આ વિશ્વના મધ્યમાં મહાન પ્રભુ, સંપૂર્ણતા સાથે દૂર નિવાસ કરે છે, અને અપૂર્ણતાથી તેમનો પ્રભાવ ઘટે છે. લોકોના શાસકો તેમના માટે શ્રદ્ધાંજલિ લાવે છે. જ્યાંથી સૂર્ય ઉગે છે અને જ્યાં અસ્ત થાય છે, એ જ સૌથી મહાન ગણાય છે—કોઈthing તેને પાર નથી કરી શકે. પ્રાચીન, મધ્ય અને વર્તમાન જ્ઞાનની વાત કરનારાઓ, બધા જ સૂર્યને પ્રથમ, અગ્નિને બીજા અને ત્રિપક્ષી હંસને ગણાવે છે. એ ઝડપથી ઊડતાં હંસના બે પાંખો હજાર દિવસો સુધી આકાશમાં ઉડીને સ્વર્ગ સુધી જાય છે; એ સર્વ દેવતાઓને પોતાના હૃદય પર રાખી, સર્વ લોકોએ દર્શન કરી, સર્વ જગતમાં જાય છે. સત્યથી એ ઉપર ચમકે છે, પવિત્ર વચનથી નીચે જુએ છે; શ્વાસથી એ પાર જાય છે, જેમાં મહાનતા સ્થાપિત છે. જે કોઈ તમારી બે અરણીઓ જાણે છે, જેમાંથી ખજાનો ઉત્પન્ન થાય છે, એ જ્ઞાની એ મહાનને સમજવો જોઈએ; એ મહાન બ્રાહ્મણને જાણવો જોઈએ. પ્રથમ એ પગ વિના જન્મ્યો હતો, પછી આરંભે ધ્વનિ ધારણ કરી; પછી ચતુરપદ, ભોગ માટે યોગ્ય બની, સર્વ ભોજન પોતાના માટે લઈ લીધો. એ ભોગ માટે યોગ્ય બની અને પછી ઘણું ભોજન આપ્યું; જે શાશ્વત, પારગમ્ય દેવની પૂજા કરે છે, એ એને પ્રાપ્ત કરે છે. લોકો એને શાશ્વત કહે છે, છતાં આજે એ ફરી નવાં રૂપે જન્મે છે; દિવસ અને રાત, અલગ અલગ રૂપે, જન્મે છે. એના અંગો—સૈંકડો, હજાર, દસ હજાર, કરોડો—અગણિત ભાગો તેમાં સ્થાપિત છે; એના દર્શનથી, એને ઘાયલ કરે છે, તેથી દેવ તેજથી ચમકે છે—એ જ એ છે. એક બાળક, એક અત્યંત નાનકડી, અને એક જે દેખાય નહીં—એથી વધારે, જે સર્વને આવરી લે છે, એ દેવી મને પ્રિય છે. એ શુભ, વૃદ્ધિ વિનાની, અમર, મરતાંના ઘરનાં વસે છે; જેમ માટે એ શયન કરે છે, એ જે એને બનાવે છે, એ થાકી જાય છે. તું સ્ત્રી છે, તું પુરુષ છે; તું બાળક અને યુવતી છે. તું વૃદ્ધ છે, લાકડી સાથે ચાલે છે; તું જન્મે છે, સર્વ દિશાઓમાં મુખ ધરાવે છે. તું તેમનો પિતા કે પુત્ર છે; તું સૌથી મોટો કે નાનો છે. એક દેવ, મનમાં પ્રવેશી, પ્રથમ જન્મે છે; એ ગર્ભમાં છે. પૂર્ણતામાંથી પૂર્ણતા જન્મે છે; પૂર્ણતા પૂર્ણતાથી ભરાઈ જાય છે. આજે આપણે જાણીએ, એ ક્યાંથી વહે છે. એ પ્રાચીન છે, હંમેશા નવી છે, વારંવાર જન્મે છે; એ સર્વ બની, એ જ પ્રાચીન છે. મહાદેવી, ઉષા, પ્રકાશિત થાય છે, અને દરેકમાં, તે જ્ઞાતાઓને દેખાય છે. આ દેવીનું નામ "અવિર્વૈ" છે, જે સર્વને આવરી લે છે; એના રૂપે, વૃક્ષો લીલાં છે, લીલાં હારથી શોભે છે. એ નજીકના વ્યક્તિને છોડતી નથી, છતાં નજીકના વ્યક્તિને જોતી નથી. દેવના આ ચમત્કાર જુઓ: એ મરતી નથી, વૃદ્ધ થતી નથી. અનોખા પ્રેરણા થી, લોકો યોગ્ય રીતે બોલે છે; જ્યાં પણ જાય છે, એવા બોલનારાઓ મહાન બ્રાહ્મણ કહેવાય છે. જ્યાં દેવતા અને માનવ, ચક્રીના કાંટાની જેમ, સ્થાપિત છે, હું પુછું છું, જળના