એક સમયે, માનવ સમાજમાં અને વિવિધ પ્રજાઓમાં, પર્વતો અને નદીઓથી, દૂર દૂરના પ્રદેશોમાંથી, ઈર્ષ્યાની દવા તરીકે ઓળખાતી એક ઔષધિ ઉગાવવામાં આવી હતી. એ ઔષધિ, ઈર્ષ્યા દૂર કરનાર તરીકે, સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ હતી. પછી દેવતાઓની બહેન, વિશાળ કટિવાળી અને સૌમ્ય સિનીવાલી દેવીને હવન અર્પણ કરવામાં આવ્યો. ભક્તોએ પ્રાર્થના કરી, “હે સિનીવાલી, અમને સંતાન આપો.” સુંદર ભુજાઓ અને આકર્ષક આંગળીઓ ધરાવતી, શક્તિસંપન્ન અને અનેક સંતાનોની માતા એવી સિનીવાલી, લોકોની સ્વામીની છે—તેમને પણ હવન અર્પિત થયો. એ ઈન્દ્રની પ્રિય, સહસ્રરૂપે આવનારી, સર્વગ્રાહી અને receptive દેવી છે. “હે વિષ્ણુપત્ની, તમને અર્પણ છે—તમારા પતિને અમારું કલ્યાણ કરવા માટે પ્રેરણા આપો,” એમ ભક્તોએ વિનંતી કરી. આ પછી, જ્ઞાનપૂર્વક કુહૂ દેવીનું આહ્વાન કરવામાં આવ્યું. એ શુભકર્મ કરાવનારી અને સરળતાથી પધારનારી દેવી છે. ભક્તોએ ઈચ્છા વ્યક્ત કરી—એ સર્વસમૃદ્ધિ અને શૂરવીર સંતાન આપે. અમર દેવતાઓની પત્ની કુહૂ, આજના હવનને સ્વીકારો, અને અમને ધન-પોષણ આપો, એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. પછી રાકા દેવીનું સ્મરણ થયું—સૌમ્ય અને પ્રસંશિત દેવી. “હે રાકા, અમને સાંભળો, અમારો કલ્યાણ કરો. કાપ ન થતી સોઇથી કપડાં જોડો અને અમને શૂરવીર સંતાન, અનેક દાન આપનાર, પ્રસંશા પાત્ર પુત્ર આપો.” ભક્તોએ રાકાના સૌમ્ય અને સુંદર આશીર્વાદ માટે પ્રાર્થના કરી, “આજે તમે દયાળુ મનથી પધારો અને અમને ધન-પ્રસાદ આપો.” પછી દેવીઓ—દેવતાઓની પત્નીઓ—અમને રક્ષે, અમને વિજય અને બળ આપે એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. જે દેવીઓ પૃથ્વી અને જળમાં વસે છે, તેઓ અમને આશીર્વાદ આપે. ઈન્દ્રાણી, અગ્નાયી, અશ્વિની, રાટ, બંને લોકની દેવીઓ અને ઋતુઓની માતાઓ, સર્વે પધારે અને આશીર્વાદ આપે એવી આશા વ્યક્ત થઈ. આ પછી, એક જુગારીને, જેમ વીજળી વૃક્ષને અડચણ વિના પાડી દે છે, એમ જ, આજના દિવસે, પાશા વડે બાંધી દેવાની પ્રાર્થના કરવામાં આવી. ઝડપી અને ધીમી, પ્રિય અને અપ્રિય, સર્વ લોકોમાં, દરેક દિશામાંથી ભાગ્ય મારા હાથમાં આવે એવી ઈચ્છા વ્યક્ત થઈ. અગ્નિ દેવની આરાધના કરી, “તમે અમારા કર્મોને માર્ગદર્શન આપો. જેમ રથયાત્રા કરનાર આગળ વધે છે, એમ અમે પણ વિજયી થીએ,” એવી પ્રાર્થના થઈ. ઈન્દ્રને સંબોધી વિનંતી થઈ—“અમારા માર્ગ સરળ બનાવો, દુશ્મનોની શક્તિનો નાશ કરો.” પછી, જીત મેળવવાની ઉત્સુકતા સાથે, “હું તને જીત્યો, હું બંધાયેલા પણ જીત્યો. જેમ વરુ ઘેટાને દબાવે છે, એમ હું દુશ્મનના કાર્યને દબાવું છું.” અને, “જે હારેલો છે તે પણ ફરી ઊભો રહીને જીતે છે. દેવતાઓની ઈચ્છા રાખનાર ધન રોકતો નથી, પોતે જ દાન આપે છે.” એવી સમજણ વ્યક્ત થઈ. “ગાય, જૌ અથવા અન્નથી દુશ્મનના દુભાવને જીતીએ, રાજાઓમાં ધનથી પ્રથમ રહીએ, અખંડિત