પ્રાચીન કાળમાં, તેજસ્વી દેવતાઓએ ઉજાસભરી ઉષાઓને એકમેકમાં સુમેળથી એકત્ર કરી. નિર્દોષ અને ચિંતનશીલ દેવોએ પોતાના સ્થાન પર રહીને ગૌનું તીવ્ર શક્તિઓ પણ સંયમિત કરી. એ સમયે, મનુષ્યો દુષ્પ્ન, દુર્ભાગ્ય, દૈત્ય, દુશ્મની અને બધા દુશ્ચિહ્નિત અને દુર્વચનોને દૂર કરવા માટે પ્રાર્થના કરતા—આપણે આ બધી અશુભતાને આપણા પાસેથી દૂર કરીએ. પછી તેઓ ઈચ્છતા કે જે કંઈ ઈન્દ્ર, અગ્નિ, બધા દેવતાઓ, મારુતગણ અને તેજસ્વી દેવોએ અખંડિત રાખ્યું છે, તે સત્ય ઋતના સ્વામી સવિતા, પ્રજાપતિ અને અનુમતિ આપણને આપે. જેમના બળથી દિશાઓ સ્થિર છે, જે શૂરવીર અને પરાક્રમી છે, જે અજેય શક્તિઓથી શાસન કરે છે—એ વિષ્ણુ અને વરુણ, જે પ્રાચીન યજ્ઞમાં સ્મરણ થાય છે. જેમના આજ્ઞા અને તેજથી જગત સ્થિર છે, જે પોતાની શક્તિથી આગળ વધે છે અને સર્વેને જુએ છે—એ વિષ્ણુ અને વરુણ, પ્રાચીન યજ્ઞના દેવો, પોતાનું ઋતથી સંચાલન કરે છે. હવે, હું વિષ્ણુના શૂરવીર કાર્યોનું વર્ણન કરું: જેમણે ભૂમિની ત્રણ વિશાળ ડગલીઓથી માપણી કરી, ઉપરનું સ્થાન સ્થિર કર્યું, અને વિશાળગામી માટે જગતને વિહર્યું. વિષ્ણુના પરાક્રમના ગીતો ગવાય છે, જેમ કે પર્વતોમાં વિહરતો મહાન વન્ય પ્રાણી. તેમણે દૂરના પ્રદેશોમાં પણ પહોંચ મેળવી છે. તેમના ત્રણ વિશાળ પગલાંઓમાં સર્વે લોક નિવાસ કરે છે. હે વિષ્ણુ, અમારા માટે વિશાળ વસવાટ આપો, ઘૃતપાન કરો અને યજમાન પાસે જાઓ. વિષ્ણુએ ખરેખર ત્રણ પગલાં મૂકી આ જગતને વિહર્યું છે, તેમનો માર્ગ ધૂળમાં છુપાયેલો છે. એ રક્ષક, અજય, વિષ્ણુએ ત્રણ પગલાં મૂકી ધર્મને અહીંથી જાળવ્યો છે. વિષ્ણુના કાર્યો જુઓ, જેમાથી પવિત્ર વ્રત ઉત્પન્ન થાય છે; તે ઈન્દ્રના યોગ્ય સહચર છે. વિષ્ણુનું પરમ સ્થાન બુદ્ધિમાન સદા જુએ છે, જાણે આકાશમાં દૃષ્ટિ ફેલાયેલી હોય. હે વિષ્ણુ, સ્વર્ગથી કે પૃથ્વીથી, કે અંતરિક્ષથી, મારા હાથોમાં અનેક ધન-દોલત ભરો, જમણા-ડાબા બંને તરફથી આપો. વેદ, વિધ્વંસક, કૂહાડો, બેળ—all શુભ છે; યજ્ઞકામના દેવો, હવનથી આમંત્રિત, આ યજ્ઞથી પ્રસન્ન થાઓ. હે અગ્નિ અને વિષ્ણુ, તમારું મહાત્મ્ય મહાન છે; ઘૃતમય માર્ગ, ગુપ્ત નામ છે; તમે સાત ખજાના ધારણ કરો છો, તમારો જીહ્વા અમારા કલ્યાણ માટે ઘૃતથી ચાલે. તમારું નિવાસ પણ મહાન છે, પ્રિય છે; તમે ગુપ્ત ઘૃતમાં આનંદ મેળવો છો, સ્તુતિથી વિકસો છો, તમારો જીહ્વા અમારે માટે ઘૃત ઉચ્ચારે. આકાશ અને પૃથ્વીએ મને તૈયાર કર્યો છે, મીત્રએ તૈયાર કર્યો છે, બ્રહ્મણસ્પતિએ તૈયાર કર્યો છે, સવિતાએ તૈયાર કર્યો છે. હે ઈન્દ્ર, આજે અમને શ્રેષ્ઠ અને વિશાળ શક્તિથી સશક્ત કરો; જે અમને દ્વેષે છે, તે પરાજિત થાઓ, અને જેમને અમે દ્વેષીએ છીએ, તેમનું આયુષ્ય છીનવી લો. પછી, અમે પ્રિય યુવકને, જે સ્તુતિથી વિકસ્યો છે, સમીપ જઈએ છીએ; શ્રદ્ધા સાથે આવ્યા છીએ, તે મને દીર્ઘ આયુષ્ય આપે. મારુત, પુષણ, બૃહસ્પતિ મને એક કરો; અગ્નિ મને સંતાન અને ધન સાથે જોડો, અને દીર્ઘ આયુષ્ય આપો. હે અગ્નિ, મારા પ્રતિસ્પર્ધીઓને દૂર