એક દિવસ, એક જિજ્ઞાસુ યજમાન આત્મવિચારમાં પડ્યો: “હું ફરીથી દાતા બનું છું, એ મારી ઇચ્છાથી નથી; હું વિચારું છું, કોને મળવું, કોને જોડાવું. હે અથર્વન, કઈ બુદ્ધિથી, કયા જન્મથી, તમે જાતવેદસ — સર્વ જન્મોના જ્ઞાનીએ — રૂપ ધારણ કર્યું?” જાતવેદસ જવાબ આપે છે: “હું ખરેખર જ્ઞાનથી ઊંડો છું; જન્મથી હું જાતવેદસ છું. મારા પ્રતિજ્ઞાની મહાનતા કોઈ દાસ કે સ્ત્રી માપી શક્યા નથી.” પછી, ભગવાન વરુણાની મહિમા ગાઈ છે: “હે વરુણ, ઋતના અધિપતિ, તમારી સમાન કવિતા કોઈની નથી, તમારી સમાન બુદ્ધિ પણ નહીં. તમે બધા લોક જાણો છો; તમારો પોતાનો પણ તમારાથી ભયભીત થઈ શકે.” વરુણ, સર્વજ્ઞ, સર્વ વિશ્વના મૂળ જાણે છે. પ્રશ્ન થાય છે: “આ પ્રદેશથી પરે શું છે? શું એથી ઊંચું કંઈ છે? નીચે શું છે, ઉપર શું છે, હે અમર?” જવાબ આવે છે: “એક પ્રદેશ ઉપર છે, બીજો નીચે છે; એકથી દોષી પણ નીચે ધકેલાય છે. હે વરુણ, હું જાણીને કહું છું: દુષ્ટને મળેલું ફળ નીચે જ જાય, દાસો પૃથ્વીને નજીક આવે.” વરુણ દયાળુ છે; દાતાઓને નિર્દોષ વાતો કહે છે, લોભીયાઓને દાનથી દૂર રાખે છે, અને પ્રજાને કહે છે કે તેમને કઠોર ન કહો. વરુણ પણ ઈચ્છે છે કે કોઈ તેને કઠોર ન કહે, અને દક્ષિણ દિશા ફરીથી ગાયકને આપે છે. તે ઈચ્છે છે કે તેની સ્તુતિ શક્તિથી સર્વ લોકોમાં પ્રસરે. વરુણને કહે છે: “તમારી સ્તુતિ સર્વ દિશાઓમાં ફેલાઈ જાય, જે તમે હજુ આપ્યું નથી, તે આપો; તમે મારા સાત પગલાંના સહયોગી, મિત્ર છો.” ફરીથી, વરુણ સાથે એકતા અને સમાન જન્મની પ્રાર્થના થાય છે: “મારું અને તમારું સંબંધ એકરૂપ રહે; આપણે સમાન જન્મના છીએ. હું પણ તમને આપું છું જે તમે નથી આપ્યું; તમે મારા સાત પગલાંના મિત્ર છો.” દેવ દેવને, જ્ઞાની જ્ઞાનીને, પ્રેરિત વરુણ અથર્વનને પિતૃતુલ્ય મિત્ર રૂપે ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી, વરુણ, કૃપા કરો; તમે અમારા શ્રેષ્ઠ મિત્ર, સર્વોચ્ચ સગા છો. આજે માનવના ઘરેથી જાતવેદસ અગ્નિ પ્રગટે છે, દેવોને પૂજે છે. મિત્ર અને વરુણને બોલાવે છે, કેમ કે જાતવેદસ દૂત, ઋષિ અને જાગૃત છે. તનૂનપાત, સત્યના માર્ગે ચાલો છો, મધુર વાણી ધરાવો છો, અમારાં વિચારોને જ્ઞાનથી ગોઠવો અને યજ્ઞને દિવ્ય બનાવો. અગ્નિ, વસુઓ સાથે આવો, દેવોના મહાપુરૂષ પૌરોहित્ય કરો. પૂર્વ દિશામાં પવિત્ર કુશ વિછાવો, જે પ્રારંભમાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન છે, એ વિશાળ માર્ગ દેવો અને અદિતિ માટે પ્રસન્ન આસન છે. તેજસ્વી, વિશાળ દ્વારો ખુલ્લા રહે, જેવી રીતે સજ્જ સ્ત્રીઓ પતિ માટે હોય. દેવોના સર્વજ્ઞ મહાદ્વાર સરળતાથી પ્રવેશ્ય હોય. શુભદાયી ઉપાસક પૂજા કરે, ઉષા અને રાત્રિ સાથે બેઠા રહે, આ દિવ્ય કન્યાઓ તેજથી શોભે છે. દિવ્ય હોતૃઓ, શ્રેષ્ઠ અને વક્તા, યજ્ઞને માપે છે, કુશળોને પ્રેરણા આપે છે, પ્રાચીન પ્રકાશને યોગ્ય દિશામાં દોરી જાય છે. ભારતી, શક્તિમાન, યજ્ઞમાં આવે, ત્રણેય સરસ્વતી, સાચી પ્રેરણાવાળી, આ સુખદ યજ્ઞાસન પર બેસે. સ્વર્ગ અને પૃથ્વી, બંને માતાઓ, જેમણે સર્વ જગત રચ્યું, આજે હોતૃના પ્રેરણે ત્વષ્ટારને જ્ઞાનથી પૂજો. વનસ્પતિ, તું