આથર્વવેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં એક વિશાળ, ગહન અને જીવંત વાર્તા વહે છે. આ વાર્તા અદ્વિતીય સંબંધો, દેવતાઓની મહિમા, અને સત્ય-અસત્ય વચ્ચેના સંવાદથી શરૂ થાય છે. પ્રથમ, એ કહેવામાં આવે છે કે જે મિત્રતા માટે તત્પર નથી, જે સ્વરૂપ બદલાવે છે, તે મિત્ર નથી. મહાનતા ના પુત્રો, અસુરોના વિર, અને આકાશને ધારણ કરનારા, વિશાળ જગતમાં પ્રસિદ્ધ છે. અમર દેવતાઓ એક જ, દેખાતા, મરતા મનુષ્ય માટે પણ તરસે છે. તેઓ કહે છે, “યુવાન, તું અમારો શરીર ન પકડી લે, તારું મન અમારામાં ન લગાડ.” પાછળ જે કર્યું, હવે ન કરીએ; સત્ય બોલીએ, અસત્ય ન અપનાવીએ. ગંધર્વ જળમાં છે, અને કન્યા પણ—આ જ આપણો શ્રેષ્ઠ બંધ, આપણું સંબંધ છે. ગર્ભમાં પતિ-પત્ની, બંને આપણા જન્મદાતા છે; દેવ ત્વષ્ટ્ર, અનેક રૂપો ધરાવનાર સવિતૃ. તેની આજ્ઞા કોઈ તોડતું નથી; પૃથ્વી અને આકાશે પણ તેના પાત્રને ઓળખે છે. આજે કોણ ગાયોને સત્યના જૂએ જોડે છે? શક્તિશાળી, તેજસ્વી, દીર્ઘાયુ કોણ છે? તેઓ હમેશા હૃદયમાં નજીક રહે છે, આનંદ લાવે છે; જે સેવા પૂરી કરે છે, તે જીવતો રહે છે. આ એકના પ્રથમ દિવસને કોણ જાણે છે? કોણે જોયો છે? કોણ અહીં જાહેરાત કરી શકે? મીત્ર અને વરુણાના વિશાળ ક્ષેત્ર—મનુષ્યોના ઉદભવ વિશે હું કેવી રીતે કહું? યમની બહેન યમને ઇચ્છે છે, એ જ ગર્ભમાં મળવા, સાથે સુવાં—પતિ માટે તરસતી પત્ની જેમ, એ શરીર જોડવા માંગે છે, પણ યમ તૂટે છે, રસ્તા પર રથના ચકરા જેમ. આ લોકો ઊભા પણ નથી, બેસતા પણ નથી; તેઓ દેવોના ગુપ્તચરો છે, અહીં ફરી રહ્યા છે. તને આનંદ આપનારા સાથે જા, યુગ તોડી નાખ, રસ્તા પર રથના ચકરા જેમ. રાત અને દિવસ આપણને કૃપા આપે; સૂર્યની આંખ વારંવાર આપણને માપે; દિવસ અને રાત, પૃથ્વી અને આકાશ, સંબંધથી જોડાય છે—યમી યમથી અલગ થઈ ગઈ. આગળ વધ, આગામી પેઢી તરફ, જ્યાં પત્નીઓ સંતાન ઉત્પન્ન કરે છે; વાછરડા જેવા પતિના હાથ પકડ, પતિ શોધ, સુભાગ્યવતી, જેમ તું ઈચ્છે છે. ભાઈ શું, જો એ બલહીન થાય? બહેન શું, જો દુઃખ આવે? જો મેં પાપ કર્યું હોય, હું સહન કરી લઉં; તું તારા શરીરે મારું રક્ષણ કર. હું તારો રક્ષક નથી, યમી, ન તો શરીર જોડ્યું છે; તું આનંદ બીજા સાથે શોધ, ભાઈ સાથે નહીં—એ ઈચ્છે નથી. હું પણ શરીર જોડતો નથી; બહેન