથી મારા શરીરનું રક્ષણ કર." યમ ઉત્તરે છે, "હું અહીં તારો રક્ષક નથી, યમી, અને મેં મારું શરીર તારા સાથે જોડ્યું નથી; તું તારા આનંદ માટે બીજાની શોધ કર, ભાઈ સાથે નહીં, હે સુભાગ્યશાળી—હું આવું ઇચ્છતો નથી." પછી યમ સ્પષ્ટ કરે છે, "હું પણ તારા સાથે શરીર જોડતો નથી; લોકો કહે છે કે બહેન ભાઈ પાસે આવીને આકાંક્ષા કરે તો તે દુષ્ટ ગણાય છે; આ વિચાર, આ ભાવના મારી નથી—ભાઈએ બહેન સાથે શયન કરવું જોઈએ એવી મારી ચાહના નથી." યમી દુઃખી થઈ કહે છે, "હાય, હાય, યમ, હું તારો મન કે તારો હૃદય શોધી શકી નથી; બીજું કોઈ, જેમ કે સાથી, જન્મ સમયે તારી સાથે જોડાઈ ગયું છે, જેમ વેલી વૃક્ષને અંકલાવે છે." યમ કહે છે, "બીજી કોઈ સ્ત્રી, યમી, સંયોગ સમયે તને અંકલાવે છે, જેમ વેલી વૃક્ષને વળી જાય છે. તારો મન તેની તરફ જાય અને તેનું મન તારી તરફ જાય—તમે બંને વચ્ચે સુમેળ સ્થાપિત થવો જોઈએ." આ સંવાદ પછી ઋષિઓએ ત્રણે છંદ રચ્યા—તેઓએ અનેક સ્વરૂપો અને સર્વદ્રષ્ટા પરમેશ્વરને અનુભવ્યા. પાણી, પવન અને વનસ્પતિ—આ બધું એક જ જગતમાં સ્થિર થયેલું છે. પોતાની મહાનતા દ્વારા વૃષભે દેવોને સ્વર્ગીય જળ પીવડાવ્યા; એ અદિતિના શક્તિશાળી, અજેય પુત્ર છે. વરુણ સર્વજ્ઞ છે, તે જ્ઞાનથી બધું જાણે છે; તે યોગ્ય ઋતુઓનું પૂજન કરે છે. ગાંધીર્વી અને સ્ત્રી, બંને, નદીના નાદથી અમારા મનનું રક્ષણ કરે. ઇચ્છિતોમાં, અદિતિ અમને સ્થિર કરે; અમારો ભાઈ, મોટો, પ્રથમ બોલે છે. તે દિવ્ય, તેજસ્વી, કીર્તિમયા, મનુ માટે પ્રકાશ લઈને જાગી છે. જાગેલા લોકો જાગેલા પાછળ ચાલે છે અને યજ્ઞ માટે અગ્નિને ઉત્પન્ન કરે છે. પછી એ તેજસ્વી, ચતુર બિંદુ, શક્તિશાળી ગરુડ, યજ્ઞમાં પ્રકાશિત થાય છે. જ્યારે શ્રેષ્ઠ લોકો ઉત્તમ અગ્નિને પૂજારી તરીકે પસંદ કરે છે, ત્યારે જ્ઞાન જન્મે છે. અગ્નિ હંમેશા આનંદિત રહે છે, અન્નથી પોષાય છે; તે મનુષ્યોનો આત્મનિષ્ઠ યજ્ઞપૂજારી છે. જ્યારે પ્રેરિત વ્યક્તિ સ્તુતિ કરે છે, ત્યારે તું અનેક દાન સાથે વિશાળ ફળ આપે છે. પિતૃઓને જાગ્રત કરો—પતિ આવે છે; તે સુભાગ્યની શોધે છે, સુંદરાના હૃદયને ઈચ્છે છે. અગ્નિ યજ્ઞને જુદી-જુદી રીતે જુએ છે; શક્તિશાળી ઉત્તેજિત થાય છે, આત્મા વિચારોમાં કંપે છે. જે કોઈ મરું તારી કૃપા માગે છે, હે અગ્નિ, શક્તિના પુત્ર, તે દૂર સુધી સાંભળાય છે. ઘોડાઓ સાથે પોષણ આપે છે, તેજસ્વી દિવસોને રક્ષણથી શોભાવે છે. હે અગ્નિ, ઘરમાં, આસન પર અમને સાંભળ; અમરત્વના ઝડપી રથને જોડ. અમને બે જગતો, દેવપુત્રીઓ, અપાવ; અમને અહીં દેવોથી દૂર ન રાખ. જ્યારે પણ આ સભા ઊભી થાય છે, હે અગ્નિ, દેવોમાં દેવ, પૂજ્ય; અને તું જે ધન વહેંચે છે, હે સ્વયંપ્રભુ, અમને અહીં વિશાળ ભાગ આપ. અગ્નિએ બધી ઉષાઓનો અનુસરણ કર્યો, તે પ્રથમ જન્મવિદ, દિવસોનું અનુસરણ કરે છે. તે સૂર્યની કિરણો, ઉષાઓને અનુસરે છે અને સ્વર્ગ-પૃથ્વીમાં પ્રવેશ કરે છે. અગ્નિએ બધી ઉષાઓને પ્રકાશિત કરી, તે પ્રથમ જન્મવિદ, દિવસોને પ્રકાશિત કરે છે. તેણે સૂર્યના અનેક કિરણો ફેલાવ્યા અને સ્વર્ગ-પૃથ્વીને વિસ્તૃત કરી. પ્રારંભે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીએ સત્યથી પ્રસિદ્ધિ મેળવી, સત્ય બોલ્યા. જ્યારે દેવ મનુષ્યોને ઉપાસના કરાવે છે, ત્યારે તે પૂજારી બની સામે બેઠો છે, જ્યારે તે શ્વાસ આપે છે. દેવ, સત્યથી દેવોને પણ અતિક્રમ કરે છે, અમારો અર્પણ પહોંચાડે છે, પ્રથમ, જ્ઞાની. ધૂમ્રધ્વજ, પ્રજ્વલિત, તેજસ્વી, સૌમ્ય, શાશ્વત પૂજારી, શ્રેષ્ઠ વક્તા. હું બંનેનું સ્તુતિ કરું છું, હે પાણી, ઘૃતલિપ્ત; સ્વર્ગ-પૃથ્વી, સાંભળો, હે બે જગતો. જ્યારે દેવોએ દિવસે જીવનના માર્ગની શોધ કરી, પિતૃઓ અમને અહીં મધથી તાજા કરે. દેવનો અમર, જે ગાયથી જન્મેલો તું પૃથ્વી પર પોષે છે. બધા દેવો તારા યજ્ઞવાણીનું અનુસરણ કરે છે, જ્યારે તું સ્વર્ગીય ઘૃત દૂધે છે. કયા રાજાએ અમને લીધા છે, ક્યારે આવશે? શું વ્રત લીધું છે, કોણ જાણે? મિત્ર પણ યજ્ઞ કરીને દેવોને બોલાવે છે; સ્તુતિ જાય નહીં, છતાં શક્તિ છે. અહીં દુષ્ટમનસ્વી અમરત્વના નામથી દૂર રહે, ચિહ્નોથી શોભિત, અનેક સ્વરૂપ ધારણ કરે છે; હે અગ્નિ, જે યમનું સારા મનથી વિચાર કરે છે, તેને તું ઝડપથી રક્ષ, ભટકવા ન દે. જેમાં દેવો સભામાં આનંદ પામે છે, વિવસ્વતના આસન પર સ્થિર થાય છે; તેમણે પ્રકાશ સૂર્યમાં મૂક્યો, અને તેની આસપાસ ચમકતા કિરણો ગોઠવ્યા. જેમાં દેવો મનથી ગતિ કરે છે, પણ અમે તેનો નીચો સ્વરૂપ જાણતા નથી; મિત્ર, આર્યમાન, સવિતૃ, વરુણ, અમારું રક્ષણ કરો, નિર્દોષ. મિત્રો, ચાલો ઇન્દ્ર માટે પ્રાર્થના કરીએ, વજ્રધારી; ચાલો સૌથી પરાક્રમી અને શક્તિશાળીનું સ્તુતિ કરીએ. તારી મહિમાથી તું પ્રસિદ્ધ છે, હે વૃત્રનાશક, વૃત્રના સંહારથી; દાનથી, હે દયાળુ, તું પૂજકો કરતાં શ્રેષ્ઠ છે. હલ જેવી તું થાકતો નથી, પૃથ્વી પર ચલતો રહે છે; મહાન પવનો અહીં અમારે માટે ફૂંકાય; મિત્ર, વરુણ, અગ્નિ, એકસાથે જોડાઈ, વન પર તેમની તીવ્ર તાપ ન મુકે. પ્રસિદ્ધ, ગંભીર, જનપતિ, ભયંકર, મહાન પ્રહારકનું સ્તુતિ કરો; હે રુદ્ર, સ્તુતિથી પ્રસન્ન થો; તારી સેના બીજા, અમને નહીં, સંહાર કરે. પૂજકોએ સરસ્વતીને બોલાવી; યજ્ઞમાં, પ્રયાસમાં, તેઓ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સદ્કર્મીઓ સરસ્વતીને બોલાવે છે; સરસ્વતી પૂજકને ઇચ્છિત ફળ આપે. પિતૃઓ સરસ્વતીને બોલાવે છે, જે દાન સાથે યજ્ઞમાં હાજર છે; પવિત્ર કુશ પર બેઠા આનંદ કરે છે; હે નિર્દોષ, અમને અન્ન આપ. હે સરસ્વતી, જે રથ પર આવે છે, સ્તુતિથી અને પોતાની શક્તિથી આનંદ આપે છે, પિતૃઓ સાથે; અહીં પૂજકને હજારો ગુણે અન્ન અને ધન આપ. નીચલા, ઉપરના અને મધ્ય પિતૃઓ, સોમપાન કરનારા, ઉઠો; જે પ્રાણ લઈને ગયા, નિર્દોષ, સત્યજ્ઞાની—તે પિતૃઓ અમારું યજ્ઞમાં રક્ષણ કરે. હું વિદ્વાન પિતૃઓ, અને વિષ્ણુના સંતાન તથા પગલાં વિશે જાણ્યો છું; પવિત્ર કુશ પર બેઠેલા, પોતાની શક્તિથી સોમપાન કરનારા—તે પિતૃઓ અહીં સહર્ષ આવે. આજે પિતૃઓને નમન—પૂર્વજોને, પછીના, જેઓ વિદાય લીધા; પૃથ્વી પર કે દિશાઓમાં વસેલા. માતલી કાવ્યઓ સાથે, યમ અંગિરસો સાથે, બૃહસ્પતિ ર્ક્વંસ સાથે શક્તિશાળી થયો; દેવોએ જેમને શક્તિ આપી, અને જે દેવ છે—તે પિતૃઓ યજ્ઞમાં અમારું રક્ષણ કરે. આ ખરેખર મધુર છે, આ મધમેળ છે, આ બળવાન છે, આ સ્વાદિષ્ટ છે; અને હે ઇન્દ્ર, જે આ પીવે છે, તેને યુદ્ધમાં કોઈ હરાવી શકતું નથી. જે દૂર ગયો છે, અનેક માર્ગો શોધ્યા છે; યમ રાજા, લોકસંગ્રાહક, વિવસ્વતપુત્રને અર્પણથી સન્માન આપો. યમે સૌપ્રથમ અમારો માર્ગ શોધ્યો; આ ચરાગાહ કોઈ લઈ શકતો નથી; જ્યાં અમારા પૂર્વજ, વિદાય લીધેલા, ગયા છે, તે જ ધર્મથી, એ જ માર્ગે. પવિત્ર કુશ પર બેઠેલા પિતૃઓ, સહાય માટે નજીક આવો; અમે તમારા માટે આ અર્પણ તૈયાર કર્યા છે—સ્વીકાર કરો. કૃપા કરીને આવો અને અમને આરોગ્ય અને નિર્દોષતા આપો. આ રીતે, યમ-યમીના સંવાદથી લઈને દેવ, પિતૃ, અગ્નિ, ઇન્દ્ર, રુદ્ર, સરસ્વતી અને સર્વ પવિત્ર શક્તિઓની આરાધના, સ્તુતિ અને પ્રાર્થનાનો એક દિવ્ય પ્રવાહ અહીં વહે છે.