અને વિજયી બનીએ.” જીતનો પાશા મારા હાથમાં હોવો જોઈએ—“હું ગાય, ઘોડા, ધન અને સોનાનો વિજેતા બનીશ.” પાશાઓને વિનંતી કરી—“વિજયી પાશા આપો, અને મને જીત સાથે બાંધો.” બૃહસ્પતિને પૃષ્ઠ, ઉત્તર અને દક્ષિણ તરફથી રક્ષણ માટે બોલાવવામાં આવ્યા. ઈન્દ્ર આગળ અને મધ્યમાં રક્ષણ આપે, મિત્રોમાં શ્રેષ્ઠતા આપે એવી પ્રાર્થના થઈ. “અમારા અને આપણા લોકોમાં સમજણ રહે, સહયોગીઓમાં પણ સમજણ રહે. અશ્વિનીકુમારો, અમારે સમજણ આપો. વિચાર અને સમજણમાં એકતા રહે, મનભેદ ન થાય, સભામાં અવાજ ન થાય, ઈન્દ્રના દિવસે ગુંચવણ ન થાય,” એવી આશા વ્યક્ત થઈ. જો અમને બીજે ક્યાંક શાપ લાગ્યો હોય, તો બૃહસ્પતિ તેને દૂર કરે. અશ્વિનીકુમારો મૃત્યુ દૂર કરે, અગ્નિ દેવ, દેવોના વૈદ્ય, અમને રક્ષે. “સાંપ્રત, શરીર છોડશો નહીં, પ્રાણ અહીં રહે, સો વર્ષ જીવો, અગ્નિ રક્ષક છે, વસિષ્ઠ સ્વામી છે.” “પ્રાણ અને શ્વાસ પાછા ફરે, અગ્નિ નિરૃતિના પાંસેથી પાછા લાવે, બધું પુનઃસ્થાપિત થાય.” “પ્રાણ દૂર ન જાય, vital air દૂર ન જાય, સાત ઋષિઓને સોંપી, તેઓ તેને વૃદ્ધાવસ્થાએ સુરક્ષિત પહોંચાડે.” “પ્રાણ અને શ્વાસ રથમાં જોડાયેલા બળદની જેમ વહેતા રહે, વૃદ્ધાવસ્થા નિરોગી રહે.” “પ્રાણ પાછો લાવું છું, રોગ દૂર કરું છું, ઉત્તમ અગ્નિ સર્વત્ર જીવન સ્થાપે.” “અંધકારમાંથી ઊભા રહી, ઉચ્ચ સ્વર્ગે જઈ, દેવોમાંના દેવ, સર્વોચ્ચ પ્રકાશ, સૂર્યને પામ્યા છીએ.” પછી, ઋચ અને સામન રુપે યજ્ઞ અર્પણ કરવામાં આવ્યા. એ દીપ્તિમાન મંત્રો સભામાં દેવતાઓને યજ્ઞ પહોંચાડે છે. “તમે આકાશમાં જે માર્ગો છો, જેના દ્વારા સર્વને ચલાવો છો, એ માર્ગે અમને કલ્યાણ તરફ લઈ જાવ,” એવી પ્રાર્થના થઈ. પછી, દીર્ઘાયુઓ, કાળી ચીંટી અને પૃથ્વીના ટીકામાંથી, વિષ એકત્રિત કરવામાં આવ્યું—વિષ ખંજરીના સંધિમાંથી, અને અનેક મૂળમાંથી. એ ઔષધિ મધથી જન્મેલી છે, મધથી ભરપૂર છે, અને વિખેરાયેલા માટે ઔષધિ છે, મચ્છર માટે મંત્ર છે. જ્યાંથી પણ દંશન થયું હોય, ત્યાંથી એ મચ્છરના વિષને બોલાવાયું. જે વાંકું, વિકૃત, મોં વાંકું કરે છે, તે ભાષાના સ્વામી દ્વારા સીધું કરવામાં આવ્યું. વિષ દૂર થયું, અને દર્દી સાજો થયો. “તારા હાથ, માથું કે પેટમાં શક્તિ નથી, તો તું પૂંછથી કેમ બાળકને દુઃખ આપે છે?” ચીંટી તને કાટે છે, મોર તને ફાડે છે, સર્વ પ્રાણીઓ કહે છે—વિષ સ્વાદહીન છે. “તું પૂંછ અને મોંથી દંશ આપે છે, પણ તારા મોંમાં તો વિષ નથી, તો પછી તારી પૂંછમાં શું છે?” અંતે, જ્યારે ભાષણ, ભીખ માંગવામાં કે લોકમેળામાં જે કંઈ વિખેરાયું હોય, શરીરમાં જે વિખેરાયું હોય, એ સર્વમાં સરસ્વતી ઘૃતથી પૂર્ણ કરે એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. આ રીતે, દેવીઓ, દેવતાઓ, ઔષધિઓ અને મંત્રો દ્વારા, માનવ જીવનમાં કલ્યાણ, આરોગ્ય, સમૃદ્ધિ અને એકતા માટે પ્રાર્થનાઓ અને આશીર્વાદોની સુંદર વાર્તા રચાઈ.