એક વારની વાત છે, એક ગામમાં સર્વજનોની કલ્યાણ અને રક્ષા માટે ઋષિઓએ ઔષધિઓનું સ્તવન અને પ્રાર્થના કરી. તેજસ્વી અને પ્રસિદ્ધ ઔષધિઓ, જેમને યથાવિધિ પૃથ્વી પર આવાહન કરવામાં આવ્યું હતું, એ ગામના ગાય, ઘોડા, મનુષ્યો અને તમામ પ્રાણીઓનું સુરક્ષાકવચ બનીને ઉભી રહી. એ ઔષધિઓની મૂળ, શિખા, મધ્ય, પાંદડાં અને ફૂલો બધું જ અમૃતમય મધથી સર્જાયેલું હતું. એ ઔષધિઓ ગાય અને બળદ માટે ઘૃત અને પોષક તત્વો આપતી હતી, અને અમરત્વના ભોજનરૂપ હતી. પૃથ્વી પર જેટલી અનંત અને વિશાળ ઔષધિઓ છે, એ સહસ્ત્રપર્ણી ઔષધિઓ મૃત્યુ અને દુઃખથી મુક્તિ આપે એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. ઔષધિઓમાં રહેલા વાઘપથ્થર જેવા રક્ષણદાયક તત્વો સર્વ રોગો અને આપત્તિઓને દૂર કરે છે અને શ્રાપોથી પણ બચાવે છે. જેમ સિંહના ગર્જનાથી કે અગ્નિના તડતડાટથી દુઃખદાયક વસ્તુઓ વિખેરાઈ જાય છે, એમ ઔષધિઓના પ્રભાવથી ગાય-મનુષ્યના રોગો દૂર થાય છે અને બીમારીની ધારા નદી તરફ વહે જાય છે. આ ઔષધિઓ વિશ્વાગ્નિમાંથી મુક્ત થઈ, પૃથ્વી પર વ્યાપી ગઈ છે, અને જંગલના સ્વામી તેમના રાજા છે. એ ઔષધિઓ પહાડો અને મેદાનમાં વધે છે, દુધાળ, શુભ અને હૃદયને આરોગ્યદાયક છે. જે ઔષધિઓ આપણે જાણીએ છીએ, જોઈ શકીએ છીએ, અજાણી છે અથવા સહજ રીતે જાણી છે—બધી ઔષધિઓ અમારી વાત સાંભળે અને દુઃખમાંથી મુક્તિ આપે. અશ્વત્થ વૃક્ષ, દર્ભા, અન્ય ઔષધિઓ, સોમરાજા, અમર અહૂતિ, ધાન્ય અને જ્વાર, સ્વર્ગસંતાન ઔષધિઓ—બધી અમર છે. જ્યારે મેઘમાતા વરસાદ રૂપે બીજ વરસાવે છે ત્યારે ઔષધિઓ ગુર્જર અને ધ્વનિ સાથે ઊભી થાય છે. એ અમરત્વમાંથી આપણે માનવને બળ આપીએ છીએ, અને ઔષધિઓ દ્વારા આયુષ્ય માટે શતવર્ષ સુધી જીવવાની વ્યવસ્થા કરીએ છીએ. જંગલી વરાળ, નકુલ, સાપો, ગંધર્વો—જેને ઔષધિઓનું જ્ઞાન છે—એ બધાને મદદ માટે બોલાવવામાં આવ્યા. પંખીઓ, અંગિરસ ઔષધિઓ, રઘટા દ્વારા જાણીતી ઔષધિઓ, હંસ અને અન્ય ઉડતી અને જંગલી પ્રાણીઓ પણ સહાય માટે પધારે છે. જેટલી ઔષધિઓ ગાય અને બકરાંઓ ચરે છે, એટલી જ ઔષધિઓ એકત્રિત થઈને રક્ષણ આપે છે. માનવ વૈદ્યોને જેટલી ઔષધિઓનું જ્ઞાન છે, એટલી સર્વવ્યાપી ઔષધિઓ અહીં લાવવામાં આવી છે. ફૂલો, ફળો અને ફળ વિનાની પણ જેમ માતા દૂધ આપે છે એમ અમને નિરાપદતા આપે છે. હું તારી ઉપરથી પાંચગણી અને દશગણી બંધન, યમનો ફંદો અને સર્વ દૈવી અપવાદો દૂર કરું છું. પછી, ઋષિએ ઈન્દ્ર, શક્તિશાળી અને વિજયી શક્રને પ્રાર્થના કરી: "હે ઈન્દ્ર! જેમ અમે શત્રુઓની સેના પર આઘાત કરીએ છીએ, એમ તું પણ દુશ્મનને નષ્ટ કર." દુશ્મનના દુષિત દોરા, ફૂલો અને દુર્ગંધિત ધૂમ્રપાનથી એ દુશ્મનને દુર્ગંધિત બનાવી દો, અને ધૂમ્રપાનથી અગ્નિ દેખાય એમ દુશ્મનના હૃદયમાં ભય ઉત્પન્ન