કરો, જાતવેદસ, જે મારા વિરોધમાં ઊભા થયા છે, તેમને નીચે સ્થાને મૂકો, અમારા વિરોધીઓ અમોને હાનિકારક ન બને, અને અમે અધિતિના બનીએ. ઉઠેલા વિરોધીઓને દૂર કરો, જોરથી જીતો, જાતવેદસ, અમારા ક્ષેત્રને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે રક્ષો, બધા દેવો અમારો અનુસરણ કરે. તમારી એ સો નસો અને હજાર નાળીઓ—હું બધાને પથ્થરથી રોકી દીધી છે. હું તમારા નીચલા મૂળને દૂર કરું છું, તમે ન તો ફળદાયી બનો, ન તો પિતા; હું તમને સંતાનવિહિન કરું છું, પથ્થરની આવરણ આપું છું. અમારી આંખો મધુર થાઓ, ચહેરા શોભાયમાન; હું તમારા હૃદયમાં જોડાવું, આપણા મન બળથી એક થાય. હું તમને માનવ જન્મમાં, મારા વસ્ત્રથી સ્થપિત કરું છું; તમે ફક્ત મારા રહો, બીજાના નહીં, ન તો બીજાની સ્તુતિના. હું આ ઔષધિ ખોદું છું, દૃષ્ટિ અને આનંદ માટે, દૂર ગયેલા માટે પરત આવવા, અને આવેલાનું સ્વાગત કરવા. જેને અસુરીએ દેવોથી અલગ ઈન્દ્રને બાંધી દીધો હતો, એ જથી હું તમને બાંધું છું કે તમે મને અત્યંત પ્રિય થાઓ. તમે સોમપ્રિય છો, સૂર્યપ્રિય પણ છો, બધા દેવપ્રિય છો; અમારો સંદેશો તમને અર્પિત છે. સભામાં હું બોલું, તમે નહીં; આ સ્તુતિ ફક્ત મારી છે, બીજાની નહીં, ન તો બીજાના ગીતોની. તમે લોકોથી દૂર હો, કે નદીઓની પાર હો, આ ઔષધિ તમને મારી પાસે લાવી છે, જાણે બાંધીને લાવ્યો હોય. સ્વર્ગીય ગરૂડ, દૂધથી ભરપૂર, જળોમાંથી જન્મેલો શક્તિશાળી, વૃક્ષોમાં વરિષ્ઠ, વરસાદ સાથે આવતો, સમૃદ્ધિ લાવનારો—એ અમારા પશુગૃહમાં ધન સ્થાપે. જેની આજ્ઞાનું પાલન સર્વે પશુ કરે છે, જળો અનુસરે છે, અને પોષણનો સ્વામી પણ એની આજ્ઞામાં રહે છે—એ સરસ્વંતને અમે સહાય માટે બોલાવીએ છીએ. ઉપકારક સરસ્વંત, ધનદાતા, સમૃદ્ધિ અને યશથી ભરપૂર, તને અમે ધનના આસન પર આમંત્રિત કરીએ છીએ. તીક્ષ્ણ દૃષ્ટિ ધરાવતો ગરૂડ, જે આરામસ્થાનો જુએ છે, રણ અને જળ પાર કરીને, સર્વ નીચા લોક વીહરી, ઈન્દ્ર સાથે મિત્રતા સાથે અમારા પાસે શુભતાથી આવે. એ ગરૂડ, સુંદર પાંખવાળો, આકાશી, હજારો ગુણવત્તાવાળો, શક્તિથી જન્મેલો, અમારું ગુમાવેલું ધન પરત લાવે; આપણા પિતૃઓને પોષણથી ભાગ મળે. સોમ અને રુદ્રો, ફેલાતી રોગોને દૂર કરો, જે દુર્ભાગ્ય ઘરમાં પ્રવેશ્યું છે, દુર્ઘટનાને દૂર કરો, અને પાપથી પણ મુક્ત કરો. સોમ અને રુદ્રો, બધા આરોગ્યદાયક ઔષધિઓ આપણા શરીરમાં સ્થાન આપો; જે દુઃખ કે પાપ શરીરમાં બંધાયું છે, તેને મુક્ત કરો. તમારા કેટલાક શબ્દો શુભ, કેટલાક અશુભ; તમે બધાને દયાળુ મનથી ધારણ કરો છો. ત્રણ સ્વરો તમારા અંદર સ્થિત છે, એમાંથી એક અવાજનું અનુસરણ કરીને બહાર પડ્યું છે. બંને પ્રયત્ન કરે છે, કોઈ જીતે નથી, કોઈ હારે નથી; બંને અજેય છે. જ્યારે તમે, ઈન્દ્ર અને વિષ્ણુ, પ્રયત્ન કરો છો, ત્યારે તમે ત્રણ ગણું હજારગણું વિજય મેળવો છો. આ રીતે, દેવતાઓની મહિમા, તેમની કૃપા, અને માનવ જીવનના શુભ આશયો, વેદના આ પાવન મંત્રોમાં પ્રગટ થાય છે—જેમાં કલ્યાણ, રક્ષા, સમૃદ્ધિ અને એકતાની પ્રાર્થના છે.