એક સમયે, યજ્ઞસ્થળ પર શાંતિ અને કલ્યાણ માટે પ્રાર્થના થઈ રહી હતી. બધા પ્રાણીઓ અને માનવો સુખી રહે, એ ઈચ્છા સાથે યજ્ઞકર્તાઓએ પ્રાર્થના કરી—પંખી જે અગ્નિvede પર બેઠો છે, તે કે તેની ડાળીએ બેઠેલી કબૂતર કે દેવતાઓ, અમને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે. અમારા પશુઓ અને લોકો માટે કલ્યાણની કામના કરી. યજ્ઞસ્થળે કબૂતરને દૂર કરવા માટે મંત્રોચ્ચાર કરવામાં આવ્યો; દુ:ખદાયી પગલાંઓને પાછળ મૂકી, સૌએ આનંદથી ગાયને યજ્ઞસ્થળની પરિક્રમા કરાવી. દુ:ખ દૂર થાય, અને સૌને બળ તથા પોષણ મળે એવી આશા વ્યક્ત થઈ. આગેવાની કરનાર અગ્નિ દેવને વિનંતી કરવામાં આવી કે, ગાય ફરીથી ઘર પર પાછી આવે, અને દેવતાઓમાં જે પ્રસિદ્ધિ મેળવી છે, તે અમારે રક્ષક બની રહે. પ્રથમ જે યમલોકના માર્ગે પહોંચ્યો, જે અનેક માર્ગો શોધે છે, અને બે પગવાળા તથા ચાર પગવાળાંનું શાસન કરે છે—એ યમને, મૃત્યુને, સૌએ નમસ્કાર કર્યો. પાંખોવાળું દુ:ખદાયી તીક્ષ્ણ શસ્ત્ર બીજે ક્યાંક પડે, એવું પ્રાર્થાયું; ઘૂઘવાટ કરતી ઘૂઘવડનું બોલવું વ્યર્થ જાય, અને જો કબૂતર અગ્નિમાં પોતાનું નિશાન મૂકે, તો તે પણ નિષ્પ્રભ રહે. નિરૃતીના દૂત, મોકલેલા કે ન મોકલેલા, અમારા ઘરમાં આવે તો પણ, કબૂતર કે ઘૂઘવડ દ્વારા કોઈ દુ:ખદાયક છાપ ન રહે. યજ્ઞકર્તાઓએ કહ્યું—આ દુ:ખદાયક શક્તિ અહીં શત્રુતા વગર પડી રહે, અને અહીં રહીને પરાક્રમ આપે. દુ:ખદાયી શક્તિઓ, અહીંથી વિદાય લઈ જાય; જેમ યમના ઘરમાં જીવતા નથી દેખાતા, તેમ અહીં અમને પણ ન જોવે. આપણે યાદ કરીએ, દેવોએ સરસ્વતીના પવિત્ર પથ્થર પર મધમિશ્રિત જૌ તૈયાર કર્યું હતું. ઇન્દ્ર, ખેડૂતનો સ્વામી, અને શક્તિમાન, ત્યાં હાજર હતા. દયાળુ મરુતગણોએ ખેતરો ખેડ્યાં. શમી વૃક્ષ, જેની અનેક શાખાઓ છે, તે wild અને ઉલ્લાસભર્યા ઉન્માદને દૂર રાખે; શમી વૃક્ષે વૃદ્ધિ પામે, અને દુ:ખદાયી શક્તિઓ દૂર રહે. મેઘવર્ષાથી પોષાયેલી, સુંદર અને વિશાળ પાંદડાવાળી શમી, સત્યની રક્ષક, અમારા વાળ પર માતા જેવી કૃપા કરે. ગાયના વતન પર પાછા આવવાની વાત થઈ. ચિતરંગ ગાય આગળ વધીને તેની માતા પાસે બેસી, અને પિતા પાસે પહોંચવા પ્રયત્ન કરે છે. તેજસ્વી જગતમાં, શ્વાસ અને પ્રાણથી, મહાન વૃષભ પ્રકાશ પ્રગટ કરે છે. તે ત્રીસ સ્થાનમાં ઝળહળી ઊઠે છે; વાણી રૂપ પંખી, ઉષાનો સંદેશ સાંભળીને, પોતાના સ્થાન પર બેસે છે. અગ્નિમાં ઘી અર્પણ કરીને યાતુધાન જેવા દુષ્ટોનો નાશ કરવામાં આવે છે; અગ્નિ દુષ્ટોને દૂરથી જ દહન કરે, અમારા ઘરો નજીક ન આવે અને અમારી રક્ષા કરે. રુદ્ર અમારા ગળાની, દુષ્ટ શક્તિઓ અમારી પીઠની, યાતુધાનોએ સાંભળે એવી પ્રાર્થના; ઔષધિઓ, યમ સાથે જોડાઈને, સર્વ શક્તિઓથી રક્ષણ આપે. મિત્ર અને વરુણ અહીં અમારી સુરક્ષા કરે; દુશ્મન અગ્નિને દૂર કરે, દિશાઓ જાણનારા અમારો અભય આપે. અમારો પોતીક, આધાર, અમને શોધી ન શકે; અવરોધો મૃત્યુ પામે, દરેક