કરો. અશ્વત્થ, દુશ્મનને કાપી નાખો; ખાદિર અને અર્જુન, તેમને ગ્રાસ કરો; દુશ્મન તણખલાની જેમ તૂટી જાય અને શસ્ત્રધારી તેમને નષ્ટ કરે. જે દુષ્ટ છે તેઓ દુષ્ટતાથી જ નષ્ટ થાય, અને તેઓ તીરની જેમ ઝડપથી વિખેરાઈ જાય. આકાશમાં જાળ પાથરવામાં આવ્યું છે, દિશાઓ અને પૃથ્વી પર એના થાંભલા છે; એ જાળથી શક્રે દસ્યુઓની સેના પર આઘાત કર્યો. શક્તિશાળી શક્રનું એ જાળ વિશાળ છે; એ જાળથી બધા દુશ્મનોને વશ કરો જેથી એક પણ બચી ન જાય. હે શક્તિશાળી ઈન્દ્ર, તારો જાળ મહાન છે; એ જાળથી તું હજારો-લાખો દસ્યુઓને નષ્ટ કરે છે. આ સમગ્ર જગત શક્રના જાળથી ઢંકાઈ ગયું, અને એ જાળથી દુશ્મનો અંધકારમાં ગળી જાય છે. તાવ, ફૂલો, દુઃખ, નિષ્કાસન, થાક, મોણ અને મોહથી હું દુશ્મનોને ઘેરી લઉં છું. એ દુશ્મનોને મૃત્યુના બંધનમાં બાંધીને યમદૂતને અર્પણ કરું છું, જેથી તેઓ નાશ પામે. યમદૂત અને મૃત્યુદૂત તેમને દૂર લઈ જાય; હજારોમાં હજારો દુશ્મનો નષ્ટ થાય અને ઘાસ સમાન થઈ જાય. સાધ્ય, રુદ્ર, વસુ અને આદિત્ય—દરેકે શક્તિથી એક-એક જાળ ઊંચક્યો. સર્વ દેવતાઓએ શક્તિપૂર્વક જાળ પાથર્યો; અંગિરસોએ જમીન અને સેના વચ્ચે આઘાત કર્યો. જંગલના વૃક્ષો, વનચર પ્રાણી, ઔષધિઓ અને ઘાસ, દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ, બધા દુશ્મન સેના પર આઘાત કરવા મોકલવામાં આવ્યા. ગંધર્વ, અપ્સરા, સાપ, દેવ, પિતૃઓ, દેખાતા અને અદૃશ્ય—all દુશ્મન સેના પર આઘાત કરવા મોકલાયા. આ મૃત્યુના ફંદા છે, એકવાર પકડાઈ જાય તો છૂટતા નથી; એ સહસ્ત્રગણી ખાઈ દુશ્મન સેના નષ્ટ થાય. અગ્નિથી હવનકુંડ પ્રજ્વલિત છે, હજારો વખત આહૂતિ આપવામાં આવી. ભવ, પૃશ્નિબાહુ અને શર્વ દુશ્મન સેના પર આઘાત કરે છે. દુશ્મનો ભૂખ, ક્ષય, વિધ્વંસ અને ભયમાં ફસાઈ જાય; ઈન્દ્ર, તારા બે વજ્ર અને શર્વ સાથે દુશ્મન સેના પર પ્રહાર કરો. દુશ્મનો પરાજિત થઈ ડરીને ભાગે, પાવન વાણીથી તેઓ વિયુક્ત થાય. જેઓને બૃહસ્પતિએ વિમુખ કર્યા છે, એમાંથી કોઈ પણ મારા નજીક ન આવે. દુશ્મનોના શસ્ત્રો પડી જાય, તેઓ મને તીર ચલાવી ન શકે; અને ભયથી તેઓ પોતાનાં તીરો પોતાનાં શરીરમાં વાગે. તેઓ એકસાથે બૂમો પાડે, સ્વર્ગ-પૃથ્વી, અંતરિક્ષ અને દેવતાઓ તેમના વિરોધમાં ઊભા થાય. તેઓ પોતાના બંધુઓ અને સ્થાનને ઓળખી ન શકે, અને તેમના વચ્ચે અવરોધ આવે, અને તેઓ મૃત્યુ તરફ વળે. ચારે દિશાઓ એ રથના ઘોડા છે, હવનના પિંડ રથના મુખ છે, ખુરા અંતરિક્ષ છે, ઉપરનું આકાશ એ જૂઆ છે; સ્વર્ગ અને પૃથ્વી એ પાંખો છે, ઋતુઓ એ લગામ છે, દિશાઓ એ સહાયક છે, અને વાણી એ રથની પરિક્રમા છે. આ રીતે ઋષિઓએ ઔષધિઓ, દેવતાઓ અને પ્રકૃતિની શક્તિઓથી રક્ષણ અને દુશ્મનનાશની મહાન પ્રાર્થના કરી, અને સર્વજનોના કલ્યાણ માટે આશીર્વાદ માગ્યો.