ભાઈ પાસે જાય, તો એ દુર્ગતી કહેવાય છે; આ વિચાર, ભાવ મારા નથી—ભાઈ બહેન સાથે સુવે, એ યોગ્ય નથી. હાય, યમ, હું તારો મન કે હૃદય નથી શોધી શકી; બીજું કોઈ, સાથી તરીકે, જન્મ સમયે તને જોડે છે, વન લતાને વૃક્ષે જેમ. બીજી સ્ત્રી, યમી, તને મિલન સમયે જોડે છે, લતા વૃક્ષે જેમ. તું એના માટે તરસ, એ પણ તારા માટે તરસે; બંને વચ્ચે સુમેળ સ્થાપિત કરો. કવિઓએ ત્રણ છંદ રચ્યા, અનેક રૂપ અને સર્વજ્ઞાને જોઈને. જળ, પવન, વનસ્પતિ—all એક જ જગતમાં સ્થિર છે. વૃષભે મહાન માટે, મહેનતથી, સ્વર્ગીય જળ દૂધી છે; અદિતિના શક્તિશાળી, અપરાજિત પુત્ર. વરુણાએ સર્વ જાણ્યું છે, જ્ઞાને; એ યોગ્ય ઋતુઓની પૂજા કરે છે. ગંધર્વી અને સ્ત્રી, બંને, નદીના ધ્વનિથી મનનું રક્ષણ કરે. ઈચ્છિત વચ્ચે, અદિતિ આપણને સ્થિર કરે; આપણો ભાઈ, મોટો, પ્રથમ બોલે છે. એ તેજસ્વી, શુભ, મહિમાવંત, મનુ માટે પ્રકાશ લઈને જાગે છે. જાગેલા જાગેલા પાછળ ચાલે છે, અગ્નિને યજ્ઞ માટે ઉત્પન્ન કરે છે. પછી એ ટીપ, તેજસ્વી અને જ્ઞાની, શક્તિશાળી ગરુડ, યજ્ઞમાં પ્રકાશે છે. ઉત્તમ અગ્નિને પુરોહિત તરીકે પસંદ કરે છે, ત્યારે જ્ઞાન જન્મે છે. એ હંમેશા આનંદિત, જ્વાર જેવા પોષિત, અર્પણથી; અગ્નિ, મનુષ્યોનો આત્મ-યજ્ઞી પુરોહિત. પ્રેરિત કવિ સ્તુતિ ગાય છે, ત્યારે તું અનેક દાનથી પુરસ્કાર લાવે છે. જાગો, પિતાઓ, પતિ આવે છે; એ સુભાગ્ય, સુંદરના હૃદયની ઈચ્છા કરે છે. અગ્નિ યજ્ઞને જુએ, ભાવે છે; શક્તિશાળી હલાવે છે, આત્મા વિચારે કંપે છે. જે મરતા તારો આશીર્વાદ માંગે છે, અગ્નિ, શક્તિના પુત્ર, એ દૂર સુધી સાંભળાય છે. ઘોડા સાથે પોષણ આપે છે, તેજસ્વી દિવસોને રક્ષણથી શોભાવે છે. અગ્નિ, ઘરમાં, બેઠકે, સાંભળ; અમરતા માટે ઝડપી રથ જોડ. બંને જગત, દેવકન્યાઓ, આપણને લાવ; આપણે અહીં દેવોથી દૂર ન થઈએ. જ્યારે સભા ઊભી થાય, અગ્નિ, દેવોમાં દિવ્ય, પૂજનીય; અને જે ખજાના તું વહેંચે છે, આત્મ-શક્તિશાળી, અહીં અમને સમૃદ્ધ ભાગ આપે. અગ્નિ સર્વ ઉષા પાછળ ચાલે છે, પ્રથમ, જન્મનો જાણકાર, દિવસો પાછળ ચાલે છે. એ સૂર્યની કિરણો, ઉષા, પૃથ્વી અને સ્વર્ગમાં પ્રવેશ કરે છે. અગ્નિ સર્વ ઉષા પ્રકાશે છે, જન્મનો જાણકાર, દિવસો પ્રકાશે છે. એ સૂર્યની અનેક કિરણો ફેલાવે છે, પૃથ્વી અને સ્વર્ગ વિસ્તારે