પોતાના સ્વરૂપે દેવોને યથાક્રમ અર્પણ મુક્ત કર; અગ્નિ, શાંતિદાતા, મધ અને ઘૃતથી હોમ ગ્રહણ કરે. અગ્નિ, એક સાથે જન્મેલો, યજ્ઞને માપે છે, દેવોના નેતા બને છે; દેવો, હોતૃના આદેશે, સત્યવાણીથી સ્વાહા અર્પણ ગ્રહણ કરે. આપણા માટે વરુણ, સ્વર્ગથી જ્ઞાનવાન, શક્તિશાળી વચનોથી વિષનો ઉપાય આપે છે; જમીનમાંથી કાઢેલું, કે મૂળ સાથે જોડાયેલું હોય, એ વિષ તું તુજ માટે રણમાં સૂકાઈ જાય છે. જે પણ તારો સૂકવાયેલો વિષ છે, હું તેનું મધ્ય, ઉચ્ચ, નીચું રસ પકડું છું; એ ભયથી તને નુકસાન ન કરે. મારો ગર્જન આકાશમાં વીજળી જેવો છે; તારી તીવ્ર વાણીથી હું તારી હાનિ દૂર કરું છું. હું, મનુષ્યો સાથે, અંધકારના શ્રેષ્ઠ રસ પકડું છું; જેમ અંધકારમાંથી સૂર્ય પ્રકાશ રૂપે ઉગે છે. મારી આંખથી તારી આંખને સ્પર્શું છું; વિષથી તારા વિષને સ્પર્શું છું. હે સાપ, મરી જા, જીવતો ન રહે; વિષ તારી પાસે પાછું ફરે. કાળો, ચિતરડો, ભૂરો, કાળો — બધા મને સાંભળો! મારા મિત્રની નજીક ન આવો, ઉભા ન રહો, બોલો નહીં; દૂર જાવ, વિષને વિસર્જિત કરો. કાળા, ભૂરા, સૂકવાયેલા, શક્તિશાળી — તમારો ક્રોધ હું ઢીલો કરું છું, જેમ ધનુષ્યની તાંત રિલીઝ થાય, રથ યોકમાંથી છૂટે. બાંધનાર અને મુક્તિકાર, પિતા અને માતા — અમે તમારા બધા જાતિ જાણીએ છીએ; તમે શું કરી શકશો? ઉરુગૂલા દીકરી, દાસી સિક્નીથી જન્મેલી, બધા કોડના ઘાવનું મૂળ છે — એમાં રસ, એમાં વિષ છે. કૂતરાએ કહ્યું, જે પર્વત પાસે વસે છે, એના કાન; જે પણ જમીનમાંથી કાઢવામાં આવે છે, એમાં સૌથી વધુ રસદાર વિષ છે. તું તાબુવા છે, તું તાબુવા નથી, તું ઘેટ્ત્વમ નથી, પણ તું તાબુવા છે; તાબુવા સાથે રસહીન વિષ છે. તું તસ્તુવા છે, તું તસ્તુવા નથી, તું ઘેટ્ત્વમ નથી, પણ તું તસ્તુવા છે; તસ્તુવા સાથે રસહીન વિષ છે. અન્ય દિવસે, એક તીખી ઔષધિ વિશે કહેવામાં આવ્યું: “ગરુડે તને શોધી કાઢ્યો, વાંદરાએ તને અમારે માટે ઊંધારી કાઢી; હે તીખી ઔષધિ, જે ઘાત કરે છે તેને ઘાત કર, જે કરેલું કે અકરેલું છે તેને વિનાશ કર.” તું જાદુગરોને ઘાત કર, જે કરેલું કે અકરેલું છે તેનું વિનાશ કર; જે પણ અમને ઘાયલ કરે છે, હે ઔષધિ, તું તેને ઘાયલ કર. જેમ ચિતરડા હરણની ચામડી ઉતારાય છે, તેમ દેવો, જાદુને જાદુગર પાસેથી દૂર કરો, જેમ રત્નને સેટમાંથી મુક્ત કરો. હે જાદુગર, જાદુને હાથમાં પકડ અને પાછું લઈ જા; આમ મૂકી દે કે જાદુ તેના કરનારને જ ઘાયલ કરે. જાદુગરના શાપ જાદુગર પર જ પડે, જાદુ તેના કરનાર પાસે પાછું ફરે, જેમ રથ માર્ગે સરળતાથી જાય. સ્ત્રી હોય કે પુરુષ, જેમણે નુકસાન માટે જાદુ કર્યું, એ જાદુને તેમના પર પાછું ફેરવી દો, જેમ ઘોડાને ઘોડા-બુલાવનાર દોરી જાય. દેવોએ કે મનુષ્યોએ તને બનાવ્યું હોય, હવે અમે તને પાછું ફેરવી દઈએ છીએ, ઇન્દ્રને સાથી બનાવી. અગ્નિ, યુદ્ધમાં વિનાશક, યુદ્ધો જીતી લે; અમે પ્રતિક્રિયાથી જાદુને જાદુગર પાસેથી પાછું લઈએ છીએ. આ રીતે, પ્રાચીન ઋષિઓ, દેવો અને મનુષ્યો, જ્ઞાન, પૂજા, ઔષધિ અને દયા દ્વારા દુષ્ટ, દુઃખ અને અશુદ્ધતાને દૂર કરવા, અને સત્ય, દયા, મિત્રતા અને કલ્યાણને સ્થાપિત કરવા સતત પ્રયત્નશીલ રહ્યા.