પ્રાચીન કાળમાં, જ્યારે સૃષ્ટિની રચના થઈ રહી હતી, ત્યારે દેવતાઓ, પિતૃઓ, મનુષ્યો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ—આ બધા જ અવશેષમાંથી જન્મ્યા હતા. દેવતાઓ સ્વર્ગમાં નિવાસ કરતા, અને સ્વર્ગના રહેવાસી તરીકે ઓળખાતા. એક વાર, ક્રોધથી ઈચ્છાનું ઘર ઊભું થયું અને ત્યાંથી પત્ની પ્રગટ થઈ. ત્યારે પ્રશ્ન ઉઠ્યો—ક્યા સંતાન જન્મ્યા? ક્યા શ્રેષ્ઠ હતા? કયા સૌથી મોટા અને ઉત્તમ બન્યા? મહાસાગરમાં તપ અને કર્મ હાજર હતા—આ જ સંતાન હતા, એ જ શ્રેષ્ઠ હતા. બ્રહ્મા સર્વપ્રથમ અને શ્રેષ્ઠ રૂપે પ્રગટ થયા. અગાઉના દેવતાઓમાંથી દસ દેવતાઓ એકસાથે જન્મ્યા. જે તેમને સીધા ઓળખે છે, તે આજે પણ મહાન ગણાય છે. શ્વાસ અને નિશ્વાસ, દ્રષ્ટિ, શ્રવણ, નાશવંત અને અનાશવંત, વિસ્તરણ અને ઉર્ધ્વશ્વાસ, વાણી અને મન—આ બધાએ ઈચ્છાને જન્મ આપી. તે સમયે ઋતુઓ જન્મી નહોતી. પછી સર્જનહાર, બૃહસ્પતિ, ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને અશ્વિનીકુમારો આવ્યા. તેમણે કાને શ્રેષ્ઠ તરીકે પૂજા કરી? મહાસાગરમાં તપ અને કર્મ હાજર હતા; કર્મમાંથી તપનો જન્મ થયો અને દેવતાઓએ તેને જ શ્રેષ્ઠ માન્યું. પહેલી ધરતી શું હતી, તે સર્જનહારો જાણે છે; જે તેનું નામ જાણે, તે પ્રાચીન જ્ઞાનવાન કહેવાય. ઇન્દ્ર ક્યાંથી જન્મ્યા? સોમા ક્યાંથી? અગ્નિ ક્યાંથી પ્રગટ થયા? ત્વષ્ટા અને ધાતા ક્યાંથી આવ્યા? ઇન્દ્રમાંથી ઇન્દ્ર, સોમાથી સોમા, અગ્નિમાંથી અગ્નિ, ત્વષ્ટા અને ધાતા પોતપોતામાંથી જ જન્મ્યા. આ દસ પ્રાચીન દેવતાઓએ, પોતાના પુત્રોને વિશ્વ સોંપીને, હવે કયા લોકમાં વસે છે? જ્યારે તેણે વાળ, હાડકાં, સ્નાયુ, માંસ અને મજ્જા ભેગાં કરીને પગવાળું શરીર બનાવ્યું, ત્યારે તે કયા લોકમાં પ્રવેશ્યો? તેને વાળ ક્યાંથી મળ્યા? સ્નાયુ, હાડકાં, મજ્જા, માંસ કોણે લાવ્યા? જે સંચિકાઓ કહેવાય છે એવા દેવતાઓએ આ બધું એકત્ર કર્યું—અને પછી દેવતાઓએ મરનાર શરીરમાં પ્રવેશ કર્યો. જાંઘ, પગ, હાડકાં, માથું, હાથ, મોઢું, પીઠ, પાંજર, બાજુઓ—આ બધું કોણે ગોઠવ્યું? માથું, હાથ, મોઢું, જીભ, ગળું અને જડબાં—આ બધું ચામડીથી ઢાંકી ધરતીએ જોડ્યું. આ assembled શરીર, એના સાંધા અને વિશાળ રૂપ સાથે, આજેય તેજથી ઝળહળે છે—તો તેમાં રંગ કોણે લાવ્યો? બધા દેવતાઓ એ રંગ શોધતા હતા; પણ બુદ્ધિમતી કન્યા, શક્તિના સ્વામીની પત્ની, એ રંગ લાવી. જ્યારે ત્વષ્ટાએ વિભાજન કર્યું—ત્વષ્ટાના પિતા અને પછીના સર્જકોએ—ત્યારે દેવતાઓએ આ શરીરમાં નિવાસ કર્યો. ઉંઘ, તંદુરસ્તી, ક્ષય અને પાપ—આ બધાં દેવતાનાં નામ છે. વૃદ્ધાવસ્થા, ટકટકી અને વાળનો પાંછો શરીરમાં પ્રવેશ્યા. ચોરી, અયોગ્ય કર્મ, પાપ, સત્ય, યજ્ઞ, મહિમા, શક્તિ, સ્વામિત્વ અને તેજ—all entered the body. સુખ-દુઃખ, આપ-નકાર, ભૂખ-તરસના બધા રૂપ શરીરમાં આવ્યા. નિંદા અને નિર્દોષતા, કરવું-ન કરવું, શ્રદ્ધા, દાનશીલતા અને અશ્રદ્ધા—આ બધું શરીરમાં પ્રવેશ્યું. જ્ઞાન અને અજ્ઞાન, શીખવવાનું જે કશું છે, તે, તથા વેદ, ઋચા, સામન અને યજુર—all entered the body. આનંદ, સુખ, પરમ આનંદ, હાસ્ય, હાનિકારક ન હોવું, નૃત્ય—all entered the body. વાણી, બકબક, ઈચ્છા, અને વ્યર્થ વાત—all entered the body. પ્રાણ, અપાન, દ્રષ્ટિ, શ્રવણ, બંને ધરતી, સ્થિર અને આધાર—all move with the body. આશીર્વાદ, આજ્ઞા, અનુમતિ, ભેદ—all intentions and resolves—entered the body. ચોરીની વૃત્તિ, નિવાસ, ઉતાવળ, દુઃખ, ગુપ્તતા, પવિત્રતા, સ્થૂળતા, ત્યાગ અને વેરજી—all settled down. હાડકાંને સમિધ બનાવી, આઠ જળો સ્થિર થયા; બીજને ઘૃત સમજી, દેવતાઓએ મનુષ્યમાં પ્રવેશ કર્યો. જળ, દેવતાઓ, રાજશક્તિ અને બ્રહ્મ—all entered the body; બ્રહ્મા શરીરમાં પ્રવેશ્યા અને પ્રજાપતિએ તેનું નેતૃત્વ કર્યું. સૂર્યે આંખ બની, વાયુએ શ્વાસ, અને દેવતાઓએ શરીરનું બીજું સ્વરૂપ અગ્નિને આપી દીધું. તેથી જ જ્ઞાનવાન વ્યક્તિ માનવે બ્રહ્મરૂપ છે એવું માને છે—કારણ કે તેમાં બધા દેવતાઓ વસે છે, જેમ ગાય વાડામાં. આ પ્રથમ માપથી તે સર્વત્ર ત્રણ રીતે સંચરે છે; એકથી અહીં જાય છે, બીજાથી ત્યાં, ત્રીજાથી અહીં રહે છે. જળમાં સ્થિત, માતાના ગર્ભમાં ઉગેલું શરીર અંદર સ્થાપિત છે; તેમાં છાયા છે, તેથી તેને "છાયા" કહે છે. હે અર્બુદા, બધી બાહુઓ, તીરો, ધનુષ્યની શક્તિ, તલવાર, કુહાડી, શસ્ત્રો અને હૃદયની ઈચ્છા—all are yours. અમને આ બધું અમારા શત્રુઓના દર્શન માટે બતાવો, અને મહાન શક્તિઓ પ્રગટ કરો. દેવતાઓ, ઉઠો, જોડાવ, અમારા મિત્ર બનો; જોવાતા અને અજાણ્યા બધા જ આપના રક્ષક બનો—જેઓ અર્બુદામાં આપણા મિત્ર છે. ઉઠો, પકડી લો, બાંધો, અને અર્બુદામાં શત્રુ સૈન્યને પરાજિત કરો. અર્બુદા દેવતાનું નામ છે, અને ન્યર્બુદી એ સ્વામી છે; આ બંનેથી આકાશ અને પૃથ્વી આવરી લેવામાં આવ્યા છે. આ બંને અને ઇન્દ્ર સાથે હું મારી સેનાથી વિજય મેળવવા પ્રયત્ન કરું છું. દેવતાઓ, અર્બુદામાં ઉઠો, સેનાની સાથે; શત્રુ સેનાને તોડી નાખો અને તેમને આનંદમાં ઘેરી લો. આ રીતે, સૃષ્ટિના આરંભથી શરીરની રચના અને તેમાં દેવતાઓના પ્રવેશ, અને પછી રક્ષણ અને વિજય માટે દેવતાઓની પ્રાર્થના—all unfold as the महान કથા of the અથર્વવેદ.