છે. શરૂઆતમાં પૃથ્વી અને સ્વર્ગ, સત્યથી, પ્રસિદ્ધ થયા, સત્ય બોલ્યા. જ્યારે દેવ મનુષ્યોને પૂજા કરાવે છે, એ પુરોહિત બની બેઠા, શ્વાસ લાવે છે. દેવ, દેવોથી સત્યથી શ્રેષ્ઠ, અર્પણ લાવે છે, પ્રથમ, જ્ઞાની. ધૂમ્રધ્વજ, જ્વલંત, તેજસ્વી, સૌમ્ય, શાશ્વત, વાણીમાં શ્રેષ્ઠ પુરોહિત. હું બંનેને સ્તુતિ કરું છું, વૃદ્ધિ માટે, જળ, ઘીથી લપસી ગયેલી; પૃથ્વી અને સ્વર્ગ, મને સાંભળો, બંને જગત. દેવોએ દિવસે જીવનનો માર્ગ શોધ્યો, પિતાઓ અમને અહીં મધથી તાજા કરે. દેવોના અમર, ગાયથી જન્મેલા, પૃથ્વી પર તું પોષે છે. બધા દેવો તારી યજ્ઞવાણી અનુસરે છે, જ્યારે તું સ્વર્ગીય ઘી દૂધી લે છે. કયો રાજા અમને લઇ ગયો, ક્યારે આવશે? કયું વ્રત લીધું, કોણ જાણે છે? મીત્ર પણ, યજ્ઞમાં, દેવોને બોલાવે છે; સ્તુતિ જાય નહીં, છતાં શક્તિ છે. દુશ્ચિત્ત વાળો અહીં અમરતાના નામથી દૂર રહે, ચિહ્નોથી શોભાય, અનેક રૂપે થાય; અગ્નિ, જે સારા મનથી યમને યાદ કરે, તું તત્કાલે રક્ષણ કર, ભટકવા ન દે. જેમાં દેવો સભામાં આનંદ કરે છે, વિવસ્વતના બેઠકે સ્થિર થાય છે; એ સૂર્યમાં પ્રકાશ મૂકે છે, અને તેની આસપાસ, હમેશા ચાલતી, તેજસ્વી કિરણો ગોઠવે છે. જેમાં દેવો વિચારે છે, પણ અમે તેની નીચી સ્થિતિ જાણતા નથી; મીત્ર, આર્યમાન, સવિતૃ, વરુણ, અહીં અમારું નિર્દોષ માટે બોલે. મિત્રો, ઈન્દ્ર માટે પ્રાર્થના શોધો, વજ્રધારી; સૌથી વિર અને શક્તિશાળી ને સ્તુતિ કરો. તારી શક્તિથી તું પ્રસિદ્ધ છે, વૃત્રનો વિનાશ કરીને; દાનથી, દયાળુ, તું પૂજકથી શ્રેષ્ઠ છે. હલ જેવી, તું પૃથ્વી પર ફરતી થાકે નહીં; મહાન પવન અહીં જમીન પર ફૂંકાય; મીત્ર, વરુણ, અગ્નિ, જોડાયા, વન પર જ્વલંત તાપ ન ફેંકે. પ્રસિદ્ધ, ઊંડા, લોકોના રાજા, ભયંકર, શક્તિશાળી ને સ્તુતિ કરો; રુદ્ર, સ્તુતિ પામી, પૂજક પર કૃપા કરો; બીજાઓ, અમને નહીં, તારી સેના દ્વારા વિધ્વંસિત થાય. પૂજકોએ સરસ્વતીને બોલાવી; યજ્ઞમાં, પ્રયાસમાં, સરસ્વતીને બોલાવે છે; સારા કર્મ કરનારા સરસ્વતીને બોલાવે છે; સરસ્વતી, પૂજકને ઈચ્છિત વર આપે. આ રીતે, આ મંત્રોમાં મનુષ્ય, દેવ, પ્રકૃતિ, અને સત્ય-અસત્યની વાતો એક પવિત્ર વાર્તા તરીકે વહે છે, જ્યાં દરેક સંબંધ, each thought, each offering, જીવન અને સત્યના માર્ગ પર આપણને લઈ જાય છે.