ફૂલ, એ ક્યાં છે, માયાથી રચાયેલ? કોણ છે, જે પવનને ફૂંકાવે છે, જે પાંચ દિશાઓ આપે છે; જે પોતાને અર્પણ ધરાવનાર માને છે, એ દેવતાઓ, જળના નેતાઓ—કોણ હતા? એમાં એક પૃથ્વી પર વસે છે, એક વાયુમંડળમાં ફરે છે; એક તેમને આકાશ આપે છે, જે વ્યવસ્થાપક છે; બીજાં સર્વ દિશાઓનું રક્ષણ કરે છે. જે એ તાંતણ જાણે છે, જેમાં સર્વ જીવો વણાયેલા છે; જે તાંતણની તાંતણ જાણે છે, એ મહાન બ્રાહ્મણ જાણે છે. હું એ તાંતણ જાણું છું, જેમાં સર્વ જીવો વણાયેલા છે; હું તાંતણની તાંતણ જાણું છું, અને thus મહાન બ્રાહ્મણને જાણું છું. આકાશ અને પૃથ્વી વચ્ચે, અગ્નિ બળે છે, બધું દહન કરે છે; જ્યાં એ એક જ પત્ની સાથે ઊભો હતો, એથી આગળ—માતરીશ્વાન ક્યાં હતો? માતરીશ્વાન જળમાં પ્રવેશ્યો; દેવતાઓ જળમાં પ્રવેશ્યા. મહાન એ ધૂળનો માપ બની ઊભો રહ્યો, શુદ્ધિકારક લીલાંમાં પ્રવેશ્યો. એ અમર ગાયત્રીની ઉપર ઉત્તર દિશામાં પગલાં મૂક્યા; જે સામન દ્વારા સામન જાણે છે, એ એ પ્રદેશને જોયા—ક્યાં? એ નિવાસ, ખજાનાની બેઠક, દેવ સવિતૃની જેમ, ધર્મમાં સાચો; ઇન્દ્ર સંપત્તિ માટેની સ્પર્ધામાં ઊભો રહ્યો નહીં. નવ દરવાજાવાળું કમળ, ત્રણ ગુણોથી આવરી લેવાયેલું—તેમાં જો સ્વામી આત્મા હોય, તો બ્રહ્મજ્ઞાની એ જાણે છે. નિરાશા, સ્થિર, અમર, સ્વયંભૂ, સારથી સંતોષિત, ક્યાંયથી કશું ઓછું નહીં—માત્ર એને જાણીને, મૃત્યુનો ભય રહેતો નથી: આત્મા, સ્થિર, વૃદ્ધિ વિનાનો, હંમેશા યુવાન. હમણાં, આપણે દુષ્ટ વચન ન બોલીએ; વીજળી આપણા વિરોધીઓ પર જ જાય. પ્રથમ, સૈંકડો ભોજન આપનાર, ઇન્દ્ર દ્વારા પ્રદાન કરાયેલ, દુશ્મનોનો સંહારક, એ યજ્ઞપથ છે. તમારી ચામડી યજ્ઞવેદિ બની જાય, તમારા વાળ દર્પણ ઘાસ બની જાય. આ બંધનપટ્ટી હું તમારી માટે લઈ છું; આ પથ્થર તમારું નૃત્ય કરે. તમારા બાળક છાંટનાર બની જાય, જીભ શુદ્ધ કરે, અહિંસક, શુદ્ધ, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, સ્વર્ગમાં જાઓ, સૈંકડો ભોજન આપનાર. જે ઈચ્છાથી સૈંકડો ભોજન આપનારને પકવે છે, એ યોગ્ય છે; એ માટે બધા યજ્ઞકર્તા પ્રસન્ન થાય છે અને યોગ્ય રીતે આગળ વધે છે. એ સ્વર્ગમાં, દેવોના અખંડ લોકમાં જાય છે, જે અર્પણ કરીને સૈંકડો ભોજન આપનાર આપે છે. જે સોનાની તેજથી અર્પણ કરીને સૈંકડો ભોજન આપનાર આપે છે, એ સર્વ લોક—દૈવી અને ભૂમિ—પ્રાપ્ત કરે છે. હે દેવી, તમારા કસાઈ, રાંધવા અને લોકો—એ બધા તમને રક્ષે છે; અમને ભય ન રાખો, સૈંકડો ભોજન આપનાર. વસુઓ દક્ષિણથી, મારુતો ઉત્તરથી, આદિત્યો પાછળથી તમારો રક્ષણ કરે; અગ્નિષ્ટોમ સાથે દોડો. દેવતાઓ, પિતૃઓ, માનવ, ગંધર્વ, અપ્સરાઓ—એ બધા તમને રક્ષે છે; સાથીરાત્ર સાથે દોડો. જે સૈંકડો ભોજન આપનાર આપે છે, એ સર્વ લોક—વાયુમંડળ, સ્વર્ગ, પૃથ્વી, આદિત્યો, મારુત, દિશાઓ—પ્રાપ્ત કરે છે.