પોતપોતાના સ્થાન પર જાય. જેને લોકો ધૂળ સાથે જોડીને, નવી પ્રકાશરૂપ મહિમા સાથે ઇન્દ્રની મહાન કીર્તિ તરીકે વખાણે છે, એ મહિમા વધે. કોઈ પણ તેને પડકારવા ધારે નહીં; પ્રાચીન કાળથી ઇન્દ્રની કીર્તિ અજેય રહી છે. ઇન્દ્ર, સર્વશક્તિમાન, અમને વિશાળ, તપ્ત સોનાની જેમ તેજસ્વી સંપત્તિ આપે. અગ્નિ, લોકોમાં વૃષભ સમાન, અમારો માર્ગ દુશ્મનોથી પાર કરાવે. તે તીક્ષ્ણ જ્વાલાથી દુષ્ટોને દૂર કરે; તે દૂરસુદૂર ઝળહળે છે, દુશ્મનોથી અમારો ઉદ્ધાર કરે. તે સર્વજ્ઞ છે, જગતને એક સાથે જુએ છે, અને દુશ્મનોથી અમારો ઉદ્ધાર કરે. તેજસ્વી અગ્નિ, જે આ વિશાળ જગતની પાર જન્મ્યો છે, તે અમારો ઉદ્ધાર કરે. વૈશ્વાનર અગ્નિની કૃપા દૂરથી અમને મળે, અને તે અમારી સ્તુતિ તરફ વળે. વૈશ્વાનર યજ્ઞમાં સહયોગી બની આવે, અને અમારાં ગીતો-હવનમાં હાજર રહે. અંગિરસોએ જે સ્તુતિ કરી, તે વૈશ્વાનરે સ્વીકારી; તેઓમાં અમને કીર્તિ અને રાજસ્વ આપે. અમે વૈશ્વાનર અગ્નિને શોધીએ છીએ, જે ઋતનું પાલન કરે છે, પ્રકાશ અને સત્યનો સ્વામી છે, અવિનાશી તાપ છે. તેણે સર્વ ઋતુઓ પૂર્ણ કરી, અને યજ્ઞના સંતાન તરીકે અમે ઉદ્ભવીએ છીએ. અગ્નિ, દૂરસુદૂર પ્રદેશોમાં, ભૂતકાળ અને ભવિષ્યની ઈચ્છા છે; એકમાત્ર સ્વામી તરીકે તેજસ્વી થાય છે. હજારો આંખો ધરાવનાર એ દેવ, પોતાના રથ સાથે શાપ આપનારને શોધવા નીકળ્યો, જેમ વરુ એકલાં અને રક્ષાવિહીનના વાસ પર જાય છે. શાપ અમારાથી દૂર થાય, જેમ અગ્નિ જળાશયને ભસ્મ કરે; અને જે અમને શાપ આપે છે, તેને અહીં દંડ મળે, જેમ વીજળી વૃક્ષને ભેળવે છે. જે અમને શાપ આપે, કે જેને અમે આપ્યો, કે જે શાપથી અમને શાપે છે, તેમને મૃત્યુ તરફ ફેંકી દઈએ, જેમ સડી ગયેલ ડાળને કૂતરાને ફેંકી દે છે. સિંહ, વાઘ, કત્થરી, અગ્નિ, પુરોहित અને સૂર્યમાં જે તેજ છે—એ દિવ્ય, કૃપાળુ શક્તિ, જેને ઈન્દ્રને જન્મ આપ્યો, તે અમને મહિમા સાથે મળે. ગજ, દંતી, સોનાં, તેજ, જળ, ગાય અને મનુષ્યમાં જે શક્તિ છે—એ કૃપાળુ દેવી અમને તેજ સાથે મળે. રથ, ચક્ર, વૃષભ, બળ, પવન, વરસાદ, અને વરુણની શક્તિમાં જે છે—એ કૃપાળુ દેવી અમને તેજ સાથે મળે. રાજા, ઢોલ, માપ, ઘોડા, બળ, પુરુષ અને કુશળતામાં જે છે—એ કૃપાળુ દેવી અમને મહિમા સાથે મળે. ઈન્દ્રથી પ્રેરિત, અર્પણ અને મહિમા વધે; સુસ્થિર, શક્તિશાળી, દૂર સુધી પ્રસરી, એ મહિમા લાંબી ચાલે. વરિષ્ઠતા માટે નહિ, પરંતુ સત્ય માટે અર્પણ વધે. ઈન્દ્રને, મહિમાવાનને, મહિમાવાન સ્તુતિઓથી પૂજીએ; ઈન્દ્ર અમને પોતાનાથી પ્રેરિત રાજ્ય આપે, અને તેની કૃપાથી અમારો મહિમા વધે. મહિમાથી ઈન્દ્ર, અગ્નિ, અને સોમા જન્મ્યાં; સર્વ જીવોમાં જે મહિમા છે, તેમાં હું શ્રેષ્ઠ છું—એવી ભાવના વ્યક્ત થઈ. આ રીતે, યજ્ઞસ્થળે દેવતાઓ, પ્રકૃતિ અને સર્વ જીવો માટે કલ્યાણ, રક્ષા અને મહિમાની પ્રાર્થના સાથે, શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્ણ વાતાવરણ સર્જાયું.